Thanh Niên • 22/09/2026 12:20

Vì sao Ả Rập Xê Út chật vật chống Houthi?

Giới chuyên gia đã chỉ ra vài lý do Ả Rập Xê Út dù sở hữu nguồn lực tài chính dồi dào và vũ khí tối tân, nhưng vẫn không thể đánh bại lực lượng Houthi trong suốt hơn 10 năm qua.

Lực lượng Houthi gần đây đã thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa vào thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út, kiểm soát toàn bộ vùng ven biển Đỏ của Yemen và phong tỏa hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Ả Rập Xê Út mà dường như không gặp phải sự ngăn cản đáng kể nào, theo AFP.

Theo nhận định từ giới chuyên gia, Ả Rập Xê Út gặp khó khăn trong việc đẩy lùi Houthi một phần do sự phụ thuộc vào các lực lượng ủy nhiệm kém hiệu quả trên thực địa, trong khi địa hình hiểm trở và sự hỗ trợ từ Iran lại tạo lợi thế cho Houthi.

Tại sao Ả Rập Xê Út vất vả chống Houthi?

Ả Rập Xê Út đã chi hàng tỉ USD để mua sắm các loại vũ khí và khí tài quân sự hiện đại. Vương quốc này lâu nay dựa vào đông đảo nhân sự và nhà thầu và nước ngoài để bổ sung cho lực lượng của mình.

Việc mua sắm vũ khí quy mô lớn từ các nhà sản xuất phương Tây, trong đó có những công ty Mỹ, Anh và Pháp, đã trở thành nét đặc trưng trong chính sách quốc phòng và chiến lược ngoại giao của Ả Rập Xê Út nhằm tranh thủ sự ủng hộ của các đồng minh.

Trong tuần trước, Mỹ đã phê duyệt gói bán 48 máy bay chiến đấu tàng hình F-35 trị giá 24,3 tỉ USD cho Ả Rập Xê Út.

Houthi cảnh báo Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan không hỗ trợ Ả Rập Xê Út

Bất chấp kho vũ khí hùng hậu, quân đội Ả Rập Xê Út lại có khá ít kinh nghiệm trong việc tự mình chỉ huy các chiến dịch tác chiến phức tạp.

"Ả Rập Xê Út cần xây dựng một quân đội sẵn sàng chiến đấu và một dân số sẵn sàng hy sinh để bảo vệ những gì họ đang có", ông Bernard Haykel, chuyên gia về Ả Rập Xê Út tại Đại học Princeton (Mỹ), nhận định trong một cuộc thảo luận trực tuyến sau đợt tấn công mới nhất của Houthi.

Giới chuyên gia từ lâu đã cho rằng lực lượng quân sự Ả Rập Xê Út được duy trì ở quy mô nhỏ và rời rạc nhằm ngăn chặn nguy cơ đảo chính tại một khu vực vốn thường xuyên xảy ra các cuộc lật đổ chính quyền.

"Ả Rập Xê Út là nơi duy nhất mà chế độ quân chủ không bị quân đội lật đổ, vì đã làm cho quân đội ở thế yếu", ông Ray Takeyh, học giả nghiên cứu về Trung Đông, phát biểu tại một phiên điều trần của Quốc hội Mỹ vào năm 2015.

Vì sao Houthi khó bị đánh bại?

Dù lúc đầu chỉ được trang bị vũ khí thô sơ, Houthi đã tận dụng địa hình hiểm trở và mạng lưới liên kết bộ lạc để thiết lập hệ thống phòng thủ vững chắc, rất khó bị phá vỡ.

Qua nhiều năm, Houthi đã tích lũy được kho vũ khí hiện đại gồm tên lửa và máy bay không người lái (UAV), được cho là nhờ hậu thuẫn từ Iran. Lực lượng này cũng duy trì được sự thống nhất nội bộ.

"Houthi đã xây dựng được một mặt trận thống nhất. Họ sở hữu một bộ máy chính quyền tập trung cao độ, thực thi quyền chỉ huy và kiểm soát chặt chẽ đối với những lực lượng vốn ban đầu rời rạc nhưng đã được họ hợp nhất lại", ông Thomas Juneau, chuyên gia về Iran và Yemen tại Đại học Ottawa (Canada), nhận định với AFP.

Kể từ năm 2023, nhóm này đã chứng minh khả năng gây cản trở giao thông hàng hải tại biển Đỏ thông qua các cuộc tấn công nhắm vào những tàu bị cáo buộc có liên hệ với Israel sau khi xung đột tại Dải Gaza bùng phát.

