Tận dụng tiềm năng đất đai, các dự án cao-su của Tập đoàn Công nghiệp Cao-su Việt Nam (VRG) đã mở ra hướng phát triển sản xuất hàng hóa lớn, đồng thời tạo nền tảng an sinh xã hội vững chắc, thắt chặt tình đoàn kết hữu nghị giữa hai dân tộc Việt Nam-Lào.
Đổi thay diện mạo hạ tầng và sinh kế nơi vùng xa
Trước khi các dự án cao-su được triển khai, điều kiện sinh hoạt và hạ tầng giao thông tại nhiều địa phương gặp vô vàn trở ngại. Tại khu vực huyện Ba Chiêng (tỉnh Champasak), người dân di chuyển từ bản ra trung tâm mất tới vài ngày. Tương tự, tại huyện Phìn (tỉnh Savannakhet), hệ thống giao thông kết nối các bản làng từng rất hạn chế, đời sống người dân phụ thuộc nhiều vào tự nhiên với các hình thức canh tác nương rẫy, săn bắt và hái lượm nhỏ lẻ.
Từ khi các doanh nghiệp cao-su đến đầu tư, bài toán giao thông được ưu tiên giải quyết. Hệ thống đường sá, cầu cống phục vụ sản xuất đồng thời trở thành các tuyến đường dân sinh huyết mạch, nối liền các bản làng với khu vực bên ngoài. Tại Công ty cổ phần Cao-su Việt Lào, đường và cầu được xây dựng đến tận các bản làng, giúp người dân đi lại và giao thương nông sản thuận tiện.
Nhìn lại hành trình này, ông Phan Văn Hiếu, Giám đốc Công ty cổ phần Cao-su Việt Lào chia sẻ: “Khi công ty bắt đầu đầu tư vào năm 2005, điều kiện giao thông tại địa phương còn rất khó khăn, người dân đi lại bằng xe bò hoặc đi bộ mất hai, ba ngày mới ra tới chợ. Nhưng nay, hệ thống đường sá đã được mở đến tận các bản làng, giúp đời sống thay đổi rõ rệt khi công nhân có việc làm ổn định, nhiều gia đình đã mua sắm được ô-tô, xe máy”.
Tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Quasa-Geruco Lào (Công ty Quasa-Geruco Lào), nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm đã được tài trợ triển khai. Ông Phạm Trường Sang, Phó Tổng Giám đốc Công ty Quasa-Geruco Lào cho biết: “Trước đây người dân ở các vùng sâu, vùng xa chủ yếu sống dựa vào tự nhiên, săn bắt hái lượm và giao thông hết sức khó khăn; khi dự án triển khai, công ty mở đường, làm cầu và đầu tư hạ tầng giao thông, giúp người dân kết nối dễ dàng với bên ngoài”.
Điển hình trong năm 2026, doanh nghiệp đã hỗ trợ tuyến đường bản Khooc Bun tại huyện Phìn dài khoảng 1,6km trị giá 250 triệu kíp. Công ty cũng hỗ trợ xây dựng cầu sắt tại bản Hơ Lua thuộc huyện Sê Pôn trị giá 160 triệu kíp, cùng các tuyến đường bản khác thuộc vùng dự án với tổng trị giá khoảng 240 triệu kíp, đồng thời hỗ trợ kinh phí giúp chính quyền huyện Phìn sửa chữa và nâng cấp các tuyến đường địa phương.
Sự phát triển của hạ tầng đã thúc đẩy phương thức sinh kế mới. Ông Phạm Trường Sang cho biết thêm, bên cạnh làm việc tại vườn cao-su, người dân vẫn có thể linh hoạt kết hợp làm nông nghiệp gia đình, thu nhập đa dạng giúp đời sống cải thiện rõ rệt và nhiều hộ gia đình vùng xa nay đã mua sắm được ô-tô, xe máy, thúc đẩy hình thành các hộ tiểu điền tự đầu tư tạo nên hệ sinh thái doanh nghiệp và nông dân cùng phát triển tại trung Lào.
