Ảnh minh họa
Một bản án phúc thẩm gần đây tại một tòa án ở miền Tây Nam Bộ đã khép lại một vụ kiện đòi nợ kéo dài giữa hai người ruột thịt: dì kiện cháu gái đòi 240 triệu đồng.
Đáng chú ý, chứng cứ duy nhất người dì có trong tay chỉ là một đoạn ghi âm điện thoại, và chính đoạn ghi âm ấy đã khiến bản án đảo chiều hoàn toàn ở cấp phúc thẩm.
Khi tình thân thay cho giấy tờ
Nhiều năm trước, bà L. rút 250 triệu đồng từ ngân hàng đưa cho cháu gái là bà N. để làm vốn buôn bán quần áo. Vì là dì cháu trong nhà, hai bên không lập biên nhận nợ, không ghi rõ lãi suất, không hẹn ngày trả.
Bà N. trả được 10 triệu đồng tiền gốc và một phần tiền lãi trong thời gian đầu. Đến khi dịch COVID-19 ập đến, việc trả nợ dừng hẳn. Không có giấy tờ trong tay, bà L. chỉ còn cách gọi điện đòi nợ và ghi âm lại cuộc gọi. Bà khởi kiện, yêu cầu vợ chồng bà N. trả 240 triệu đồng còn lại cùng tiền lãi.
Dán quảng cáo 'cho vay', bị xử phạt hành chính
Mất ăn mất ngủ, trầm cảm vì những cuộc gọi đòi nợ 'trên trời'
Khi tình thân không bằng mét vuông đất
Tòa sơ thẩm chấp nhận một phần yêu cầu, buộc vợ chồng bà N. trả 322 triệu đồng cả gốc lẫn lãi. Lý do rất đáng lưu ý: dù bà N. không thừa nhận giọng nói trong ghi âm là của mình, bà lại không yêu cầu giám định ngay tại giai đoạn này. Khi phía nguyên đơn sau đó chủ động đề nghị giám định, bà N. lại không hợp tác, không cung cấp mẫu giọng nói.
Theo nguyên tắc tố tụng dân sự, bên nào không thực hiện nghĩa vụ chứng minh, đưa ra chứng cứ để bác bỏ yêu cầu của đối phương thì phải gánh chịu bất lợi từ việc đó. Tòa sơ thẩm đã áp dụng đúng logic này.
Câu chuyện rẽ hướng khi bị đơn kháng cáo và lần này đề nghị tòa án trưng cầu giám định. Kết quả giám định của cơ quan khoa học hình sự sau đó lại không thể đưa ra kết luận, vì mẫu ghi âm dùng để so sánh không đủ cơ sở để xác định.
Đây chính là điểm mấu chốt về mặt tố tụng. Ghi âm là một loại nguồn chứng cứ được pháp luật tố tụng dân sự thừa nhận, nhưng giá trị chứng minh của nó phụ thuộc rất lớn vào chất lượng kỹ thuật của bản ghi và khả năng xác định được chủ thể phát ngôn.
Khi kết quả giám định không khẳng định cũng không phủ định được giọng nói là của bị đơn, chứng cứ ấy coi như mất giá trị chứng minh, bởi lẽ nghĩa vụ chứng minh sự tồn tại của quan hệ vay mượn thuộc về nguyên đơn ngay từ đầu.
Không còn ghi âm có giá trị, không còn chứng cứ nào khác như biên nhận, tin nhắn hay sao kê ngân hàng thể hiện rõ bản chất khoản tiền, tòa cấp phúc thẩm buộc phải bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện.
Nhìn ở góc độ nghiệp vụ, hai cấp tòa không hề mâu thuẫn nhau. Sơ thẩm xử lý hậu quả của việc bị đơn không hợp tác giám định ở thời điểm đó. Phúc thẩm xử lý hậu quả của việc giám định sau này không cho ra kết quả rõ ràng.
