Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky - Ảnh: REUTERS
Ukraine và châu Âu đang đối mặt với một nghịch lý đầy bế tắc. Càng bất an về định hướng chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump, họ càng nhận ra bản thân khó lòng trụ vững nếu vuột mất sự hậu thuẫn từ Washington.
Từ thỏa thuận dầu diesel giữa ông Trump và người đồng cấp Nga Vladimir Putin đến những phản ánh của Kiev về việc chậm bàn giao tên lửa phòng không, gián đoạn cảnh báo sớm và hạn chế dịch vụ vệ tinh quân sự Starshield, các diễn biến liên tiếp đặt ra câu hỏi về mức độ cam kết của Mỹ với Ukraine.
Tuy nhiên, theo ông Dimitar Bechev, thành viên cấp cao tại Viện nghiên cứu Carnegie Europe, vẫn chưa đủ cơ sở để kết luận Washington đang thay đổi căn bản chính sách đối với cuộc xung đột.
Trong khi chờ đợi câu trả lời, Kiev và các đồng minh châu Âu vẫn phải tìm cách duy trì sự ủng hộ của Mỹ, dù không thể chắc chắn bước đi tiếp theo của ông Trump.
Chính sách khó đoán của ông Trump
Ông Trump từng có động thái nghiêng về Matxcơva, điển hình là tại hội nghị thượng đỉnh tháng 8-2025 với ông Putin ở TP Anchorage (bang Alaska). Tuy nhiên, sau đó ông lại quay về trạng thái hỗ trợ có điều kiện cho Ukraine trước lập trường cứng rắn của Nga và các nỗ lực ngoại giao từ Kiev cũng như châu Âu.
Cơ chế châu Âu chi trả cho vũ khí Mỹ cung cấp cho Ukraine hiện vẫn hoạt động, và Mỹ vẫn tiếp tục chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, bất chấp các báo cáo cho rằng một số dữ liệu tối mật đã bị giữ lại.
Về phần mình, Ukraine và châu Âu vẫn tiếp tục nương theo những động thái ngoại giao của ông Trump đối với Nga, do các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn dắt.
Theo ông Bechev, thỏa thuận dầu diesel tự thân có thể đổ vỡ do vấp phải sự phản đối của lưỡng đảng tại Quốc hội Mỹ, gồm cả các thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa. Do đó, bước chuyển hướng mới nhất của Washington về phía Matxcơva có thể không mang nhiều sức nặng như những gì đang thể hiện.
Tuy nhiên, điều này không phải lý do để Ukraine và các đồng minh chủ chốt tại châu Âu được phép chủ quan. Họ có nhiều lý do để lo ngại, vượt ra ngoài sự khó đoán định của ông Trump.
Lính cứu hỏa dập lửa sau các cuộc tập kích của Nga tại tỉnh Kherson (Ukraine) ngày 17-10 - Ảnh: CƠ QUAN TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP UKRAINE
Ukraine tiếp tục đối mặt với sức ép từ tình hình chiến sự khi các thành phố và cơ sở hạ tầng trọng yếu hứng chịu những cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (drone), trong khi hệ thống phòng không phải hoạt động với cường độ cao. Nước này cũng đang chuẩn bị cho một mùa đông mới với nhiều thách thức về an ninh năng lượng.
Chiến sự và những hệ lụy an ninh đang đặt ra thách thức đối với sườn đông NATO. Các tàu chở ngũ cốc của Ukraine hoạt động gần Romania được cho là đã bị ảnh hưởng từ các cuộc tấn công tại khu vực Biển Đen.
Trong khi đó, các nước châu Âu tiếp tục cảnh báo về nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng vũ khí cho Ukraine và những hoạt động có thể tác động đến dư luận tại các quốc gia trong khu vực.
Trong nội bộ EU, quan điểm về quan hệ với Matxcơva vẫn có những khác biệt. Thủ tướng Slovakia Robert Fico xác nhận ủy ban kinh tế liên chính phủ Slovakia - Nga sẽ nối lại hoạt động.