Đánh giá về những đổi thay, ông Khambay Thammakongta, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Thởm Mày phấn khởi cho biết, trước đây đa số người dân chủ yếu làm ruộng, làm rẫy, săn bắt, hái lượm và chăn nuôi nhỏ lẻ với kinh tế vô cùng khó khăn. Hiện nay, nhờ làm công nhân cao-su tại Công ty Quasa-Geruco Lào, đời sống của bà con đã khá hơn trước, có thể trang trải cuộc sống, mua được xe máy, xe cày, những gia đình có điều kiện thì sắm ô-tô, sửa sang và nâng cấp nhà cửa.
Gặp anh Phophisith Boutdy đang khai thác mủ cao-su trên vườn cây tại Đội 3 Công ty Quasa-Geruco Lào, công nhân này chia sẻ rằng trước khi vào làm việc tại công ty cao-su, cuộc sống của anh nói chung khá thiếu thốn, thậm chí có thời điểm không đủ ăn. Từ khi quyết định vào làm việc tại công ty, cuộc sống gia đình anh đã khá hơn trước nhờ có thu nhập ổn định và tiền lương hằng tháng để trang trải các chi phí sinh hoạt.
Bảo đảm việc làm, chăm lo quyền lợi người lao động
Tạo công ăn việc làm ổn định cho lao động địa phương là giải pháp an sinh xã hội cốt lõi mà các đơn vị duy trì hiệu quả. Tại Công ty cổ phần Cao-su Việt Lào, hệ thống nhân sự ổn định hiện duy trì 2.166 người lao động, trong đó lực lượng lao động trực tiếp đạt 2.026 người, các chế độ lương thưởng được bảo đảm chi trả đúng hạn, giúp người lao động yên tâm sản xuất.
Đối với Công ty Quasa-Geruco Lào, doanh nghiệp quản lý dự án trên diện tích hơn 7.000ha trải dài qua các huyện Côn, Nò và Phìn với thời hạn hoạt động 50 năm. Tính đến ngày 14/9/2026, công ty thu hút 1.330 lao động với mức thu nhập bình quân ước đạt 6,61 triệu đồng/người/tháng. Doanh nghiệp áp dụng cơ chế trả lương gắn liền với năng suất, sản lượng và chất lượng công việc, tạo động lực thi đua sản xuất.
Bên cạnh tiền lương, các chính sách bảo hiểm và chăm sóc sức khỏe cho người lao động được thực hiện nghiêm túc. Đối với công nhân người Lào chưa tham gia bảo hiểm y tế hoặc bảo hiểm xã hội, công ty tổ chức khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho khoảng 500 lượt người trong 9 tháng năm 2026 với kinh phí 500 triệu kíp, đồng thời định kỳ tổ chức khám sức khỏe và trang bị đầy đủ bảo hộ lao động.
Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt biến động, doanh nghiệp thực hiện hỗ trợ tiền xăng từ 10.000 đến 20.000 kíp/ngày cho người lao động đi làm, hỗ trợ 50.000 kíp/ngày đối với những ngày mưa lớn người lao động vẫn tham gia sản xuất, đồng thời tổ chức cho 167 công nhân người Lào đi tham quan, du lịch tại tỉnh Quảng Trị với tổng kinh phí 1.716 triệu đồng, tương đương khoảng 1.518 triệu kíp.
Anh Bùi Phước Tùng Lâm (sinh năm 1987), Đội trưởng Đội 2, công nhân làm việc tại Công ty Quasa-Geruco Lào từ năm 2016 chia sẻ, thu nhập bình quân hiện tại khoảng 14 triệu đồng/tháng cùng các chế độ thưởng lễ, Tết tùy theo quy định. Anh cho biết, khi con lớn hơn, vợ anh sẽ quay lại làm việc tại công ty để gia đình có thêm nguồn thu nhập và cuộc sống tốt hơn. Vợ anh Lâm là người địa phương tại Lào cũng góp phần tuyên truyền, vận động người dân tham gia lao động tại công ty.
Đánh giá về hiệu quả của dự án cao-su trên địa bàn, ông Khomkhit Nhattivong, Ủy viên Ban Chấp hành Huyện ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban chính quyền huyện Phìn, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Savannakhet khẳng định, sự hiện diện của Công ty Quasa-Geruco Lào suốt 19 năm qua đã mang lại những chuyển biến rõ nét cho địa phương. Dự án với quy mô hơn 7.000ha của công ty không chỉ giải quyết việc làm cho người lao động, mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định từ 6-7 triệu kíp/người/tháng cho công nhân.
