Vì sao Trung Quốc tăng mua vàng, từ ngân hàng tới người dân?

Tại các quầy vàng ở Bắc Kinh trong những ngày trước kỳ nghỉ lễ, không khó để bắt gặp hình ảnh người dân chăm chú quan sát từng thỏi vàng nhỏ và đồng tiền vàng. Thay vì chọn những món nữ trang cầu kỳ, nhiều người ưu tiên hiện vật có tính lưu giữ giá trị thực.

Cảnh tượng tại các quầy bán lẻ phản ánh rất rõ nét một xu hướng lớn đang diễn ra trên khắp Trung Quốc, từ bàn nghị sự của ngân hàng trung ương cho tới từng hộ gia đình, vàng đang trở thành tài sản được mạnh tay mua vào.

"Chiếc phao" giữ tiền khi các kênh đầu tư hạ nhiệt

Đối với các gia đình Trung Quốc, động lực mua kim loại quý bắt nguồn từ nhu cầu rất thực tế, đó là bảo toàn thành quả lao động và tiền tiết kiệm. Khi những kênh rót vốn quen thuộc giảm sức hút, tâm lý tìm nơi trú ẩn an toàn tự nhiên trỗi dậy.

Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), thị trường chứng khoán trong nước suy yếu kéo dài là một trong những nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy người dân tìm đến vàng. Cùng lúc đó, thị trường bất động sản đối mặt áp lực từ nợ nần và nguồn cung dư thừa, kéo giá nhà đi xuống và khiến việc mua nhà để đầu cơ không còn hấp dẫn như trước.

Thống kê từ Hiệp hội Vàng Trung Quốc cho thấy lượng vàng miếng và vàng xu bán ra trong nửa đầu năm 2026 đã tăng 28,4% so với cùng kỳ năm trước. Nhu cầu đầu tư không chỉ dừng ở vàng vật chất cầm tay. Báo cáo của WGC ghi nhận các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng tại Trung Quốc đón dòng vốn vào tới 27 tỷ nhân dân tệ (khoảng 104,5 nghìn tỷ đồng) trong quý III. Tổng lượng vàng do các quỹ ETF này nắm giữ đạt mốc kỷ lục 304 tấn vào cuối tháng 9.

Nhận định về làn sóng này, bà Thu Lan Nguyen, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa tại ngân hàng Commerzbank (Đức), cho biết trên Al Jazeera rằng sức mua vàng gia tăng phản ánh việc người dân tích cực tìm kiếm tài sản thay thế nhằm lưu giữ giá trị.

Theo WGC, các doanh nghiệp kinh doanh kim hoàn và ngân hàng đã rút tới 92 tấn vàng khỏi Sàn giao dịch Vàng Thượng Hải trong tháng 9, tăng 48% so với tháng trước đó. Đợt điều chỉnh giá vàng trước kỳ nghỉ Tết Trung thu và Quốc khánh đã mở ra cơ hội gom hàng giá tốt cho cả giới kinh doanh lẫn người mua cá nhân.

"Nước cờ" của ngân hàng trung ương

Ở tầm vĩ mô, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) lại gom vàng vì những toan tính chiến lược khác. Theo Hội đồng Vàng Thế giới, PBOC đã mua thêm 23 tấn vàng trong tháng 9, đánh dấu tháng gom hàng thứ 23 liên tiếp. Đây cũng là mức mua theo tháng lớn nhất kể từ tháng 10/2023, nâng tổng lượng vàng gom ròng trong quý III lên 63 tấn và lũy kế 9 tháng đầu năm 2026 lên 103 tấn.

Hiện kho dự trữ vàng chính thức của Trung Quốc đạt khoảng 2.410 tấn, chiếm 8,5% tổng dự trữ ngoại hối, tăng đáng kể so với mức 5,5% hồi cuối năm 2024.

Theo phân tích của Al Jazeera, mục tiêu lớn của nhà điều hành Trung Quốc là phân tán rủi ro và giảm bớt sự phụ thuộc vào khối tài sản định giá bằng đồng USD, đặc biệt là trái phiếu Kho bạc Mỹ. Nợ công của Mỹ đầu năm nay đã vượt 40.000 tỷ USD. Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo nợ liên bang do công chúng nắm giữ sẽ leo từ 101% GDP năm 2026 lên 120% vào năm 2036, làm dấy lên những lo ngại về khả năng chi trả trong dài hạn.

Bên cạnh áp lực nợ công, yếu tố an toàn tài sản được đặt lên hàng đầu. Đánh giá trên Al Jazeera, bà Thu Lan Nguyen nhìn nhận đây thuần túy là nghiệp vụ quản trị rủi ro danh mục trước các biến động địa chính trị và tài khóa toàn cầu.

Xu hướng chung của thị trường mới nổi

Trung Quốc không đơn độc trong cuộc đua củng cố dự trữ bằng kim loại quý. Theo WGC, làn sóng này xuất hiện rõ nét ở nhiều ngân hàng trung ương thuộc nhóm thị trường mới nổi. Điển hình như Ba Lan đã mua 31 tấn vàng trong quý I năm nay và bổ sung thêm 8 tấn vào tháng 7. Trong khi đó, Ấn Độ duy trì dự trữ ở mức ổn định khoảng 880,5 tấn kể từ giữa năm 2025.

Mặc dù mua ròng miệt mài, lượng vàng của Trung Quốc vẫn còn khoảng cách rất xa so với Mỹ. Tính đến cuối năm 2025, dự trữ 2.300 tấn của Trung Quốc chưa bằng một phần ba con số 8.133 tấn vàng mà Mỹ nắm giữ.

Theo các chuyên gia trên Al Jazeera, việc gia tăng tích lũy vàng không đồng nghĩa đồng USD sắp mất vị thế thống trị. Các ngân hàng trung ương vẫn cần khối lượng lớn ngoại tệ thanh khoản cao để phục vụ thanh toán quốc tế, lĩnh vực mà đồng bạc xanh vẫn giữ vai trò hạt nhân. Bà Nguyen nhấn mạnh đây là tiến trình đa dạng hóa dần dần thay vì sự thoái lui đột ngột khỏi đồng USD, nên tác động trước mắt tới kinh tế toàn cầu vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Bước sang quý IV, giá vàng quốc tế duy trì quanh ngưỡng 4.100 USD/ounce, trong khi giá vàng tại thị trường Thượng Hải dao động quanh ngưỡng 900 nhân dân tệ/gram. Với các yếu tố vĩ mô và mùa tiêu thụ cuối năm đang đến gần, dòng tiền tìm đến vàng để phòng vệ rủi ro được dự báo sẽ còn tiếp diễn.