Những câu hỏi khó nói
“Tuổi học trò có được phép yêu?”, “Làm thế nào để cân bằng giữa việc học và tình yêu?”, “Ứng xử thế nào khi bạn khác giới có hành vi vượt quá giới hạn?”… là những vấn đề được học sinh đặt ra trong khảo sát ẩn danh do ấn phẩm Mực Tím thực hiện.
Tính đến 12h ngày 1/10, khảo sát ghi nhận gần 1.500 phản hồi. Khi được hỏi thường tìm câu trả lời ở đâu nếu có thắc mắc về tâm lý, giới tính hoặc sức khỏe sinh sản, 39% học sinh cho biết tìm kiếm thông tin qua các trang thông tin, mạng xã hội hoặc hội nhóm. Trong khi đó, 9% thừa nhận “không biết hỏi ai”.
Thực tế tại chương trình giao lưu “Bí mật tuổi chúng mình” diễn ra ngày 5/10 tại Trường Trung học Thực hành - Đại học Sư phạm TPHCM phần nào cho thấy nhu cầu được giải đáp những vấn đề này của học sinh.
Chương trình giao lưu “Bí mật tuổi chúng mình” diễn ra ngày 5/10 tại Trường Trung học Thực hành - Đại học Sư phạm TPHCM. Ảnh: Hoàng Thùy.
Gần 900 học sinh tham dự chương trình đã liên tục đặt câu hỏi và chia sẻ quan điểm về tình yêu, cảm xúc tuổi mới lớn, ranh giới trong các mối quan hệ. Những câu hỏi tưởng như riêng tư như việc người yêu đòi mật khẩu điện thoại, yêu cầu “chứng minh tình yêu”, hay việc ôm hôn ở tuổi học sinh có bình thường hay không cũng được các em thẳng thắn đưa ra.
Không khí cởi mở của buổi giao lưu cho thấy những vấn đề được gọi là “bí mật” đôi khi không phải vì học sinh không muốn biết, mà bởi các em chưa tìm được một không gian đủ an toàn để đặt câu hỏi.
Có học sinh cho rằng ở tuổi đi học nên ưu tiên việc học; nhưng cũng có em nhìn nhận rung động tuổi học trò là cảm xúc tự nhiên, không nên ngăn cấm, song cần tỉnh táo để không vượt qua những giới hạn có thể gây ảnh hưởng đến bản thân.
Theo Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A, việc học sinh mạnh dạn chia sẻ những tâm tư, vướng mắc và quan điểm riêng cho thấy các em thực sự quan tâm đến đời sống cảm xúc của mình, đồng thời có nhu cầu được giải đáp để chăm sóc bản thân một cách hợp lý và khoa học hơn.
Khi “hỏi Google” chưa phải là câu trả lời
Trong bối cảnh trẻ vị thành niên ngày càng tiếp cận sớm với mạng xã hội, việc tìm kiếm thông tin trở nên dễ dàng nhưng không đồng nghĩa với việc các em luôn tìm được câu trả lời chính xác.
Khảo sát của Mực Tím cho thấy mạng xã hội, các trang thông tin và hội nhóm đang là một trong những nơi học sinh tìm đến khi có thắc mắc về sức khỏe sinh sản, giới tính và tâm lý.
Theo BS CKI Lê Trần Xuân Mai, Khoa Kế hoạch hóa Gia đình, Bệnh viện Hùng Vương tuổi dậy thì kéo theo nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và cảm xúc. Những băn khoăn về cơ thể, tình cảm, tình dục hay sức khỏe sinh sản là điều bình thường. Điều quan trọng là học sinh cần có kiến thức đúng và biết tìm đến nguồn thông tin đáng tin cậy thay vì tự tìm hiểu trên mạng xã hội.
BS CKI Lê Trần Xuân Mai, Khoa Kế hoạch hóa Gia đình, Bệnh viện Hùng Vương. Ảnh: Hoàng Thùy.
Một trong những tình huống bác sĩ thường gặp là mang thai ngoài ý muốn ở tuổi vị thành niên. Trong những trường hợp này, theo bác sĩ, điều quan trọng trước hết là bình tĩnh, tìm đến cơ sở y tế có chuyên môn để được tư vấn, thăm khám và lựa chọn hướng xử trí phù hợp, thay vì tự ý sử dụng thuốc hoặc tìm đến những cơ sở không bảo đảm an toàn.
Đây cũng là một trong những nội dung được đặt ra trong chuỗi chương trình “Bí mật tuổi chúng mình”, từ nhận biết những thay đổi sinh lý của cơ thể, vệ sinh và chăm sóc bản thân đến nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, sử dụng biện pháp tránh thai khẩn cấp không đúng cách và cách tìm kiếm sự hỗ trợ khi có tình huống ngoài dự định.
