Từ khoảng 7h ngày 19/9, mưa lớn trút xuống khiến nhiều tuyến phố thuộc trung tâm TP Vinh cũ nhanh chóng ngập sâu, có nơi nước dâng 30-60 cm. Sau khi mưa giảm vào chiều cùng ngày, nước rút dần. Đến khoảng 23h, các tuyến đường chính cơ bản hết ngập, một số điểm thấp trũng còn đọng nước 10-15 cm.
Sáng 20/9, đường phố thông thoáng trở lại. Những gia đình, quán hàng bị nước tràn vào thềm đã dọn dẹp xong, hoạt động kinh doanh trở lại bình thường. Riêng tầng hầm chung cư GreenView 2 trên đường Hoàng Nghĩa Lương, phường Thành Vinh, sáng 20/9 vẫn ngập gần 2 m sau khi sóng nước từ một xe bán tải làm đổ thanh chắn. Nhân viên đang bơm nước ra ngoài để đưa khoảng 30 xe máy ra.
Đường phố ở phường Thành Vinh, sáng 20/9. Gần trưa, trời âm u, có dấu hiệu mưa trở lại. Ảnh: Đức Hùng
Ông Nguyễn Xuân Tiến, Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Nghệ An, cho biết tổng lượng mưa từ 7h đến 15h ngày 19/9 đạt 399 mm, vượt kỷ lục tháng 9 năm 1985 là 387,9 mm. Tuy nhiên, nếu tính tổng lượng mưa trong một ngày, mức này chưa phải cao nhất tại Vinh. Năm 2010, lượng mưa tại địa bàn từng vượt 500 mm và tháng 10/2019 hơn 700 mm.
"Điểm cực đoan của trận mưa lần này nằm ở cường độ, khi tập trung nhiều trong thời gian rất ngắn. Cụ thể, từ 10h đến 11h, trạm khí tượng Vinh đo được 145 mm, vì thế nhiều tuyến phố bị ngập", ông Tiến nói.
Trạm khí tượng Vinh là điểm đo mưa duy nhất trong khu vực, đặt tại đường Lê Hồng Phong và có thể đại diện cho lượng mưa trong phạm vi khoảng 10 km. Ngày 19/9, mưa chủ yếu ở phường Thành Vinh, Vinh Phú, sau đó dịch chuyển dọc xuống vùng ven biển Nghi Xuân (tỉnh Hà Tĩnh).
Diễn biến này phần nào lý giải việc nhiều tuyến đường trung tâm TP Vinh (cũ) ngập sâu nhưng không kéo dài. Thực tế chiều 19/9, nhiều tuyến đường như Trần Phú, Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thái Học, Hồng Bàng, Nguyễn Văn Cừ và đường 72 m ngập 30-60 cm, có nơi ôtô chết máy hàng loạt. Một số khu vực trũng thấp, nước tràn vào tầng hầm, hàng quán và sân nhà dân. Khoảng một tiếng sau khi mưa tạnh, những điểm ngập 20-30 cm cơ bản rút hết, những điểm sâu 40-50 cm nước chỉ còn lại một nửa.
"Tốc độ tiêu thoát tại Vinh phụ thuộc vào hệ thống thoát nước, địa hình, mực nước sông Lam, sông Vinh và thủy triều. Khi nước sông và thủy triều xuống, nước có điều kiện thoát nhanh hơn. Ngược lại, triều cao có thể làm chậm quá trình tiêu nước", Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Nghệ An nói.
Ông Hoàng Quốc Trường, Giám đốc Ban Quản lý bảo trì đường bộ, Sở Xây dựng tỉnh Nghệ An, cho biết trong và sau trận mưa ngày 19/9, các trạm bơm cùng hệ thống tiêu thoát nước được vận hành liên tục để rút nước khỏi các khu vực ngập. Ba trạm bơm Bến Thủy, Cửa Nam và Cầu Đen, mỗi trạm có công suất thiết kế 20.000 m3 nước mỗi giờ, hoạt động 24/24 giờ. Ngoài ra, nhà chức trách bố trí thêm các máy bơm dã chiến tại những điểm ngập nặng để tăng khả năng tiêu úng.
Theo ông Trường, trước đây nhiều tuyến kênh mương hơn 20 năm chưa được làm sạch, bồi lấp khiến khả năng dẫn nước bị hạn chế. Vài tháng trước, Sở Xây dựng cùng các địa phương tập trung nạo vét mương, hố thu trên các tuyến đường trọng điểm, xử lý hai hồ chứa nước tại trạm bơm Cầu Đen và Bến Thủy. Riêng khu vực đường 72 m và đại lộ Lê Nin, nơi thường xuyên ngập sâu, phường Vinh Phú cũng khơi thông hệ thống thoát nước.
