Ngành lương thực toàn cầu đang đối mặt khủng hoảng vì nhiều tác động đối với nguồn cung. Trước hết, thế giới đang đối mặt với đợt El Nino gây tác động mạnh nhất trong 70 năm qua khiến nhiều khu vực bị ảnh hưởng nặng nề, canh tác nông nghiệp gặp nhiều khó khăn.
Song song là ảnh hưởng bởi các "nhân tai". Trong đó, tác động gần nhất là cuộc chiến Iran dẫn đến eo biển Hormuz bị đình trệ. Theo American Farm Bureau Federation (AFBF) - đơn vị vận động hành lang cho lợi ích nông nghiệp lớn nhất của Mỹ, trước khi xung đột nổ ra, từ 20 - 30% sản lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu nói chung đi qua eo biển Hormuz, với khoảng 23% amoniac, 34% u rê, và 20% phốt phát được vận chuyển qua tuyến hàng hải này. Vì vậy, khi Hormuz bị đình trệ, giá phân bón tăng đáng kể, rồi giá nhiên liệu tăng cũng làm tăng chi phí sử dụng các loại máy móc trong nông nghiệp, như máy cày, đồng thời chi phí vận chuyển tăng theo. Tất cả khiến chi phí trồng trọt tăng cao.
Một "nhân tai" khác là cuộc chiến Ukraine đang có chiều hướng xung đột leo thang ở khu vực biển Đen. Theo dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), Nga và Ukraine chiếm tổng cộng khoảng 27% lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu trong năm tài chính 2025 - 2026. Khi chiến sự leo thang trong những tháng qua, một số cảng ở khu vực biển Đen bị tấn công nên các tàu hàng và cơ sở hạ tầng phục vụ việc xuất khẩu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, làm gián đoạn các lô hàng. Tình trạng này khiến cho nguồn cung lương thực ở khu vực bị giảm sút mạnh. Theo dữ liệu được công bố bởi Bộ trưởng Nông nghiệp Ukraine Taras Vysotsky, nước này trung bình xuất khẩu khoảng 5 triệu tấn lúa mì mỗi tháng, nhưng tháng 8 chỉ đạt khoảng 1,5 triệu tấn.
Phân tích như thế để thấy nguồn cung lương thực đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Chúng ta có thể không mong muốn những bất ổn cả do thiên nhiên lẫn con người gây ra. Nhưng giữa bối cảnh như vậy, giá gạo VN vẫn bất động thì đó là điều đáng bàn, thậm chí phải thẳng thắn xem xét lại chiến lược phát triển ngành nông nghiệp.
Tình hình biến đổi khí hậu sẽ còn diễn biến phức tạp. Ngay cả với đợt El Nino hiện nay được dự báo tình hình sang năm 2027 còn căng thẳng hơn những gì đang diễn ra. Xa hơn, biến đổi khí hậu còn nhiều diễn biến khó lường. Tình hình địa chính trị toàn cầu cũng được dự báo sẽ còn bất ổn kéo dài. Như vậy, cả "thiên tai" lẫn "nhân tai" - ẩn chứa những rủi ro đối với lương thực toàn cầu - nhiều khả năng còn diễn biến phức tạp. Chính vì thế, để không chỉ giải quyết những khó khăn, VN còn cần có chiến lược ứng biến phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp khi nguồn cung lương thực chịu nhiều ảnh hưởng. Khi "nguy cơ" xảy đến, thì cũng cần nhìn nhận trong "nguy biến" đôi khi ẩn chứa cả "cơ hội".