Ukraine "không còn sợ" tên lửa Zircon của Nga?

Cơ quan Tình báo quốc phòng Ukraine (DIU) vừa công bố một bản đánh giá kỹ thuật chi tiết về tên lửa Zircon (Tsirkon) do Nga chế tạo, bác bỏ những tuyên bố về khả năng "bất khả chiến bại" của loại vũ khí hiện đại này. Theo DIU, Zircon không phải là tên lửa hành trình siêu vượt âm như phía Nga vẫn mô tả.

Bản đánh giá, được công bố vào ngày 31/8, bao gồm mô hình 3D, thông tin về các bộ phận cấu thành, nhà sản xuất và những linh kiện có nguồn gốc nước ngoài được thu hồi từ mảnh vỡ. DIU khẳng định Zircon có thể được phân loại chính xác nhất là tên lửa "bán đạn đạo", chứ không phải tên lửa hành trình siêu vượt âm.

Mâu thuẫn trong tuyên bố và thực tế

Ban đầu, Zircon được phát triển như một vũ khí chống hạm phóng từ tàu chiến, sau đó được điều chỉnh để sử dụng trong hệ thống tên lửa phòng thủ bờ biển Bastion. Nga đã liên tục sử dụng Zircon, cùng với Kinzhal và một số loại tên lửa khác, để tấn công các mục tiêu giá trị cao của Ukraine, khai thác những lỗ hổng trong hệ thống phòng không.

Moscow tuyên bố Zircon là tên lửa siêu vượt âm, có khả năng đạt tốc độ Mach 8-9 với tầm bắn lên tới 1.000km, được thiết kế cho cả nhiệm vụ chống tàu và tấn công mục tiêu trên bộ. Nga định vị Zircon là vũ khí "bất khả chiến bại", không thể bị đánh chặn, với tốc độ cao giúp rút ngắn thời gian phản ứng của lực lượng phòng thủ và gây khó khăn trong đánh chặn so với các tên lửa hành trình cận âm hoặc siêu âm thông thường.

Tuy nhiên, những tuyên bố mới của DIU hoàn toàn trái ngược với các đánh giá trước đó của Ukraine, đặc biệt là sau những lần Nga sử dụng Zircon được xác nhận vào đầu năm 2024. Khi đó, Kiev từng tuyên bố Zircon là một tên lửa siêu vượt âm thực sự.

Zircon: "Bán đạn đạo" với tốc độ và đầu đạn khiêm tốn?

DIU đánh giá Zircon có thiết kế 2 tầng, bay theo quỹ đạo ở độ cao lớn với các yếu tố kỹ thuật gần giống tên lửa đạn đạo hoặc lượn tăng tốc, chứ không phải là bay hành trình có động cơ duy trì.

Tên lửa siêu vượt âm được định nghĩa là vũ khí di chuyển với tốc độ ít nhất gấp 5 lần tốc độ âm thanh trong suốt cả hành trình và có khả năng cơ động cao, khiến chúng rất khó bị đánh chặn.

Cơ quan tình báo Ukraine tuyên bố Zircon có tốc độ chậm hơn so với dự đoán trước đây và có đầu đạn còn nhỏ hơn tên lửa hành trình S8000 Banderol của Nga. Theo DIU, đầu đạn mang số hiệu 3G22, do GosNIImash/GOSNIIMASH sản xuất, nặng khoảng 120kg - một trọng lượng khá thấp đối với loại tên lửa tấn công đắt nhất của Nga. Ngay cả tên lửa hành trình Banderol lích cỡ nhỏ hơn cũng mang được đầu đạn nặng 150kg.

DIU cũng cho biết tốc độ tối đa được ghi nhận không vượt quá Mach 6,8, trái ngược với tuyên bố của Nga là Mach 8-9, và tốc độ này không được duy trì trong suốt hành trình bay. Việc tính toán và điều khiển trên tên lửa Zircon được thực hiện bởi máy tính kỹ thuật số Baget-83, một mô-đun tiêu chuẩn trên hầu hết các tên lửa đạn đạo của Nga.

Một trong những tuyên bố quan trọng nhất của DIU là về động cơ đẩy của Zircon. Nga khẳng định Zircon sử dụng động cơ phản lực, hút khí trực tiếp và có thể duy trì hành trình siêu vượt âm. Ngược lại, DIU tuyên bố hệ thống đẩy của tên lửa Zircon sử dụng động cơ tên lửa nhiên liệu rắn, chứ không phải động cơ scramjet hay ramjet nhiên liệu lỏng.

DIU cho biết cả tầng đẩy và tầng hành trình đều sử dụng nhiên liệu rắn. Sau khi tên lửa rời bệ phóng bằng khí nén, động cơ đẩy được khởi động, đưa Zircon lên độ cao và tốc độ cần thiết. Sau đó, động cơ đẩy được tách ra, lúc này động cơ chính (3L2211) bắt đầu khởi động, tiếp tục đẩy tên lửa.

Điều này mâu thuẫn trực tiếp với những tuyên bố của Nga trong nhiều năm qua, liên quan đến động cơ scramjet sử dụng nhiên liệu lỏng năng lượng cao.

Các hình ảnh và video công khai về tên lửa không nhìn rõ cửa hút khí, vốn là bộ phận cần thiết cho tên lửa sử dụng động cơ scramjet hoặc ramjet để hút oxy trực tiếp từ khí quyển. Ngoài ra, hiện chưa có bằng sáng chế nào của Nga liên quan đến cửa hút khí trực tiếp của tên lửa siêu vượt âm, điều này càng làm tăng nghi ngờ Zircon không sử dụng động cơ scramjet hoặc ramjet.

Khả năng tự dẫn đường

Đáng chú ý, một số nhà phân tích tình báo nguồn mở đã lưu ý đến những hình ảnh về đầu dò radar của Zircon do DIU công bố.

Sự hiện diện của đầu dò radar chủ động chuyên dụng có thể cho thấy Zircon không chỉ dựa vào hệ thống dẫn đường quán tính hoặc vệ tinh được lập trình sẵn, mà có khả năng tự dẫn đường và tấn công chính xác các mục tiêu di động. Thiết kế này nhằm hỗ trợ nhiệm vụ chống hạm ban đầu của nó, đồng thời cho phép sử dụng tấn công các mục tiêu trên mặt đất, như cách Nga đã sử dụng ở Ukraine.

DIU cũng đã xác định 70 công ty cung cấp linh kiện cho tên lửa hoặc tham gia vào quá trình sản xuất, trong đó có cả công ty của Mỹ, phương Tây… Điều này cho thấy việc Nga phát triển vũ khí tiên tiến vẫn liên quan đến các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đến thời điểm hiện tại, Nga chưa bác bỏ các tuyên bố của Ukraine, nhưng vẫn tiếp tục sử dụng Zircon và nhấn mạnh đây là một loại vũ khí siêu vượt âm đáng gờm.

Tuy nhiên, đánh giá của DIU, cùng với bằng chứng về việc Zircon không có cửa hút khí rõ ràng, động cơ sử dụng nhiên liệu rắn, máy tính điển hình của tên lửa đạn đạo Nga và cấu hình bay ở độ cao lớn, cho thấy đây không phải là một tên lửa hành trình siêu vượt âm sử dụng động cơ phản lực thực sự.

Theo báo cáo từ lực lượng phòng không Ukraine, Zircon dễ bị đánh chặn chứ không phải là vũ khí "bất khả chiến bại". Hiện Ukraine "không còn sợ" Zircon, mà chỉ sợ hết đạn tên lửa đánh chặn PAC-3 cho hệ thống phòng không Patriot.