Khu vực đô thị TP Vinh (cũ) có 6 hồ điều hòa, làm nhiệm vụ tạm giữ nước trước khi đưa về hệ thống kênh, mương và các trạm bơm để tiêu ra sông Vinh, sông Lam. Việc nạo vét đồng bộ vừa qua giúp dòng nước lưu thông tốt hơn.
Ngoài nạo vét, ngành xây dựng triển khai 5 dự án phòng, chống ngập úng đô thị, tập trung sửa chữa hệ thống thoát nước trên đường 72 m, Trường Chinh và một số tuyến trọng điểm; thay thế cống, cửa điều tiết nước dọc sông Vinh, sông Lam và bổ sung máy phát điện dự phòng cho các trạm bơm.
"Các trạm bơm hoạt động hết công suất, đồng thời tăng cường máy bơm dã chiến, giúp nước rút khá nhanh sau khi mưa dứt ở nhiều tuyến trước đây thường ngập gần nửa ngày như Phan Bội Châu, Trần Phú, Lê Hồng Phong...", ông Trường nói.
Vì sao Vinh nhanh hết ngập sau trận mưa 399 mm
Nhiều ôtô chết máy ở Vinh chiều 19/9. Ảnh: Đức Hùng
Hiện còn đường 72 m, đoạn từ đường 32 đến khu vực Quán Bàu, là một trong những điểm ngập nặng nhất. Lượng nước từ các khu vực xung quanh dồn về lớn, trong khi tuyến mương cũ chỉ rộng khoảng 0,8-1 m. Hướng thoát nước cũng bất cập khi mương được thiết kế dẫn về phía hạ lưu quốc lộ 1, trong khi một số đoạn đường khác cao hơn khoảng 20-30 cm, khiến nước khó thoát khi mưa lớn.
Ngày 19/9, 3 máy bơm dã chiến công suất gần 600 m3/giờ được đưa tới đường 72 m nhưng ban đầu không đáp ứng được do lượng nước dồn về quá nhanh. Lực lượng chức năng phải bổ sung máy bơm chìm, sau đó nước mới rút dần.
Giám đốc Ban Quản lý bảo trì đường bộ cho biết thêm so với những trận mưa lớn trước đây, thời gian tiêu nước đã được rút ngắn đáng kể. Trong trận mưa năm 2019, nhiều khu vực phải mất hơn nửa ngày mới hết ngập, còn hiện nay những tuyến chính thường có thể lưu thông trở lại khoảng 2-3 giờ sau khi mưa giảm.
Nước rút nhanh sau khi mưa giảm không có nghĩa hệ thống thoát nước có thể đáp ứng mọi trận mưa cực đoan. Lãnh đạo Sở Xây dựng đánh giá hệ thống thoát nước trước đây được thiết kế chủ yếu dựa trên diện tích mặt đường, chưa tính đầy đủ lượng nước từ các khu đô thị mới đổ dồn về. Khi nước từ nhiều khu vực cùng chảy vào, một số tuyến mương có thể quá tải, khiến nước trào ngược lên mặt đường.
"Hệ thống thoát nước đô thị Vinh theo thiết kế cũ chưa thể đáp ứng lượng mưa gần 400 mm. Nếu lượng nước tiếp tục tăng thêm 20-30%, tình trạng ngập lụt cục bộ tại đường 72 m và một số tuyến khác sẽ nghiêm trọng hơn", ông Trường cho hay.
Máy bơm dã chiến hoạt động trên đường 72 m, chiều 19/9. Ảnh: Đức Hùng
Ngành xây dựng đang lập phương án nâng công suất các trạm bơm Bến Thủy, Cửa Nam và Cầu Đen, đồng thời tính toán lại toàn bộ hướng tiêu nước tại các khu vực như đường 72 m, Nguyễn Văn Cừ, Mai Hắc Đế và những tuyến kênh chính.
Sở Xây dựng tỉnh Nghệ An dự kiến tổng hợp các bất cập sau trận mưa ngày 19/9, báo cáo UBND tỉnh để có phương án đầu tư, nâng cấp hệ thống thoát nước tại đô thị Vinh và các khu vực khác trong tỉnh.
Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ tháng 7/2025, TP Vinh có 33 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 24 phường và 9 xã. Sau sắp xếp, khu vực này hình thành 6 phường mới. Trong trận mưa vừa qua, phường Thành Vinh và Vinh Phú là hai nơi tập trung nhiều điểm ngập nặng nhất.
Đức Hùng