Ngoài ra, hằng năm công ty đóng góp lớn cho ngân sách huyện Phìn. Hạ tầng giao thông liên bản được công ty đầu tư, sửa chữa khang trang; các hoạt động an sinh xã hội, hỗ trợ thiên tai lũ lụt được triển khai kịp thời. Trước kế hoạch khảo sát mở rộng thêm hơn 4.000ha của doanh nghiệp tại huyện Phìn, chính quyền địa phương khẳng định sẽ đồng hành và tạo mọi điều kiện thuận lợi để dự án sớm hoàn thiện các thủ tục triển khai.
Sự hiện diện của Công ty Quasa-Geruco Lào suốt 19 năm qua đã mang lại những chuyển biến rõ nét cho địa phương. Dự án với quy mô hơn 7.000ha của công ty không chỉ giải quyết việc làm cho người lao động, mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định từ 6-7 triệu kíp/người/tháng cho công nhân.
Ông Khomkhit Nhattivong, Ủy viên Ban Chấp hành Huyện ủy, Phó Chủ tịch Ủy ban chính quyền huyện Phìn, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Savannakhet
Tại dự án cao-su tại miền trung Việt Nam, Công ty trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Cao-su Quảng Trị có lịch sử phát triển hơn 40 năm, doanh nghiệp luôn coi 417 cán bộ, công nhân viên và lao động địa phương là tài sản quý nhất.
Chia sẻ công tác chăm lo đời sống người lao động, ông Nguyễn Văn Trung, Phó Tổng Giám đốc phụ trách công ty khẳng định: "Năm 2025, tiền lương bình quân của người lao động đạt khoảng 10 triệu đồng/người/tháng và năm 2026 công ty tiếp tục phấn đấu duy trì hơn mức này. Các chế độ từ bảo hiểm đến trang bị bảo hộ lao động đều được thực hiện đầy đủ, kịp thời. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, tiền đóng bảo hiểm đạt khoảng 6,492 tỷ đồng và chi bảo hộ lao động cả năm khoảng 794 triệu đồng, bình quân 440.000 đồng/người".
Trước thách thức thiếu hụt lao động trẻ và bài toán giữ chân những công nhân giàu kinh nghiệm, ban lãnh đạo doanh nghiệp đã linh hoạt triển khai nhiều giải pháp thiết thực. Ông Nguyễn Văn Trung chia sẻ thêm: "Bên cạnh tiền lương theo sản phẩm, công ty đang nghiên cứu áp dụng thêm các hình thức tiền lương cố định nhằm tạo nguồn thu nhập ổn định hơn. Đối với những lao động có kinh nghiệm và sức khỏe tốt, doanh nghiệp bố trí mức lương cố định khoảng 6 triệu đồng cộng thêm phần thu nhập theo sản lượng, vừa tạo sự an tâm vừa tận dụng được tay nghề của người lao động".
Song song với đó, mô hình “lao động gia đình” được khuyến khích nhân rộng tại các đội sản xuất, tạo điều kiện cho từ hai đến ba thành viên trong nhà cùng tham gia hỗ trợ công việc. Nhiều công nhân gắn bó lâu năm đạt sản lượng khai thác hơn 15 tấn/năm, mang lại thu nhập đột phá từ 24 đến 25 triệu đồng/tháng.
Từ hiệu quả đầu tư, Công ty cao-su Quảng Trị đang tiến hành khảo sát đất khoảng 8.500ha để triển khai dự án cao-su tại Lào.
Gắn kết cộng đồng và hướng đi phát triển bền vững
Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp cao-su không dừng lại ở phạm vi vườn cây, nhà máy mà lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng dân cư. Tại huyện Phìn, Công ty Quasa-Geruco Lào hằng năm đóng góp vào ngân sách địa phương hơn 4 tỷ kíp tiền thuế đất và hơn 1 tỷ kíp thuế thu nhập từ tiền lương của người lao động, tạo nguồn lực tài chính quan trọng cho phát triển địa phương. Song song đó, công tác an sinh xã hội được cụ thể hóa bằng những công trình, phần việc thiết thực.