“Đừng ngại hỏi” khi gặp vấn đề khó nói
Với em Lê Ngọc Hải Yến, học sinh lớp 12A1, Trường Trung học Thực hành - Đại học Sư phạm TPHCM, điều khiến em ấn tượng là không khí cởi mở của chương trình, nơi học sinh có thể mạnh dạn đặt câu hỏi và chia sẻ những điều còn băn khoăn.
Hải Yến cho biết chương trình mang đến nhiều kiến thức thiết thực về sức khỏe sinh sản, giới tính và cách bảo vệ bản thân. Một số kiến thức về phòng tránh thai mà em tưởng đã quen thuộc nhưng chỉ đến chương trình mới hiểu rõ hơn. Theo nữ sinh, những kiến thức này cần được trang bị sớm để học sinh biết cách bảo vệ bản thân.
Từ góc độ nhà trường, cô Nguyễn Thị Tú, Hiệu trưởng Trường Trung học Thực hành - Đại học Sư phạm TPHCM, cho rằng chương trình là cơ hội để học sinh được trang bị thêm kiến thức và kỹ năng phòng vệ bản thân, đồng thời có cái nhìn đúng đắn hơn về những vấn đề tâm sinh lý ở tuổi vị thành niên.
Các em học sinh hào hứng tham gia đặt câu hỏi cho các chuyên gia. Ảnh: Hoàng Thùy.
Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A cho rằng điều quan trọng là hình thành ở học sinh tinh thần chủ động: chủ động tìm kiếm thông tin chính thống, chủ động cân nhắc trước các lựa chọn và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
“Các em không cần phải tự mình giải quyết mọi vấn đề. Khi có điều gì bất thường hoặc không biết nên làm gì, hãy tìm đến người lớn đáng tin cậy và nhân viên y tế. Hỏi đúng người, tìm đúng nguồn thông tin sẽ giúp các em tránh được những quyết định có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và tương lai”, BS CKI Lê Trần Xuân Mai chia sẻ.
Tiến sĩ tâm lý Tô Nhi A tư vấn về tâm lý, tình yêu, giới tính trong chương trình. Ảnh: Hoàng Thùy.
Tạo một không gian để trẻ được hỏi
Từ nhu cầu thực tế của học sinh, ấn phẩm Mực Tím thuộc Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp cùng Bayer Việt Nam triển khai chuỗi chương trình “Bí mật tuổi chúng mình” tại 4 trường THPT ở TPHCM. Mỗi điểm trường dự kiến có 1.000-1.200 học sinh tham gia. Trong khuôn khổ chương trình, chuỗi nhà thuốc Pharmacity cũng đồng hành với vai trò đơn vị tài trợ quà tặng, trao hơn 500 phần quà thiết thực cho học sinh tại mỗi trường.
Chương trình hướng đến việc tạo một không gian mở để học sinh được hỏi, được lắng nghe và được giải đáp bằng kiến thức khoa học. Các chuyên gia tham gia chương trình gồm bác sĩ, chuyên gia tâm lý và giảng viên trong lĩnh vực y tế, tâm lý học, giáo dục.
Theo kế hoạch, trong tháng 10, chương trình tiếp tục đến với Trường THPT Võ Văn Kiệt, Trường THPT Nguyễn Hiền và Trường THPT Nguyễn Thái Bình.
Ông James Alexander, Giám đốc nhánh Dược phẩm, Bayer Việt Nam cho biết việc đồng hành với chương trình hướng đến tạo ra môi trường cởi mở để học sinh được lắng nghe, thấu hiểu và tiếp cận kiến thức sức khỏe chính thống từ các chuyên gia.
Ông James Alexander, Giám đốc nhánh Dược phẩm, Bayer Việt Nam mong muốn thông qua chương trình sẽ giúp các em học sinh được tiếp cận nguồn thông tin khoa học chính xác. Ảnh: Hoàng Thùy.
Năm 2025, chương trình “Bí mật tuổi chúng mình” đã được triển khai tại 2 trường THPT. Theo khảo sát sau chương trình, đa số học sinh đánh giá hoạt động hữu ích, chạm đúng những vấn đề các em quan tâm, đặc biệt về kỹ năng bảo vệ sức khỏe và xây dựng tình yêu lành mạnh.
Trong thời đại mà chỉ vài thao tác trên điện thoại có thể đưa ra hàng nghìn câu trả lời cho một câu hỏi, điều quan trọng không chỉ là trẻ có thông tin, mà là các em biết tìm thông tin ở đâu, biết kiểm chứng thế nào và có người đủ tin cậy để hỏi khi đứng trước một vấn đề khó nói.
Một không gian an toàn để trẻ được hỏi và được lắng nghe vì thế không chỉ giúp giải đáp những “bí mật” của tuổi mới lớn, mà còn có thể trở thành bước đầu để các em học cách chịu trách nhiệm với cơ thể, cảm xúc và những lựa chọn của chính mình.
Hoàng Thùy