Giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập
Trận mưa lớn diễn ra chiều tối 10/9 khiến nhiều khu vực ở Thành phố Hồ Chí Minh ngập nặng kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, giao thông đi lại và cuộc sống người dân. Theo ghi nhận của Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng), sau cơn mưa có 33 tuyến đường và hai khu vực bị ngập.
Một số đoạn đường như Tô Ngọc Vân, Nguyễn Duy Trinh ngập sâu 40-45 cm. Tại khu Thảo Điền và khu vực chợ Thủ Đức, nhiều tuyến đường như Quốc Hương, Dương Văn Cam, Hồ Văn Tư ngập khoảng 30 cm. Riêng hầm chui nút giao An Phú ngập từ 0,8-1m.
Không chỉ đối diện tình trạng ngập lụt, thành phố cũng đang chịu tác động ngày càng rõ của thời tiết cực đoan, triều cường, nước biển dâng và sụt lún đất. Trong khi đó, một số quy hoạch trước đây không còn phù hợp.
Ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng đánh giá: Việc chống ngập thời gian tới cần chuyển từ xử lý từng điểm sang quản lý tổng thể theo lưu vực. Các giải pháp phải tính đến đồng thời mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụt lún đất, quy hoạch đô thị và không gian trữ nước. Thành phố sẽ chống ngập dựa vào quy hoạch và phát triển đô thị chứ không chỉ dựa vào mô hình chống ngập cũ kỹ lâu nay. Việc thực hiện bắt đầu từ mô hình, giải pháp mới đến hình thức đầu tư. Các dự án chống ngập sẽ được tích hợp vào quy hoạch chung của Thành phố Hồ Chí Minh với tầm nhìn 100 năm.
Sau khi mở rộng địa giới hành chính, hiện thành phố ghi nhận 159 điểm thường xuyên ngập, gồm 76 điểm tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh cũ, 52 điểm thuộc Bình Dương trước đây và 31 điểm thuộc Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây. Theo Sở Xây dựng, để giải quyết tình trạng này, trong giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến hoàn thành 87 dự án với tổng vốn đầu tư khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng đến giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập.
Trong đó, năm 2026 lên kế hoạch “xóa sổ” ba khu vực ngập sâu gồm đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao Quốc lộ 51-Huỳnh Thúc Kháng. Đây là những điểm ngập từ 30 cm trở lên, kéo dài hơn 30 phút, thường xuyên ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và đi lại của người dân khi bước vào mùa mưa.
Tiếp cận chống ngập theo tổng thể lưu vực
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Phú Quỳnh, Phó Viện trưởng Khoa học Thủy lợi miền nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Thành phố Hồ Chí Minh cần dự báo mực nước biển dâng theo từng giai đoạn.
Hiện mực nước thực tế đo được tại hai trạm Phú An và Nhà Bè theo cao độ chính đạt mức 2m. Nếu tốc độ lún đất duy trì ở mức 2 cm/năm, sau 50 năm khu vực này sẽ lún thêm 1m. Do đó, giải pháp căn cơ cần kết hợp đồng thời giữa ba yếu tố lớn, gồm: Làm chậm dòng chảy, trữ nước và tăng khả năng tiêu thoát khi mưa lớn, triều cường.
Đơn vị tư vấn chống ngập cho Thành phố Hồ Chí Minh (Công ty Tư vấn kỹ thuật quốc tế Royal HaskoningDHV-Haskoning) đánh giá: Từ năm 1990 đến năm 2020, diện tích đô thị tại thành phố Thủ Đức trước đây chỉ tập trung ở phía bắc và một phần rất nhỏ ở phía nam, nhưng đến năm 2020 đã lan rộng ra hầu như toàn bộ khu vực do quá trình đô thị hóa. Từ đó, dẫn đến mất hoàn toàn các không gian trữ nước tự nhiên. Đặc biệt, sụt lún tại thành phố diễn biến ngày càng nhanh, kéo theo tình trạng ngập lụt ngày càng nặng hơn. Do đó, Thành phố Hồ Chí Minh cần áp dụng mô hình chống ngập “trì hoãn-lưu trữ-tiêu thoát”. Nghĩa là thay vì để nước từ khu vực cao chảy nhanh xuống vùng thấp, cần giữ nước ngay từ thượng nguồn và các khu vực cao bằng cách tạo không gian tích trữ. Thí dụ, tại hạ lưu tăng hồ điều hòa, không gian trữ nước, sau đó tiêu thoát ra sông bằng thủy triều hoặc trạm bơm. Đồng thời, thành phố cần hình thành các lớp bảo vệ từ thượng nguồn đến hạ lưu; kết hợp điều tiết hồ chứa Dầu Tiếng, Trị An với đê bao, công trình bảo vệ và các giải pháp dựa vào tích nước tự nhiên.
Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh vừa phê duyệt Kế hoạch Triển khai lập các quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn. Theo đó, phạm vi lập quy hoạch là toàn bộ ranh giới hành chính thành phố với diện tích khoảng 6.772 km². Các quy hoạch sẽ được triển khai song song với Quy hoạch tổng thể Thành phố Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm.
Theo Sở Xây dựng, căn cứ quy hoạch lần này, cao độ nền và thoát nước có ý nghĩa đặc biệt đối với Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là trong bối cảnh thành phố đang chịu tác động ngày càng rõ của mưa lớn, triều cường, sụt lún và biến đổi khí hậu. Việc lập quy hoạch trên phạm vi toàn thành phố sẽ giúp xác định cao độ xây dựng phù hợp, tổ chức lại các lưu vực thoát nước, xác định khu vực cần duy trì không gian chứa nước và ưu tiên đầu tư hệ thống cống, kênh, hồ điều tiết, trạm bơm.
Thay vì xử lý ngập theo từng điểm, từng dự án, Thành phố Hồ Chí Minh có cơ sở tiếp cận bài toán theo tổng thể lưu vực và điều kiện địa hình. Do đó thành phố không chỉ cần những công trình chống ngập lớn hơn, mà cần một mô hình đô thị thích nghi “cùng nước”; đồng thời, không để nền đất tiếp tục hạ thấp mà không được kiểm soát.
Bài và ảnh: QUÝ HIỀN