Nhằm đáp ứng đời sống tâm linh theo phong tục Phật giáo của người dân bản địa, Công ty cổ phần Cao-su Việt Lào đã hỗ trợ kinh phí xây dựng chùa tại huyện Ba Chiêng, hỗ trợ các trường học trên địa bàn và đầu tư xây dựng khu làng tiểu mẫu gồm 50 căn nhà khang trang dành cho công nhân. Nhờ những đóng góp bền bỉ cho sự phát triển kinh tế-xã hội và tình hữu nghị, Công ty cổ phần Cao-su Việt Lào đã vinh dự được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới vào năm 2020 cùng nhiều Huân chương Lao động cao quý.
Công tác tương thân tương ái, ứng cứu thiên tai cũng được các đơn vị chủ động phối hợp triển khai. Trong năm 2026, Công ty Quasa-Geruco Lào đã hỗ trợ 100 triệu kíp và trang bị áo phao cho tỉnh Savannakhet trong công tác khắc phục hậu quả lũ lụt, đồng thời trao hơn 300 suất quà cho người lao động và các gia đình gặp khó khăn do thiên tai. Công ty Quasa-Geruco Lào cũng thường xuyên phối hợp Tổng Lãnh sự quán Việt Nam và chính quyền địa phương triển khai các hoạt động cứu trợ, giúp đỡ người dân vượt qua giai đoạn thiên tai, ổn định cuộc sống.
Tính đến ngày 30/9/2026, các dự án cao-su của Tập đoàn Công nghiệp Cao-su Việt Nam (VRG) tại Lào đã đạt khai thác lũy kế 399.044 tấn mủ, mang về doanh thu khoảng 642,6 triệu USD, đóng góp 626,44 triệu USD vào kim ngạch xuất khẩu và nộp ngân sách nước sở tại khoảng 34 triệu USD. Dự án tạo việc làm ổn định cho 5.502 lao động (chủ yếu là người bản địa) với thu nhập bình quân 350 USD/người/tháng, đồng thời dành hơn 9,5 triệu USD đầu tư hạ tầng giao thông, trường học, trạm xá, điện và nước sinh hoạt cho cộng đồng.
Nhìn lại hành trình phát triển, ông Lê Thanh Hưng, Tổng Giám đốc VRG nhấn mạnh: "Điều tập đoàn trân trọng nhất không nằm ở những con số kinh tế, mà là sự chuyển mình trong đời sống người dân. Những người nông dân chân đất nay đã trở thành công nhân cao-su lành nghề có thu nhập ổn định, con em được đến trường, hạ tầng bản làng ngày càng hoàn thiện, minh chứng rõ nét cho cam kết phát triển kinh tế gắn liền với sinh kế và chia sẻ lợi ích cộng đồng của VRG".
Xác định Lào là địa bàn đầu tư chiến lược lâu dài, VRG đặt mục tiêu nâng tổng vốn đầu tư lên 1,2-1,5 tỷ USD để phát triển 100.000-150.000ha cao-su và các loại cây trồng khác giai đoạn 2026-2030. Hiện thực hóa Biên bản ghi nhớ ký kết với Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lào năm 2026, tập đoàn đã đề xuất khảo sát 87.700ha thuộc 7 dự án tại 4 tỉnh. Trong đó, phía Lào đã giao trước 2.965ha tại tỉnh Savannakhet và tỉnh Champasak nhất trí cho triển khai 21.500ha.
Ông Lê Thanh Hưng khẳng định, định hướng chiến lược thời gian tới là xây dựng chuỗi giá trị khép kín, gắn trồng cao su theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững quốc tế (như EUDR) với chế biến sâu mủ cao-su và gỗ ngay tại vùng dự án để giá trị gia tăng ở lại Lào, qua đó tiếp tục tạo thêm hàng vạn việc làm và tăng nguồn thu ngân sách cho địa phương.
Sự đồng hành chặt chẽ giữa doanh nghiệp cao-su và chính quyền, người dân địa phương đã định hình một mô hình phát triển kinh tế-xã hội hiệu quả. Những dòng mủ cao-su không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn gieo mầm cho những bản làng ấm no, góp phần vun đắp và làm sâu sắc thêm mối quan hệ đoàn kết hữu nghị đặc biệt giữa Việt Nam và Lào trong giai đoạn mới.
ANH TUẤN