Chuyển mô hình phát triển
Tại "Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam 2026" ngày 6/11, ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương - cho biết, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.
Đô thị hóa và phát triển đô thị giữ vai trò quan trọng, không chỉ là nơi tập trung dân cư, hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn là không gian hội tụ nguồn lực, kết nối thị trường, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Theo số liệu được ông Tuấn nêu ra, cả nước hiện có 910 đô thị, gồm 2 đô thị loại đặc biệt, 7 đô thị loại I và 901 đô thị loại II, loại III. Diện tích sàn nhà ở bình quân tại đô thị đạt trên 30 m2/người. Nhiều công trình giao thông chiến lược, đường vành đai, đường sắt đô thị được đầu tư, góp phần tăng cường kết nối và mở rộng không gian phát triển.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, chất lượng và hiệu quả đô thị hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Một số địa phương còn phụ thuộc vào mở rộng không gian xây dựng, khai thác đất đai và đầu tư bất động sản, chưa gắn chặt với các ngành kinh tế có năng suất cao và đổi mới sáng tạo. Chất lượng quy hoạch, tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế; hạ tầng thiếu đồng bộ, tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và thiếu không gian xanh vẫn diễn ra tại nhiều đô thị.
Cùng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn cho biết tỷ lệ đô thị hóa của Việt Nam đến tháng 8 năm nay ước đạt 53,3%. Các đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, đồng thời là những trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng, trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao nhưng nguồn lực đầu tư có giới hạn, phát triển đô thị cần chuyển từ chiều rộng sang chiều sâu. Thay vì chủ yếu dựa vào đất đai, vốn đầu tư và mở rộng xây dựng, các đô thị cần lấy năng suất, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực làm động lực.
Thực tế, các đô thị lớn đang từng bước điều chỉnh mô hình phát triển. Hà Nội chuyển từ mô hình đô thị tập trung đơn cực sang đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; phát triển hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến vành đai, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và nghiên cứu khai thác không gian ngầm.
Trong khi đó, TPHCM định hướng tổ chức không gian phát triển đa cực, đa trung tâm, gắn kết các khu vực công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics. Những thay đổi này không đơn thuần nhằm mở rộng diện tích đô thị mà còn hướng tới tổ chức lại hoạt động kinh tế, phân bố dân cư, việc làm và hình thành các động lực tăng trưởng mới.
Một trong những hướng đi được Bộ Xây dựng nhấn mạnh là phát triển đô thị thông minh. Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn lưu ý, đô thị thông minh không chỉ là đầu tư công nghệ hay xây dựng các trung tâm điều hành mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức quản trị, ứng dụng dữ liệu để nâng cao khả năng phân tích, dự báo và giải quyết các vấn đề đô thị.
Nâng chất lượng hạ tầng đô thị
Ở góc độ quốc tế, bà Anacláudia Rossbach - Phó Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc, Giám đốc điều hành Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat) - cho rằng, giai đoạn đô thị hóa tiếp theo của Việt Nam cần vượt ra ngoài việc mở rộng diện tích và xây dựng hạ tầng.
Theo bà Anacláudia Rossbach, các đô thị cần được phát triển theo hướng nâng cao năng suất, khả năng kết nối, chất lượng sống và sức chống chịu, đồng thời sử dụng hiệu quả đất đai, hạ tầng và nguồn lực đầu tư. Những thách thức như khả năng tiếp cận nhà ở, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, thiên tai và thiếu hụt hạ tầng đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, kết hợp quy hoạch tích hợp, quản trị hiệu quả, dữ liệu đô thị, nguồn tài chính dài hạn và sự tham gia của cộng đồng.
Đề cập vai trò của đầu tư hạ tầng, ông Thomas Gass - Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam - nhấn mạnh, hệ thống giao thông, logistics và dịch vụ công vận hành hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư, tăng năng suất và tạo việc làm.
Đại sứ Thomas Gass cho biết Thụy Sĩ đang hỗ trợ Việt Nam thông qua Chương trình Phát triển đô thị Việt Nam - Thụy Sĩ (VSUD), với khoản hỗ trợ 11 triệu USD. Chương trình hướng tới nâng cao chất lượng quy hoạch, chuẩn bị dự án và khả năng huy động vốn đầu tư cho phát triển đô thị.