Các đợt tấn công liên tiếp của Mỹ, Anh và Israel trong năm 2024 và 2025 được cho là đã làm suy yếu cơ sở hạ tầng quân sự của Houthi, nhưng không thể vô hiệu hóa năng lực tên lửa và UAV của lực lượng này.

Ông Trump điện đàm với lãnh đạo Yemen giữa lúc Houthi áp sát vị trí chiến lược

Chính phủ Yemen thì sao?

Ả Rập Xê Út đã tham gia cuộc chiến tại Yemen vào năm 2015 cùng với đồng minh là UAE nhằm hậu thuẫn chính phủ Yemen. Quân chính phủ Yemen đã bị Houthi đánh bật khỏi thủ đô Sanaa vào năm 2014.

Vài tuần trước khi cuộc xung đột tại Trung Đông bùng nổ vào tháng 2.2026, chính phủ Yemen tại thành phố Aden đã phải đối mặt với những rắc rối.

Vào tháng 12.2025, các lực lượng được UAE hậu thuẫn đã tạm thời giành quyền kiểm soát toàn bộ những khu vực do chính phủ Yemen quản lý, gây ra sự phẫn nộ tại Riyadh và châm ngòi cho rạn nứt kéo dài giữa hai đồng minh. Riyadh yêu cầu Abu Dhabi rút quân khỏi Yemen, và UAE đã thực hiện điều này.

Tuy nhiên, Ả Rập Xê Út sau đó đã không thể lấp đầy khoảng trống mà UAE để lại, khiến một lực lượng thiếu tổ chức phải gánh vác nhiệm vụ phòng thủ một vùng lãnh thổ mang tính chiến lược.

"Một đòn giáng mạnh, cộng với sự phối hợp lỏng lẻo với phía Yemen, chính là nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ này", chuyên gia về Trung Đông Michael Knights nhận định với AFP.

Thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 đã đổ vỡ vào tháng 7.2026 khi Houthi tiếp nhận một máy bay Iran bay thẳng đến Sanaa, hành động thách thức trực tiếp Ả Rập Xê Út.

Sau đó, Houthi áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải đối với Ả Rập Xê Út và bắt đầu tấn công tàu thuyền, lãnh thổ cũng như các cơ sở dầu khí của nước này, trước khi chiếm giữ toàn bộ vùng ven biển Đỏ nhìn ra eo biển Bab al-Mandab và thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào Riyadh.

Ả Rập Xê Út đã không phát động bất kỳ cuộc phản công quy mô lớn nào, dù Houthi vẫn đang giao tranh với lực lượng chính phủ, theo AFP.

Trên thực địa, quân chính phủ Yemen phàn nàn về tình trạng sa sút tinh thần. "Chúng tôi đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt vũ khí, đạn dược cũng như tình trạng trả lương chậm trễ. Cách đây 2 ngày, chúng tôi đã nhận được quân tiếp viện và trang thiết bị, nhưng chừng đó vẫn là chưa đủ", một binh sĩ tại tỉnh Lahj ở miền nam Yemen chia sẻ với AFP.

