Quyết định rời bỏ công việc trong cơ quan nhà nước giữa thời điểm dịch COVID-19 diễn biến phức tạp để khởi nghiệp với các sản phẩm chăm sóc sức khỏe, anh Lê Văn Hợp (HTX Thương mại và Dịch vụ Hải Nam, xã Thiên Lộc) lựa chọn một lối đi đầy thử thách: phát triển nấm lim xanh bài bản bằng con đường khoa học. Nhận thấy loại dược liệu quý này chưa được đầu tư nghiên cứu một cách hệ thống tại Việt Nam, anh Hợp bắt đầu hành trình tìm kiếm, sàng lọc nguồn giống tự nhiên mang dấu ấn riêng để tạo ra các sản phẩm có chất lượng vượt trội.
Để hiện thực hóa mục tiêu "muốn có sản phẩm tốt phải bắt đầu từ giống tốt", anh Hợp đã trực tiếp rong ruổi qua nhiều cánh rừng từ Bắc vào Nam, phối hợp với lực lượng kiểm lâm và người dân địa phương để thu thập các mẫu nấm lim xanh tự nhiên. Mỗi mẫu nấm đưa về đều trải qua quá trình nhân giống, đánh giá và phân tích nghiêm ngặt trước khi thử nghiệm nuôi trồng.
Hành trình nghiên cứu dược liệu tự nhiên của người nông dân trẻ này không ít lần đối mặt với thất bại lớn khi những lứa phôi đầu tiên cho tỷ lệ thành công thấp, nấm phát triển không đạt chuẩn. Dù chi phí cho mỗi lần gửi mẫu kiểm nghiệm chất lượng, đánh giá hàm lượng hoạt chất sinh học lên tới hàng chục triệu đồng, anh vẫn kiên trì rút kinh nghiệm từ thực tế sản xuất và nghiên cứu tài liệu. Sau nhiều năm bền bỉ, kết quả kiểm nghiệm cho thấy giống nấm lim xanh do HTX Hải Nam tuyển chọn đã đạt hàm lượng hoạt chất sinh học cao nổi bật, thu hút sự quan tâm và đánh giá rất cao từ các chuyên gia nông nghiệp trong và ngoài nước, đặc biệt là các chuyên gia đến từ Nhật Bản.
Từ thành công bước đầu trong phòng thí nghiệm, HTX Hải Nam đã chuẩn hóa toàn bộ quy trình chăm sóc theo hướng hữu cơ, kiểm soát nghiêm ngặt các thông số về độ ẩm, nhiệt độ và ánh sáng trong nhà màng khép kín. Việc làm chủ kỹ thuật nhân phôi và nuôi trồng không chỉ giúp đơn vị chủ động nguồn nguyên liệu sạch, đồng đều về dược tính mà còn mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế tập thể tại địa phương, từng bước đưa sản phẩm nấm lim xanh chế biến sâu tiếp cận các kênh phân phối dược liệu uy tín trên thị trường.
Tham vọng xây dựng chuỗi nông nghiệp tuần hoàn
Sau khi làm chủ được nguồn giống, mục tiêu của anh Lê Văn Hợp trong chặng đường tiếp theo là tạo ra giá trị gia tăng cao cho dòng dược liệu này thông qua chế biến sâu, thay vì chỉ dừng lại ở việc bán sản phẩm thô. Hiện tại, anh đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chuyên môn đầu ngành như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Viện Dược liệu, Viện Di truyền nông nghiệp để hoàn thiện cơ sở khoa học và phát triển các dòng sản phẩm đa dạng như trà túi lọc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe phục vụ cộng đồng.
Đáng chú ý, để hiện thực hóa quy mô sản xuất công nghiệp, anh Hợp đang cùng các nhà khoa học thuộc Viện Di truyền nông nghiệp nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) vào quy trình điều khiển, giám sát nuôi trồng. Việc số hóa và tự động hóa nhà nấm được kỳ vọng sẽ giúp ổn định chất lượng dược liệu một cách đồng đều, tối ưu hóa năng suất và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe của thị trường quốc tế.
Đánh giá về mô hình này, bà Nguyễn Thị Lâm - Chủ tịch Hội Nông dân xã Thiên Lộc cho biết, đây là hướng đi triển vọng, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế và nông nghiệp công nghệ cao của địa phương. Đặc biệt, mô hình của anh Hợp còn tận dụng hiệu quả nguồn phế phụ phẩm từ các cơ sở sản xuất mộc trên địa bàn để làm giá thể nuôi trồng, góp phần hình thành chuỗi sản xuất tuần hoàn, giải quyết bài toán môi trường tại làng nghề.
Nhằm đồng hành cùng thế hệ nông dân trẻ đổi mới sáng tạo, Hội Nông dân xã Thiên Lộc đã chủ động tổ chức các đợt tham quan, học tập mô hình để nhân rộng cách làm hay; đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn về nguồn vốn, quỹ đất và kết nối thị trường tiêu thụ ổn định, từng bước đưa sản phẩm nấm lim xanh Thiên Lộc trở thành sản phẩm OCOP tiêu biểu của vùng.
Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội.