Tuyến đường trăm tỷ không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối

Những bất cập về đấu nối các tuyến BOT giao thông là vấn đề được đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Nguyễn Khánh Vũ nêu ra trong phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội, sáng 31/10.

Một thực tế được đại biểu chỉ ra là nhiều tuyến đường địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối, sợ giảm doanh thu. Điều này, theo ông Vũ, dẫn đến xe phải dồn vào đường liên thôn, liên xã, phá hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn tai nạn giao thông và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Dẫn chứng tại Quảng Trị, ông Vũ cho biết đường Điện Biên Phủ đầu tư 165 tỷ đồng từ vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023 và đường Dinh Mười đầu tư 91 tỷ đồng từ vốn Ngân hàng Phát triển châu Á, đến nay vẫn chưa thể nối vào các đoạn quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới.

“Hơn 250 tỷ đồng nằm chờ, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026”, ông Vũ nêu lo ngại.

Theo ông, Luật PPP và Nghị định 122 năm 2026 của Chính phủ đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước hạn với BOT ký trước năm 2021, nhưng Nghị định 122 chỉ cho phép chia sẻ khi doanh thu đã giảm dưới 75% suốt 3 năm, tức chỉ dừng ở mức “xử lý hậu quả”.

Đại biểu tỉnh Quảng Trị cho rằng vì chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch, nên nhà đầu tư không bàn giao, còn địa phương không phải bên ký hợp đồng, nên không thể đàm phán.

Từ vướng mắc này, ông đề nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát toàn quốc các dự án BOT vướng đấu nối, phân loại nguyên nhân, trách nhiệm, kinh phí và bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, có tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập.

Với dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị bố trí nguồn Trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí. Ông cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo đúng cơ chế của Nghị định 122, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.

Trong khi đó, đại biểu Trần Thị Vân (Bắc Ninh) đề cập câu chuyện có vốn đầu tư công, có dự án, có nhà thầu, nhưng giá vật liệu xây dựng công bố thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Nhà thầu chưa triển khai đã đứng trước nguy cơ bị thua lỗ. Dự án chậm tiến độ, vốn đầu tư không thể giải ngân.

Theo nữ đại biểu, đây là độ trễ trong điều chỉnh chính sách trước biến động của thị trường.

Đại biểu tỉnh Bắc Ninh kiến nghị cần thiết lập một cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh đối với chính sách. Khi quy định bộc lộ bất cập, ảnh hưởng đến người dân và doanh nghiệp phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt. “Mỗi vướng mắc phải có cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý cụ thể”, bà Vân nói.

Cùng với quy định về thời hạn phản ứng với chính sách đối với những vấn đề cấp bách tác động lớn đến sản xuất, kinh doanh và đầu tư, đại biểu Vân đề xuất chuyển mạnh từ tư duy quản lý bằng quy trình thủ tục sang quản lý theo mục tiêu và kết quả thực chất.

Theo đại biểu, cần đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra và đánh giá cán bộ, phân biệt rõ hành vi cố ý vi phạm vụ lợi với những trường hợp chủ động đổi mới, dám đề xuất, dám chịu trách nhiệm trong khuôn khổ pháp luật nhưng gặp rủi ro khách quan.

“Nếu không làm rõ điều này, tâm lý sợ sai, né tránh đùn đẩy trách nhiệm sẽ tiếp tục cản trở sự phát triển của đất nước”, bà Vân nêu quan điểm, đồng thời góp ý cần xây dựng cơ chế đánh giá độ trễ chính sách và coi đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực điều hành.