Tại kết luận điều tra bổ sung vụ án xảy ra tại Công ty TNHH MTV Vật liệu xây dựng và Xây lắp thương mại (BMC), Ngân hàng SCB và các đơn vị liên quan, cơ quan điều tra cho biết, bà Trương Mỹ Lan, cựu Chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, đang chấp hành hình phạt tù chung thân.
Trước đó, tháng 12/2024, Tòa án nhân dân cấp cao tại TP HCM đã tuyên án tử hình đối với bà Trương Mỹ Lan về tội Tham ô tài sản, 16 năm tù về tội Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng, 20 năm tù về tội Đưa hối lộ. Tổng hợp hình phạt là tử hình.
Liên quan đến việc này, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường – Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, Luật số 86/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 đã bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, trong đó có tội Tham ô tài sản (Điều 353).
Theo luật sư Cường, điểm đặc biệt quan trọng là hình phạt tử hình đã tuyên trước ngày 1/7/2025 đối với người phạm tội về các tội thuộc 8 điều luật nói trên mà chưa thi hành án thì không thi hành. Đồng thời Chánh án Tòa án nhân dân tối cao quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Như vậy, bà Trương Mỹ Lan thuộc trường hợp được áp dụng quy định này vì hình phạt tử hình được tuyên đối với tội Tham ô tài sản, bản án đã có hiệu lực nhưng chưa được thi hành.
Lý giải thêm về nguyên tắc áp dụng pháp luật hình sự theo hướng có lợi cho người phạm tội, theo luật sư Cường, thông thường pháp luật hình sự được áp dụng theo thời điểm thực hiện hành vi phạm tội.
Tuy nhiên, khi Nhà nước thay đổi chính sách hình sự theo hướng giảm nhẹ trách nhiệm hình sự hoặc loại bỏ một hình phạt nghiêm khắc hơn thì quy định có lợi phải được xem xét áp dụng cả đối với những hành vi xảy ra trước thời điểm luật mới có hiệu lực.
Điều này thể hiện một tư tưởng pháp lý rất nhân văn là xử lý nghiêm minh những hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhưng khi chính sách hình sự thay đổi theo hướng nhân đạo hơn thì không nên tiếp tục duy trì một hình phạt đã được loại bỏ đối với tội danh tương ứng.
Vẫn theo luật sư Cường, việc áp dụng quy định có lợi không có nghĩa là phủ nhận tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội trong quá khứ. Đặc biệt, đối với tội Tham ô tài sản và tội Nhận hối lộ, Quốc hội không chỉ bỏ hình phạt tử hình mà còn đặt ra điều kiện rất chặt chẽ đối với việc giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù chung thân.
Theo quy định của pháp luật, người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản hoặc tội nhận hối lộ chỉ có thể được xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đáp ứng đồng thời các điều kiện như chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô hoặc nhận hối lộ; Hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.
Như vậy, chính sách mới vẫn đặt yêu cầu rất cao về khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản và thái độ hợp tác của người phạm tội.
Ngày 25/6/2025, Quốc hội thông qua Luật số 86/2025/QH15, trong đó quyết định bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh, bao gồm: Tội Tham ô tài sản (Điều 353); Tội Nhận hối lộ (Điều 354); Tội Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); Tội Gián điệp (Điều 110); Tội Phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); Tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); Tội Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); Tội Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421).