Việc ứng dụng công nghệ số trong tham vấn, phòng ngừa và hỗ trợ tâm lý mở ra hướng tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe tinh thần học đường, góp phần nâng cao hiệu quả hỗ trợ học sinh và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục toàn diện.
Đổi mới phương thức tiếp cận
Tại xã Gia Trấn, tỉnh Ninh Bình, yêu cầu đổi mới tư vấn tâm lý học đường càng cấp thiết khi các cơ sở giáo dục có nhiều điểm trường, đông học sinh trong khi nguồn lực chuyên môn còn hạn chế. Trường THCS Gia Trấn có một điểm chính và hai phân hiệu, cách nhau khoảng 3 km, với gần 1.500 học sinh. Vì vậy, việc chỉ dựa vào quan sát của giáo viên và tư vấn trực tiếp khó đáp ứng nhu cầu theo dõi, hỗ trợ học sinh thường xuyên. Thầy Bùi Xuân Hòa, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, việc triển khai sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường trên nền tảng số là bước đổi mới trong kết hợp giáo dục, tư vấn tâm lý và y tế học đường. Công cụ này giúp nhà trường có thêm kênh tiếp nhận thông tin, nhận diện học sinh cần quan tâm và tổ chức hỗ trợ phù hợp.
Mô hình Phòng tham vấn tâm lý và Công tác xã hội 4.0 được triển khai trên nền tảng sTARO, tích hợp thư viện, công cụ sàng lọc, tài liệu truyền thông và chương trình phòng ngừa, nâng cao năng lực ứng phó với các vấn đề học đường, như: Lo âu, căng thẳng, trầm cảm, quan hệ với bạn bè, thầy cô, bạo lực học đường, rủi ro trên môi trường số và định hướng nghề nghiệp. Kết quả sàng lọc được chia thành ba nhóm: Ổn định, có nguy cơ và nguy cơ cao, làm căn cứ tham khảo để xác định nhu cầu hỗ trợ. Mô hình không chỉ thực hiện sàng lọc trực tuyến mà còn hướng tới kết nối các khâu phòng ngừa, can thiệp, theo dõi và chuyển gửi đến cơ sở chuyên môn khi cần. Học sinh có nhu cầu tham vấn cá nhân được tiếp nhận, quản lý hồ sơ và bố trí lịch hỗ trợ theo quy trình.
Ở giai đoạn đầu triển khai, nhà trường đã có 450 học sinh hoàn thành bài sàng lọc tâm lý trực tuyến; trong đó, hệ thống ghi nhận khoảng 15% trường hợp học sinh có biểu hiện căng thẳng ở mức từ nhẹ đến vừa. Nguyên nhân chủ yếu tập trung vào áp lực điểm số, biến đổi tâm sinh lý lứa tuổi từ 11 đến 15, một bộ phận nhỏ chưa thích nghi với môi trường sau sáp nhập điểm trường. Các số liệu bước đầu giúp nhà trường mở rộng phạm vi tiếp cận, nhận diện những nội dung cần quan tâm và chủ động hơn trong việc tổ chức hỗ trợ sát thực tế.
Theo Hiệu trưởng nhà trường, nhiều học sinh ở các phân hiệu lẻ đã mạnh dạn tương tác, đặt câu hỏi ẩn danh qua hệ thống chatbox của nền tảng nhiều hơn so với hình thức tư vấn trực tiếp truyền thống. Thông tin phản ánh qua hệ thống có thể cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần đồng đều cho học sinh ở các điểm trường, không bị gián đoạn bởi khoảng cách địa lý; phát hiện sớm các mâu thuẫn ngầm trên mạng xã hội hoặc tại các điểm trường lẻ thông qua dữ liệu báo cáo ẩn danh; cung cấp “bản đồ tâm lý” của từng lớp để 90 cán bộ giáo viên, nhất là giáo viên chủ nhiệm có phương pháp tiếp cận sư phạm phù hợp, nhân văn, tránh gây thêm tổn thương cho học sinh.
Phát huy hiệu quả mô hình
Xã Gia Trấn hiện có 3 trường công lập với 131 lớp, 4.153 học sinh. Sau một tuần triển khai sàng lọc sức khỏe tâm lý học đường trên nền tảng số, đã có 2.160 học sinh hoàn thành, đạt 52%. Trong đó, 1.708 em thuộc nhóm tiếp tục được phòng ngừa, theo dõi chung; 302 em cần hỗ trợ tại trường và 150 em cần được đánh giá, hỗ trợ chuyên môn. Việc sàng lọc nhằm nhận diện nhu cầu hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán chuyên môn, đồng thời không được sử dụng để gắn nhãn, kỳ thị hoặc gây áp lực cho học sinh. Kết quả bước đầu cho thấy, ở cấp THCS có 88 học sinh gặp khó khăn về cảm xúc và 57 em gặp khó khăn trong quan hệ bạn bè. Ở cấp tiểu học, 63 em cần được đánh giá, hỗ trợ chuyên môn và 93 em cần hỗ trợ tại trường. Tại bậc mầm non, 32 trẻ trong số đã được sàng lọc có ít nhất một lĩnh vực phát triển cần đánh giá, theo dõi thêm.
Ông Đinh Văn Phụng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết, hiệu quả của mô hình không chỉ ở việc phát hiện học sinh có nguy cơ mà quan trọng hơn là hỗ trợ đúng nhu cầu, kịp thời, theo dõi tiến bộ, giúp các em ổn định tâm lý, tự tin trong học tập và cuộc sống. Vì vậy, xã hướng tới quy trình hỗ trợ xuyên suốt từ sàng lọc, tư vấn, can thiệp đến theo dõi, đánh giá kết quả. Trong đó, công nghệ đóng vai trò hỗ trợ, còn hiệu quả phụ thuộc vào trách nhiệm, năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo dục, sự đồng hành của gia đình và cơ chế phối hợp giữa các bên. Thời gian tới, xã tiếp tục nâng cao năng lực đội ngũ tư vấn, hoàn thiện quy trình hỗ trợ, bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình, cơ sở y tế và chuyên gia tâm lý. Đồng thời, địa phương định kỳ đánh giá hiệu quả để điều chỉnh cách thức triển khai, bố trí nguồn lực phù hợp, từng bước đưa chăm sóc sức khỏe tinh thần trở thành nhiệm vụ thường xuyên tại các cơ sở giáo dục.
Sức khỏe tinh thần có vai trò quan trọng đối với khả năng học tập, giao tiếp, hình thành nhân cách và phát triển toàn diện của học sinh. Vì vậy, mô hình kết hợp tham vấn trực tiếp, trực tuyến với các chương trình phòng ngừa, hội thảo chuyên đề (workshop) và truyền thông nâng cao nhận thức, giúp học sinh hiểu về sức khỏe tinh thần, xây dựng mối quan hệ tích cực với bạn bè, thầy cô và gia đình. Để mô hình phát huy hiệu quả, bền vững, địa phương cần chú trọng chất lượng hỗ trợ, theo dõi sau tham vấn và bảo vệ quyền riêng tư của học sinh.
VĂN LÚA - YẾN TRINH