Đánh thức thế giới tự nhiên từ chất liệu tre làng
Bước vào không gian trưng bày “Hồn tre đất Hội” tại Bảo tàng Đà Nẵng, nhiều khách tham quan ấn tượng trước bộ sưu tập côn trùng làm từ tre của nghệ nhân Võ Tấn Tân. Thay vì chỉ dừng lại ở các vật dụng sinh hoạt hay đồ thủ công mỹ nghệ thông thường, cây tre đã được tạo hình thành những chú bọ ngựa, châu chấu, đom đóm, ong… với kích thước lớn và độ chi tiết cao.
Trước khi thực hiện bộ sưu tập côn trùng này, xưởng của anh Võ Tấn Tân tại Hội An từng chế tác nhiều tạo hình động vật và linh vật như cá, tôm, cua, phượng hoàng hay rồng. Tuy nhiên, thế giới côn trùng gắn liền với ký ức nông thôn vẫn là đề tài được anh dành nhiều tâm huyết.
Chia sẻ về ý tưởng thực hiện, nghệ nhân Võ Tấn Tân cho biết: “Mình rất thích những con côn trùng. Đó là một thế giới ở rất gần chung quanh chúng ta, nhưng với nhiều bạn trẻ ở thành phố có lẽ hơi xa lạ. Còn đối với những người sinh ra ở làng quê như mình, việc câu cá, bắt châu chấu, bọ ngựa hay con ong luôn gắn liền với tuổi thơ. Tre cũng là chất liệu rất dân dã, thân thuộc với người Việt. Mình muốn kết hợp hai yếu tố bình dị ấy lại với nhau để mang đến một góc nhìn mới mẻ hơn cho người xem”.
Điểm thu hút của các tác phẩm nằm ở sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống và kỹ thuật tạo hình chuẩn xác. Những loài côn trùng vốn rất nhỏ trong tự nhiên, ít được quan sát kỹ, nay được phóng lớn với tỷ lệ cân đối ở từng bộ phận. Theo anh Tân, yêu cầu đầu tiên và quan trọng nhất đối với người thợ khi làm các tác phẩm này là phải đo đạc tỷ lệ thật chuẩn xác; khi muốn phóng đại con vật lên bao nhiêu lần thì từng bộ phận trên cơ thể chúng cũng phải được phóng lên đồng đều bấy nhiêu. Nếu làm sai lệch, tác phẩm sẽ mất đi vẻ tự nhiên và người xem sẽ nhận ra ngay.
“Có những con vật cực kỳ nhỏ, như con đom đóm trong tự nhiên chỉ bé bằng hạt gạo nên việc quan sát các bộ phận để phóng lớn lên tương đối khó. Khi làm, mình phải tìm hiểu kỹ từ cách nó bay, cách vỗ cánh cho đến những tư thế đặc trưng nhất. Thí dụ con bọ ngựa có tư thế giống như một võ sĩ đang giao đấu với hai càng trước giương cao; con châu chấu gây ấn tượng ở đôi càng bật nhảy; còn đom đóm lại nổi bật ở phần đèn phát sáng phía sau. Mình phải tập trung làm nổi bật những chi tiết đặc trưng đó để tạo ấn tượng cho người xem”, nghệ nhân Võ Tấn Tân chia sẻ thêm về quá trình chế tác.
Với anh Tân, tên gọi “Hồn tre đất Hội” do Ban tổ chức đặt cho khu trưng bày đã thể hiện trọn vẹn tinh thần mà anh hướng tới. Hình ảnh cây tre đại diện cho vùng quê Việt Nam từ bắc vào nam, còn Hội An là nơi anh sinh ra, lớn lên, làm việc và tìm thấy nguồn cảm xúc sáng tác dồi dào. Qua những tác phẩm mang hơi thở phố Hội, anh muốn gửi gắm thông điệp rằng thế giới chung quanh có rất nhiều điều kỳ diệu; ngay cả những vật liệu bình thường nhất như cây tre, nếu người làm nghề chịu khó quan sát, tìm tòi và sáng tạo thì hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm có giá trị cao.
Ghép nối ký ức trong “Những mảnh rời”
Tại không gian Bảo tàng Điêu khắc Chăm, câu chuyện kết nối di sản và sáng tạo tiếp tục được thể hiện qua trưng bày sắp đặt “Những mảnh rời” của nghệ sĩ Kiều Maily.