Tại Bulgaria, Tổng thống Rumen Radev bày tỏ ủng hộ cách tiếp cận ngoại giao của ông Trump liên quan đến thỏa thuận dầu diesel, trong bối cảnh an ninh tại khu vực Biển Đen tiếp tục là mối quan tâm của các nước ven biển.
Châu Âu chưa đủ thay thế Mỹ
Vấn đề tài trợ cho Ukraine là một cơn đau đầu đối với châu Âu. Khoản vay 90 tỉ euro (101 tỉ USD) mà EU phê duyệt hồi tháng 4 có thể sẽ cạn kiệt trước cuối năm 2027. Một số ước tính chỉ ra rằng Kiev sẽ cần thêm 70 tỉ euro (79 tỉ USD) cho các mục đích quốc phòng và dân sự trong năm 2027.
Điều này có nguy cơ mở ra một “hộp Pandora” cho các quốc gia thành viên EU, vốn đang trong quá trình đàm phán ngân sách khối cho giai đoạn 2028-2034.
Với việc một số bên kêu gọi cắt giảm chi tiêu sâu rộng, vấn đề gây tranh cãi về việc liệu viện trợ cho Ukraine có nên được trích từ các tài sản tài chính của Nga bị phong tỏa tại châu Âu hay không đang quay trở lại một cách gay gắt.
Cuộc tranh cãi nổ ra ngay trước thềm hàng loạt cuộc bầu cử lớn, đáng chú ý là bầu cử tổng thống Pháp vào tháng 4 và tháng 5, cũng như các cuộc bỏ phiếu tại Tây Ban Nha, Ý và Ba Lan.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 19-10 có nói rằng Nga hành xử rất chừng mực và "không làm gì quá mức" đối với Ukraine - Ảnh: AFP
Châu Âu chưa đủ sức mạnh chính trị và quân sự để thay thế Mỹ trong ngắn hạn, nhất là trên chiến trường Ukraine. Dù có thể hỗ trợ Kiev về tình báo, EU vẫn chưa có phương án thay thế Starlink, cũng không đủ hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn để giúp Ukraine chống đỡ các đợt tấn công của Nga nếu thiếu Washington.
Đối mặt với sự thiếu chắc chắn từ Mỹ, châu Âu đang đầu tư vào các năng lực này nhằm theo đuổi quyền tự chủ chiến lược. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản tốt nhất, những nỗ lực này cũng sẽ mất cả một thập kỷ để đơm hoa kết trái.
Quan trọng hơn, châu Âu có rất ít đòn bẩy để buộc ông Putin đàm phán. Khối này có thể đưa ra những nhượng bộ như nới lỏng trừng phạt hay khôi phục dòng chảy dầu khí, nhưng để khiến Matxcơva thay đổi lập trường, nhiều khả năng vẫn cần đi kèm sức ép.
Kiev và các đồng minh châu Âu vì thế nhiều khả năng tiếp tục tìm cách giữ ông Trump đứng về phía mình, đồng thời hạn chế bất đồng với Nhà Trắng. Họ cũng sẽ tìm cách thuyết phục ông rằng lập trường cứng rắn với Matxcơva là cần thiết để bảo vệ di sản chính trị của mình, nhất là khi quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ một số thành viên Đảng Cộng hòa.
Trước mắt, theo ông Bechev, chiến lược của Kiev và châu Âu khả năng cao vẫn là chờ đợi vượt qua mùa đông khắc nghiệt, rồi tiếp tục xoay xở trước những bất định trong phần còn lại của nhiệm kỳ ông Trump.
Ông Trump nói Nga ‘không làm gì quá mức’ đối với UkraineTổng thống Mỹ Donald Trump nói Nga đã hành xử rất chừng mực và 'không làm gì quá mức' đối với Ukraine.