Houthi gần đây tiến hành các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào thủ đô Riyadh, đồng thời kiểm soát toàn bộ vùng ven biển Đỏ của Yemen, theo AFP. Lực lượng này còn bị cáo buộc phong tỏa hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Ả Rập Xê Út mà gần như không gặp sự ngăn cản đáng kể nào. Những diễn biến ấy đặt ra câu hỏi vì sao một vương quốc sở hữu kho vũ khí hiện đại, ngân sách quốc phòng lớn, vẫn chật vật đối phó Houthi. Theo nhận định của giới chuyên gia được Thanh Niên dẫn lại, khó khăn của Ả Rập Xê Út bắt nguồn một phần từ việc phụ thuộc vào các lực lượng ủy nhiệm kém hiệu quả. Địa hình hiểm trở tại Yemen tạo điều kiện cho Houthi xây dựng hệ thống phòng thủ bền vững, trong khi sự hỗ trợ từ Iran giúp lực lượng này nâng cấp năng lực tác chiến. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng vũ khí, mà còn liên quan khả năng chỉ huy, phối hợp lực lượng, duy trì chiến dịch lâu dài trên thực địa. Ả Rập Xê Út đã chi hàng tỉ USD mua sắm khí tài quân sự hiện đại, đồng thời dựa vào nhiều nhân sự và nhà thầu nước ngoài để bổ sung lực lượng. Việc mua vũ khí quy mô lớn từ các nhà sản xuất Mỹ, Anh và Pháp cũng trở thành một phần trong chính sách quốc phòng, ngoại giao của vương quốc. Tuần trước, Mỹ phê duyệt gói bán 48 máy bay chiến đấu tàng hình F-35 trị giá 24,3 tỉ USD cho Ả Rập Xê Út, theo nội dung bài viết. Tuy nhiên, kho vũ khí hùng hậu không đồng nghĩa quân đội Ả Rập Xê Út có nhiều kinh nghiệm tự chỉ huy những chiến dịch tác chiến phức tạp. Chuyên gia Bernard Haykel thuộc Đại học Princeton cho rằng vương quốc cần xây dựng một quân đội sẵn sàng chiến đấu, cùng một dân số sẵn sàng hy sinh bảo vệ đất nước. Nhận định này được ông đưa ra trong một cuộc thảo luận trực tuyến sau đợt tấn công mới nhất của Houthi, theo nguồn tin được Thanh Niên trích dẫn. Giới chuyên gia lâu nay cho rằng lực lượng quân sự Ả Rập Xê Út được duy trì ở quy mô nhỏ, rời rạc, nhằm hạn chế nguy cơ đảo chính. Trong khu vực thường xuyên chứng kiến những cuộc lật đổ chính quyền, cấu trúc quân đội như vậy có thể bảo vệ chế độ, nhưng lại làm suy yếu năng lực tác chiến độc lập. Học giả Ray Takeyh từng nói tại một phiên điều trần Quốc hội Mỹ năm 2015 rằng Ả Rập Xê Út tránh được quân đội lật đổ chế độ nhờ giữ lực lượng này ở thế yếu. Trái lại, Houthi ban đầu chỉ sở hữu vũ khí thô sơ nhưng biết tận dụng địa hình hiểm trở, cùng mạng lưới liên kết bộ lạc, để hình thành phòng tuyến khó phá vỡ. Qua nhiều năm, lực lượng này tích lũy kho tên lửa và máy bay không người lái, được cho là có sự hậu thuẫn từ Iran. Chuyên gia Thomas Juneau thuộc Đại học Ottawa nhận định Houthi đã tạo dựng mặt trận thống nhất, với bộ máy tập trung và quyền chỉ huy chặt chẽ. Theo ông Juneau, Houthi còn hợp nhất những lực lượng từng rời rạc thành một hệ thống chịu sự kiểm soát thống nhất, qua đó tăng khả năng tổ chức và duy trì chiến đấu. Từ năm 2023, nhóm này chứng minh năng lực gây cản trở giao thông hàng hải trên biển Đỏ bằng các cuộc tấn công nhằm vào những tàu bị cáo buộc liên hệ với Israel. Các hoạt động đó diễn ra sau khi xung đột tại Dải Gaza bùng phát, mở rộng ảnh hưởng của Houthi vượt ra ngoài chiến trường Yemen. Những đợt tấn công liên tiếp của Mỹ, Anh và Israel trong năm 2024 và 2025 được cho là đã làm suy yếu hạ tầng quân sự Houthi. Dù vậy, các cuộc tấn công chưa thể vô hiệu hóa năng lực tên lửa và máy bay không người lái, vốn tiếp tục tạo sức ép lên Ả Rập Xê Út. Trong bối cảnh ấy, vương quốc vẫn phải dựa vào năng lực phòng thủ, lực lượng đồng minh và các đối tác trên chiến trường Yemen để đối phó Houthi. Ả Rập Xê Út tham gia cuộc chiến Yemen từ năm 2015 cùng đồng minh UAE, với mục tiêu hậu thuẫn chính phủ Yemen chống lại Houthi. Quân chính phủ Yemen bị Houthi đánh bật khỏi thủ đô Sanaa từ năm 2014, khiến cuộc xung đột nhanh chóng trở thành cuộc đối đầu phức tạp nhiều tầng nấc. Vài tuần trước khi xung đột Trung Đông bùng nổ vào tháng 2.2026, chính phủ Yemen tại Aden tiếp tục đối mặt những rắc rối, trong đó các lực lượng được UAE hậu thuẫn từng tạm thời giành lợi thế vào tháng 12.2025.

Xem thêm tại Thanh Niên