Bản chất vụ việc vẫn là một thiếu vắng chứng cứ mà không bên nào lấp đầy được, và người chịu thiệt cuối cùng luôn là bên khởi kiện, vì pháp luật đặt gánh nặng nghĩa vụ chứng minh lên vai người đưa ra yêu cầu.
Cái giá của niềm tin không được ghi lại
Đằng sau bản án này là một câu chuyện quen thuộc trong đời sống người Việt. Rất nhiều gia đình cho rằng đã là người thân thì không cần giấy tờ khi mượn tiền, thậm chí xem việc đòi lập biên nhận là biểu hiện của sự tính toán, sòng phẳng thái quá.
Nhưng chính sự tin tưởng ấy lại phát sinh tranh chấp nhiều nhất, bởi khi không có văn bản, mỗi bên sẽ nhớ và kể lại câu chuyện theo hướng có lợi cho mình.
Bà L. mất tiền vì không có chứng cứ vững chắc. Bà N. dù thắng kiện cũng khó tránh khỏi rạn nứt tình cảm ruột thịt sau một vụ kiện tụng kéo dài nhiều năm qua hai cấp xét xử. Đây là cái giá chung cả hai bên phải trả, không phân biệt ai đúng ai sai trước tòa.
Từ câu chuyện của bà L. và qua một số thực tiễn xét xử khác, có thể thấy những câu chuyện là kinh nghiệm không của riêng ai.
Thứ nhất, dù cho vay mượn với người thân thiết đến đâu, hai bên vẫn nên lập giấy vay nợ đơn giản, ghi rõ số tiền, ngày vay, lãi suất nếu có và thời hạn trả. Một tờ giấy viết tay có chữ ký của cả hai bên vẫn có giá trị chứng cứ cao hơn rất nhiều so với bất kỳ đoạn ghi âm nào.
Thứ hai, nếu chuyển tiền qua ngân hàng, nên ghi rõ nội dung chuyển khoản như "cho vay" hoặc "cho mượn" kèm ngày tháng, thay vì để trống hoặc ghi chung chung. Nội dung này về sau có thể trở thành chứng cứ độc lập, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người ghi âm hay việc giám định giọng nói.
Thứ ba, trong trường hợp buộc phải dùng tin nhắn hoặc ghi âm làm chứng cứ, nên giữ nguyên file gốc, không qua chỉnh sửa hay nén định dạng, đồng thời nên yêu cầu thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung ngay sau khi có được đoạn ghi âm hoặc tin nhắn đó.
Vi bằng không làm thay đổi bản chất chứng cứ, nhưng giúp cố định thời điểm và nội dung, hạn chế rủi ro về sau khi phải giám định kỹ thuật.
Thứ tư, khi phát sinh tranh chấp và bên kia không thừa nhận chứng cứ mình đưa ra, nên chủ động yêu cầu giám định càng sớm càng tốt, ngay từ giai đoạn sơ thẩm, thay vì để đến khi bản án đã có hiệu lực một phần mới xử lý.
Sự chậm trễ trong việc củng cố chứng cứ, như trường hợp bà N. không hợp tác giám định ban đầu, có thể khiến vụ việc kéo dài qua nhiều cấp xét xử mà không bên nào thực sự có lợi.
Xét cho cùng, một tờ giấy vay nợ vài dòng không làm sứt mẻ tình thân như nhiều người vẫn nghĩ. Ngược lại, chính sự thiếu vắng nó mới là nguyên nhân đẩy những người ruột thịt ra tòa, để rồi mất cả tiền lẫn tình.
Đi mua đất, ngoài giấy chứng nhận cần tìm hiểu những gì?Ngoài kiểm tra bản chính giấy chứng nhận, người mua đất cần kiểm tra ranh giới thực tế của thửa đất, tìm hiểu thông tin về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tìm hiểu xem đất có đang bị tranh chấp, kê biên hay không.