Khách nước ngoài mua vé tham quan vào phố cổ Hội An - Ảnh: BÁ DŨNG
Chiều 17-10, tại Đà Nẵng, gần 200 đại biểu, chuyên gia, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp tham dự hội thảo "Phát triển du lịch đô thị cổ Hội An - Di sản văn hóa thế giới trong kỷ nguyên mới", do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng tổ chức.
Câu chuyện được đặt ra không chỉ là làm thế nào thu hút thêm khách, mà còn là giữ gìn những giá trị nguyên bản của đô thị cổ trong bối cảnh du lịch phát triển mạnh mẽ.
Khách triệu lượt nhưng quá nhiều người không mua vé tham quan
Báo cáo đề dẫn hội thảo, ông Phạm Phú Ngọc - Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, cho biết khu vực bảo vệ di sản Hội An rộng 130ha, trong đó vùng lõi 30ha có 1.175 di tích. Hơn 80% di tích thuộc sở hữu tư nhân và tập thể.
Nguyên chủ tịch xã ở Đà Nẵng mở xưởng mộc, lên TikTok giới thiệu làng nghề Kim Bồng 500 tuổi
Hội An sắp có tour tham quan độc đáo tại Rừng dừa Cẩm Thanh
Đà Nẵng bêu tên người xả rác trên loa phường: 'Nhìn du khách nhặt rác Hội An mà thấy xấu hổ'
Từ năm 2012 đến tháng 7-2026, phố cổ ghi nhận 19,2 triệu lượt khách mua vé tham quan, doanh thu hơn 2.000 tỉ đồng.
Dù lượng khách liên tục gia tăng, sức ảnh hưởng của Hội An trên cộng đồng du lịch ngày càng lớn nhưng phố cổ cũng đối diện với nhiều sức ép lớn, trong đó nổi lên là việc hơi ấm đời sống, sự hiện diện của cư dân địa phương mai một dần.
TS Phạm Thị Thanh Hường - Văn phòng UNESCO tại Việt Nam, chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: Lượng khách đến Hội An rất lớn nhưng tỉ lệ mua vé tham quan di sản còn thấp.
Cụ thể: Năm 2024, Hội An đón khoảng 4,4 triệu lượt khách nhưng chỉ 1,78 triệu lượt mua vé tham quan, tương đương 40%. Năm 2025, tỉ lệ này còn khoảng 35%.
Du khách tham quan phố cổ Hội An - Ảnh: BÁ DŨNG
Theo TS Hường, điều đó cho thấy phần lớn du khách "đang thụ hưởng cảnh quan, không gian di sản nhưng chưa trực tiếp đóng góp cho bảo tồn thông qua vé tham quan".
Đáng lo hơn, cư dân phố cổ đang có xu hướng rời đi. Năm 2023 khu phố cổ chỉ còn hơn 3.000 cư dân, khoảng 40% chủ nhà gốc Hội An đã chuyển ra nơi khác. Năm 2024 chỉ khoảng 20-30% di tích còn có người ở.
Nhiều ngôi nhà chuyển thành cửa hàng, cơ sở lưu trú, khiến không gian sinh hoạt, thờ tự và nếp sống truyền thống dần bị thu hẹp.
TS Hường đề xuất đưa chính sách nhà ở, cư trú vào trung tâm quản lý di sản; tăng hỗ trợ tu bổ cho hộ trực tiếp sinh sống trong nhà cổ và xây dựng cơ chế để nguồn thu du lịch quay lại phục vụ người dân.
"Giữ người dân chính là giữ hồn phố cổ"
Theo ThS Nguyễn Thị Huệ - Viện Nghiên cứu Văn hóa, Hội An là một không gian đô thị rất đặc biệt mà cộng đồng cư dân là chủ thể không thể thay thế trong câu chuyện bảo tồn .
Theo bà Huệ, giá trị phố cổ không chỉ nằm ở kiến trúc nhà gỗ, mái ngói âm dương hay những bức tường rêu phong, mà còn ở đời sống thường nhật, phong tục, tín ngưỡng và nghề truyền thống được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Khi nhà cổ chỉ còn chức năng kinh doanh, cư dân bản địa dần vắng bóng, Hội An có nguy cơ trở thành một không gian thương mại mang dáng vẻ cổ kính nhưng thiếu sức sống văn hóa.
Bà Huệ đề xuất chính sách hỗ trợ sinh kế, giảm gánh nặng tu bổ nhà cổ, đồng thời bảo đảm người dân được tham gia và hưởng lợi thực chất từ hoạt động du lịch.
Khách ùn ùn tham quan Hội An giờ cao điểm - Ảnh: BÁ DŨNG
Các tham luận khác cũng cho rằng du lịch Hội An sống còn gắn liền với câu chuyện bảo tồn giá trị xưa cũ, đời sống, hơi ấm con người. Một khi linh hồn phố cổ giữ được thì du lịch sẽ phát triển.
Theo Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, dù rất nổi tiếng nhưng du lịch Hội An hiện nay vẫn chưa thật sự phát huy hết giá trị đang sở hữu.
Các sản phẩm du lịch vẫn còn trùng lặp, chủ yếu các hoạt động như tham quan phố cổ, thả hoa đăng, đi thuyền thúng, làm lồng đèn, đạp xe... khiến du khách thiếu lý do quay trở lại.
Trong khi đó các trải nghiệm văn hóa chuyên sâu, nghệ thuật và chăm sóc sức khỏe… vẫn hạn chế. Hoạt động kinh tế đêm chưa tạo được nhiều lựa chọn có giá trị gia tăng cao.
Hiệp hội Du lịch TP Đà Nẵng đề xuất đổi mới sản phẩm, khai thác chiều sâu văn hóa bản địa, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để kết nối, điều phối khách, thay vì tiếp tục cạnh tranh chủ yếu bằng giá.
Trung tâm di sản Hội An sẽ là nền tảng
Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An cho biết trong quan điểm bảo tồn không gian thì phố cổ tiếp tục là hạt nhân, không gian du lịch sẽ được mở rộng bao quanh các làng nghề vệ tinh như làng mộc Kim Bồng, làng gốm Thanh Hà, làng rau Trà Quế, rừng dừa Cẩm Thanh và Cù Lao Chàm.
Hội An cũng dự kiến phát triển các sản phẩm như "Dấu ấn Tuồng xưa", tour đêm Nhà lao Hội An, tuyến "Về Cẩm Thanh - Nghe dừa kể chuyện"; đồng thời đẩy mạnh số hóa di tích, bán vé điện tử và quản lý sức chứa điểm đến.
Phát triển du lịch Hội An trong giai đoạn mới phải lấy di sản làm nền tảng, cộng đồng làm chủ thể và chất lượng trải nghiệm làm thước đo.
Bởi điều níu chân du khách trở lại Hội An không chỉ là những mái nhà cổ hay dòng sông Hoài lung linh đèn lồng, mà còn là nhịp sống, văn hóa và con người.
Yêu cầu tăng tốc du lịch Đà Nẵng, lập quy hoạch vùng phụ cận Hội AnNhấn mạnh việc nhiều du khách chọn đến Đà Nẵng thời gian qua, lãnh đạo UBND TP Đà Nẵng yêu cầu các cơ quan tập trung các chiến lược đưa tăng trưởng du lịch vượt lên, đồng thời quy hoạch vùng phụ cận Hội An để mở rộng không gian tham quan.