Học để biết, học để làm
Ở Trường trung học cơ sở Cam Lộ (Quảng Trị), khi học sinh làm bài tập trực tuyến trên Khan Academy và trả lời sai, hệ thống không đưa ngay đáp án đúng mà gợi ý từng bước để các em tiếp tục suy nghĩ, phân tích và tự tìm lời giải.
Khan Academy là nền tảng học trực tuyến cung cấp bài giảng, bài tập và công cụ hỗ trợ người học tự ôn luyện. Theo thầy Lê Mạnh Hùng, Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở Cam Lộ, giáo viên có thể lựa chọn nhiều dạng bài trên nền tảng để giao cho học sinh, thay thế một phần bài tập trong sách giáo khoa. Những em chưa nắm chắc kiến thức trên lớp cũng có thể quay lại tự học, tự ôn theo tiến độ phù hợp với mình.
Điểm thầy Hùng đánh giá cao là cách hệ thống hướng dẫn học sinh đi từng bước khi gặp câu khó. “Các em được gợi ý để tự tìm ra đáp án đúng từng bước một”, thầy Hùng chia sẻ. Cách học ấy giúp học sinh rèn khả năng phân tích, suy luận và dần hình thành thói quen tự tìm lời giải thay vì chờ đáp án có sẵn.
Quảng Trị là một trong những địa phương đã triển khai chương trình Khan Academy Vietnam từ năm 2024, với hơn 9.000 giáo viên tham gia tập huấn và gần 95.000 tài khoản học sinh. Quy mô tiếp cận khá lớn, tuy nhiên số tài khoản hay số giáo viên được tập huấn chưa nói lên mức độ học sinh đã học khác đi ra sao. Câu chuyện ở Cam Lộ cho thấy hiệu quả của công nghệ trong lớp học có thể được nhìn từ khả năng học sinh tự nhận ra chỗ chưa hiểu, sửa sai và tiếp tục học theo nhịp của mình.
Ở Bắc Ninh, chương trình này dự kiến triển khai tới khoảng 400 trường, hỗ trợ cả giáo viên và học sinh. Nội dung hợp tác gồm cung cấp bài giảng, bài tập và tài liệu học trên môi trường số; công cụ giúp giáo viên giao bài, theo dõi tiến độ học tập; đồng thời hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng có kiểm chứng và có trách nhiệm.
Khi một công cụ học tập đi vào hàng trăm trường, giá trị của nó phụ thuộc nhiều vào cách giáo viên lựa chọn nội dung, theo dõi quá trình học và hỗ trợ từng nhóm học sinh. Công nghệ mở thêm đường tiếp cận tri thức; phần còn lại nằm ở việc người học có hình thành được khả năng học độc lập và giáo viên có sử dụng công cụ để hiểu học sinh tốt hơn hay không.
Khả năng tự học ấy không dừng ở lứa tuổi học sinh. Công nghệ ngày càng hiện diện trong quản lý, sản xuất và đời sống khiến những người đã rời ghế nhà trường từ lâu cũng phải học thêm, học lại và cập nhật kỹ năng thường xuyên.
Đưa tri thức vào cuộc sống
Tại xã Nà Hang, tỉnh Tuyên Quang, chị Lương Thu Hòa, chuyên viên Văn phòng Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân xã, từng tham gia khóa học về an toàn khi sử dụng internet. Sau khóa học, chị đã phát hiện và xử lý kịp thời một email giả mạo yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản. Kiến thức vừa học đi thẳng vào một tình huống cụ thể trong công việc.
Chị Bàn Thị Triều, chuyên viên Phòng Văn hóa-Xã hội xã Nà Hang, cũng thay đổi mật khẩu các tài khoản công việc, kích hoạt thêm một bước kiểm tra khi đăng nhập để tăng độ an toàn và thận trọng hơn khi tiếp nhận thông tin trên mạng. Chị còn nhắc cộng tác viên truyền thanh và các đoàn thể tại xã cảnh giác với tin giả, lừa đảo trực tuyến.
Với cán bộ ở vùng cao, cách tổ chức học cũng liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận kiến thức. Anh Nguyễn Trọng Khôi, Phó Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội xã Nà Hang cho biết, trước đây các lớp tập huấn thường đòi hỏi cán bộ phải di chuyển xa và bố trí thời gian tập trung. Học trực tuyến giúp mỗi người học ngay tại địa phương và chủ động sắp xếp tiến độ phù hợp với công việc.
Cách học này đang được mở rộng tới xã Thượng Lâm của tỉnh. Toàn bộ cán bộ, công chức, viên chức xã dự kiến tham gia các khóa về an toàn internet và cách sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục; các trường trên địa bàn đồng thời đưa Khan Academy vào dạy và học. Hoạt động được gắn với phong trào “Bình dân học vụ số”, hướng tới phổ cập những kỹ năng số thiết yếu cho người dân và đội ngũ cán bộ cơ sở.
Ở Quảng Trị, chương trình hợp tác với Tỉnh đoàn dự kiến hướng tới gần 350.000 đoàn viên, thanh thiếu niên. Bí thư Tỉnh đoàn Trần Thị Thu kỳ vọng chương trình giúp người trẻ nâng cao kỹ năng số, ngoại ngữ và mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức trên môi trường số.
Từ phía người học, Lê Thảo Nhi, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh đoàn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Đội tỉnh Quảng Trị, cho biết đã chủ động học trên các nền tảng trực tuyến nhưng đôi khi vẫn khó lựa chọn nội dung phù hợp và duy trì việc học thường xuyên. Nhi muốn cải thiện ngoại ngữ, kỹ năng tìm kiếm, khai thác thông tin và sử dụng công cụ số cho học tập, công việc.
Học trực tuyến đang ngày càng phổ biến và dễ dàng hơn, nhưng học gì và học ở đâu cho phù hợp lại là điều mỗi người cần cân nhắc. Trước hết, người học cần biết mình còn thiếu kỹ năng nào, tìm nguồn học đáng tin cậy và kiên trì thực hành để có thể áp dụng kiến thức vào cuộc sống.
Thực tế tại 400 trường ở Bắc Ninh, đội ngũ cán bộ cơ sở ở Tuyên Quang và gần 350.000 đoàn viên, thanh thiếu niên Quảng Trị cho thấy mỗi nhóm người học lại có nhu cầu học tập riêng. Điều quan trọng là công nghệ phải gắn với những việc cụ thể, giúp người học vận dụng kiến thức vào học tập, công việc và đời sống.
Những tình huống xử lý trong thực tế cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số giáo dục không nằm ở số lượng thiết bị hay bài học trực tuyến, mà ở những gì người học có thể làm sau khi học. Đó là biết suy nghĩ, chủ động giải quyết công việc và tự tìm cách xử lý khi gặp vấn đề mới. Khi việc học có thể diễn ra cả ở trường học, nơi làm việc và cả trong đời sống hằng ngày, học tập suốt đời sẽ trở nên thiết thực và gần gũi hơn với mỗi người dân.
Đỗ Thu Trang