Không giới hạn ở câu chuyện của một vùng đất hay một nền văn hóa riêng biệt, tác phẩm của Kiều Maily được hình thành từ chính hành trình đi và trải nghiệm của chị qua nhiều vùng miền tại Việt Nam cũng như các quốc gia ở châu Âu và thế giới.
Nói về tác phẩm của mình, nghệ sĩ Kiều Maily cho biết: “Tựa đề 'Những mảnh rời' chỉ là tên gọi mở đầu, còn bên trong câu chuyện sắp đặt này hàm chứa rất nhiều câu chuyện nhỏ, hướng tới bức tranh rộng hơn về thế giới và lịch sử nhân loại. Tác phẩm đi sâu vào những tâm tư, ký ức từ những nơi mình đã đi qua. Trong suốt hành trình đó, mình giống như người lượm nhặt những mảnh ký ức, dành thời gian suy ngẫm rồi tìm cách ghép chúng lại với nhau”.
Điểm đặc biệt trong cách trưng bày của Kiều Maily là không áp đặt một lối hiểu cố định. Nghệ sĩ đưa các lát cắt ký ức và tâm tư vào không gian sắp đặt, để mỗi khán giả tùy theo góc nhìn và trải nghiệm cá nhân có thể tự do cảm nhận.
Tham quan không gian trưng bày tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm, chị Nguyễn Thị Thu Hà (du khách đến từ Hà Nội) chia sẻ: “Đến Đà Nẵng đúng dịp diễn ra sự kiện DACC 2026, tôi khá bất ngờ khi xem trưng bày 'Những mảnh rời'. Cách nghệ sĩ sắp đặt các chi tiết giữa không gian bảo tàng cổ kính giúp người xem dễ dàng liên tưởng đến những kỷ niệm và trải nghiệm của chính mình. Nghệ thuật đương đại ở đây được thể hiện gần gũi, tạo được sự đồng cảm trực tiếp với khán giả”.
Sự đón nhận của công chúng cũng là mong muốn của nghệ sĩ Kiều Maily khi mang tác phẩm đến Đà Nẵng. Chị bày tỏ kỳ vọng khi giới trẻ tiếp cận với các tác phẩm sắp đặt đương đại, họ sẽ tìm thấy những góc nhìn mới, góp phần tạo nên sự khởi sắc cho nghệ thuật đương đại Việt Nam.
“Khi khán giả nhìn từ nhiều góc độ khác nhau và cảm nhận được sự tác động của tác phẩm, đó chính là một hình thái mới trong ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Mình rất vui khi Đà Nẵng tổ chức được một chương trình ý nghĩa như thế này, nơi nghệ thuật đương đại không chỉ nói về quá khứ hay hiện tại, mà còn hướng tới lịch sử của ngày mai”, nghệ sĩ Kiều Maily nhấn mạnh.
Từ những nan tre quê nhà được đo đạc tỉ mỉ của nghệ nhân Võ Tấn Tân cho đến những mảnh ký ức nhân loại được lượm nhặt trên vạn dặm hành trình của nghệ sĩ Kiều Maily, DACC 2026 đã chứng minh một sức sống mới của văn hóa bản địa. Khi truyền thống và ký ức được trao vào tay những người nghệ sĩ biết trân trọng quá khứ và dám thử nghiệm ngôn ngữ mới, di sản sẽ không bao giờ nằm yên trong quá khứ, mà sẽ tiếp tục sinh sôi, đối thoại và đồng hành cùng nhịp đập của thế hệ hôm nay.
Sự kiện Kết nối nghệ thuật sáng tạo Đà Nẵng (DACC 2026) sẽ tiếp tục diễn ra đến hết ngày 8/11 tại cả hai địa điểm là Bảo tàng Đà Nẵng và Bảo tàng Điêu khắc Chăm với chuỗi hoạt động liên tục được cập nhật theo từng ngày. Bên cạnh các không gian triển lãm và trưng bày mở cửa xuyên suốt từ 8 giờ đến 16 giờ 30 phút hằng ngày, công chúng và du khách có thể trực tiếp tham gia nhiều hoạt động tương tác chuyên sâu.
Phan Hải Tùng Lâm