Ừ, người… - Tiền Phong | Thị trường Việt Nam

Ừ, người…

Nguồn ảnh: Tiền Phong

Chiều nay lục giá sách, chợt rơi ra trang giấy viết tay đã úa màu. Là bản thảo bài thơ viết dở dang từ ba mươi năm trước, từ thế kỷ trước. Chữ cuối của dòng thơ cuối còn chưa thể viết tiếp ấy, là “người”. Về một đoàn hành hương, mải miết men theo lối gai khô mờ khói, men theo bức tường trống vô tận,...

Rồi dừng ở đó, không biết viết gì thêm nữa. Thời gian chất chồng, ập đến biết bao đổi thay chóng mặt, tưởng “có cái chớp mắt đã nghìn năm trôi” (Nguyễn Trọng Tạo)

Elon Musk vừa trình diễn siêu phẩm ô tô chổng ngược 4 bánh lên trời, rồi nhào lộn trên không. Nhưng chính “người ngoài hành tinh” này cũng đang khẩn thiết kêu gọi thiết lập cơ chế bảo vệ con người, khi lo sợ rô-bốt phản chủ quay sang tấn công con người. Kêu gọi mỗi cỗ người máy cần có một công tắc ngắt vật lý (chứ không phải phần mềm) do chủ nhân nắm giữ. Rồi chỉ ít năm nữa thôi Trái đất này xuất hiện hàng tỷ con rô-bốt, liệu con người có thể điều khiển chúng theo cách “chạy bằng cơm” được không?

Mỗi ngày chúng ta được chứng kiến vô số ranh giới/giới hạn trên thế giới này bị phá bỏ, vượt qua. Từ đạo đức, nhân tính đến các giải pháp, phát minh công nghệ. Có những thứ giới hạn đáng sợ bị vượt qua như việc một học sinh đánh cô giáo ngay trên bục giảng, và ngay sau đó bị khởi tố, bắt giam. Biện pháp xử lý hình sự gần như lần đầu tiên với một vụ việc tương tự xảy ra tại lớp học. Để thấy rằng đến lúc quan hệ thầy trò không còn chỉ dựa vào những bài giáo huấn đạo đức đơn thuần, mà phải đặt học sinh đúng với tư cách công dân chịu sự điều chỉnh của pháp luật.

Các thuật toán AI ngày càng đẩy xa con người ra khỏi thị trường việc làm, khiến họ trở nên “ngơ ngác”, và nói như sử gia kiêm triết gia Yuval Noah Harari, thì đây sẽ dần hình thành một “tầng lớp vô dụng”. Để kết luận rằng vấn đề không phải là tạo ra việc làm mới, mà quan trọng là tạo ra những công việc mới mà con người thực hiện tốt hơn các thuật toán. Tuy nhiên, với tốc độ biến động thị trường việc làm như hiện nay, rất khó để biết nên dạy dỗ, trang bị những kiến thức và nghề nghiệp gì cho lớp trẻ, để không trở thành vô nghĩa và vô dụng chỉ sau ít năm nữa.

Ừ, “người” chỉ là một con chữ nhỏ bé, nhưng mênh mông, vô tận. Ngay giải Nobel Văn chương 2026 mới đây, cũng được tìm chọn để trao cho tác giả sáng tác có chất “người” nhất.

Nghĩ cho cùng, nghề gì thì nghề, nhưng đã là người thì phải “Người” nhất, phải không!

Sự phát triển vũ bão của khoa học kỹ thuật đang liên tục xô đổ những ranh giới tưởng chừng bất biến. Khi tỷ phú Elon Musk trình diễn siêu xe nhào lộn trên không nhưng đồng thời phải khẩn thiết kêu gọi lắp đặt công tắc vật lý phòng ngừa người máy phản chủ, nỗi lo về viễn cảnh nhân loại mất quyền kiểm soát trước hàng tỷ rô-bốt không còn là câu chuyện viễn tưởng. Cùng lúc đó, làn sóng thuật toán trí tuệ nhân tạo đang đẩy người lao động vào nguy cơ trở thành một tầng lớp vô dụng như cảnh báo từ nhà nghiên cứu Yuval Noah Harari. Thách thức lớn nhất hiện nay không đơn thuần là giải bài toán việc làm mới, mà nằm ở việc xác định rõ những kiến thức cần trang bị cho thế hệ trẻ nhằm giữ vững ưu thế vượt trội của con người so với thuật toán. Song hành với bước tiến công nghệ, các chuẩn mực xã hội cũng đứng trước thử thách chưa từng có khi những ranh giới đạo đức truyền thống bị xâm phạm, điển hình là vụ việc học sinh hành hung cô giáo trên bục giảng dẫn tới quyết định khởi tố hình sự. Thực tế này khẳng định các quan hệ học đường ngày nay buộc phải được định hình nghiêm cẩn dưới góc độ pháp lý và trách nhiệm công dân. Dù thời cuộc biến chuyển chóng mặt, giá trị cốt lõi làm nên nhân tính vẫn là thước đo tối thượng cho mọi chuẩn mực tồn tại. Việc giải Nobel Văn chương 2026 vinh danh tác phẩm phản ánh chất người sâu sắc nhất chính là minh chứng rõ nét cho thấy bảo tồn bản lĩnh người luôn là điểm tựa căn bản giữa thời đại biến động.