Cầm chiếc cần tre đưa lên môi, nguyên Đại sứ Panama tại Việt Nam Servio S. Samudio (nhiệm kỳ 2015-2020) ngập ngừng trong giây lát trước khi thử ngụm rượu cần đầu tiên trong ngôi nhà sàn ở vùng cao Việt Nam. Người dân ngồi quanh đó chăm chú dõi theo rồi nở nụ cười phấn khích khi vị khách đến từ Trung Mỹ đã vượt qua sự bỡ ngỡ ban đầu.
Không cần nhiều lời, sự cởi mở và chân thành trong khoảnh khắc ấy khiến một nhà ngoại giao và những người dân địa phương trở nên gần gũi như những người thân thiết.
Đối với nguyên Đại sứ Servio, đó là một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất trong những năm ông làm việc tại Việt Nam. Ông từng đi qua nhiều miền đất, từ Vũng Tàu đến Sa Pa, từ Ninh Bình đến những vùng cao phía Bắc; gặp những em nhỏ miền núi, trò chuyện với người dân và khám phá những nét văn hóa mà trước đó chỉ được biết qua sách vở.
Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Mỹ Latinh, nguyên Đại sứ Servio khẳng định có những trải nghiệm không nằm trong chương trình hay báo cáo công tác, nhưng lại giúp một nhà ngoại giao hiểu sâu hơn về đất nước nơi mình được cử đến.
Với ông Servio, đó có thể là hình ảnh một cụ bà bán bánh mỳ bên hồ Hoàn Kiếm, những con phố Hà Nội hay cảnh sắc của vùng núi phía Bắc. Mỗi nơi để lại một ấn tượng riêng, góp phần tạo nên một Việt Nam rất khác với những gì có thể hình dung từ khoảng cách địa lý.
Từ những trải nghiệm cá nhân ấy, câu chuyện về quan hệ Việt Nam-Panama có thể được nhìn theo một góc độ gần gũi hơn: quan hệ giữa hai quốc gia không chỉ được tạo dựng trong các cuộc hội đàm, mà còn được bồi đắp qua những cuộc gặp gỡ giữa người dân. Đó chính là sức mạnh của ngoại giao nhân dân, nguyên Đại sứ Panama tại Việt Nam nhấn mạnh.
Theo ông, trong quan hệ quốc tế, những chuyến thăm cấp cao, các văn kiện hợp tác và những cơ chế đối thoại tạo nên nền tảng chính trị cho quan hệ song phương, song để sự hiểu biết đi sâu vào xã hội, cần có sự hiện diện của văn hóa, giáo dục, du lịch, nghệ thuật và những giao lưu trực tiếp giữa các cộng đồng.
Một món ăn có thể khơi mở sự tò mò, một bài hát có thể dẫn người nghe đến với nền văn hóa nơi ca khúc đó ra đời, một chuyến du lịch có thể biến một địa danh trên bản đồ thành một nơi chốn có cảm xúc... và một người bạn từng gặp có thể khiến cả một đất nước trở nên thân thuộc hơn.
Việt Nam và Panama có nhiều điểm khác biệt về địa lý, lịch sử và truyền thống văn hóa. Một quốc gia nằm ở Đông Nam Á, một quốc gia ở Trung Mỹ, giữa hai nước là hàng vạn kilomet ngăn cách bởi đại dương. Tuy nhiên, sự khác biệt không nhất thiết tạo ra khoảng cách mà ngược lại, đó có thể là động lực để mỗi bên tìm hiểu và khám phá thế giới của bên kia.
Trong không gian đó, theo nguyên Đại sứ Panama, ẩm thực là một ví dụ sinh động.
Tại Panama, những món ăn Việt Nam đã trở thành một cách giới thiệu văn hóa khá tự nhiên khi phở, nem, bún chả hay chả cá không chỉ đem đến hương vị mới cho thực khách, mà còn gợi mở những câu chuyện về nguyên liệu, phong tục và đời sống của người Việt.
Cũng như vậy, với người Việt Nam, Panama không chỉ là quốc gia gắn với công trình Kênh đào nổi tiếng. Đó còn là một xã hội đa văn hóa, nơi giao thoa của nhiều cộng đồng, với những nét riêng trong âm nhạc, ẩm thực, lễ hội và đời sống.
Khi sự hiểu biết được hình thành từ những điều gần gũi ấy, quan hệ giữa hai nước cũng có thêm một nền tảng bền vững. Người dân không còn tiếp cận một đất nước chỉ qua những thông tin khái quát, mà bắt đầu nhận diện đất nước ấy qua những hình ảnh cụ thể và những trải nghiệm của chính mình. Đó là lúc ngoại giao bước ra khỏi phạm vi của các cơ quan Nhà nước để hiện diện trong đời sống xã hội, nguyên Đại sứ Servio khẳng định.
Một sinh viên tìm hiểu về văn hóa của nước bạn, một du khách trở về với những câu chuyện mới, một doanh nhân có thêm đối tác, một nghệ sĩ tìm thấy cảm hứng từ một nền văn hóa khác, hay một gia đình Việt Nam và một gia đình Panama có dịp gặp gỡ, chia sẻ về cuộc sống thường nhật. Mỗi kết nối như vậy đều góp thêm một lớp hiểu biết cho quan hệ song phương.
Trong hơn nửa thế kỷ kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam và Panama đã từng bước mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Những kết nối về thương mại, đầu tư, logistics, hàng hải, giáo dục, du lịch và văn hóa đang tạo thêm không gian để hai bên hiểu rõ hơn về thế mạnh cũng như nhu cầu của nhau.
Vị trí của Panama tại Trung Mỹ và vai trò ngày càng lớn của Việt Nam tại Đông Nam Á mở ra những cơ hội hợp tác đáng chú ý. Panama có lợi thế đặc biệt về kết nối hàng hải và thương mại quốc tế, trong khi Việt Nam đang trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng tại châu Á.
Những lợi ích kinh tế có thể tạo động lực mạnh mẽ cho quan hệ song phương, nhưng sự tin cậy giữa xã hội hai nước sẽ giúp những mối liên kết ấy có thêm chiều sâu.
Những ngày này, khi Tổng thống Panama José Raúl Mulino và Phu nhân Maricel Cohen De Mulino thăm chính thức Việt Nam từ ngày 5-8/10, quan hệ hai nước đang đứng trước một dấu mốc mới. Đây là chuyến thăm Việt Nam của một Tổng thống Panama đầu tiên trong gần 15 năm, mở ra cơ hội thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực và tăng cường tiếp xúc giữa hai nước.
Đằng sau các cuộc hội đàm và những thỏa thuận kỳ vọng đạt được là một nền tảng đã được xây dựng qua nhiều năm. Trong nền tảng ấy có đóng góp của các thế hệ nhà ngoại giao, doanh nghiệp, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, sinh viên và cộng đồng người dân hai nước.
Có lẽ vì vậy, hình ảnh đáng nhớ về ông Servio S. Samudio không chỉ là vị Đại sứ Panama trong những cuộc gặp chính thức ở Hà Nội. Đó còn là người đàn ông Panama từng ngồi giữa những người dân vùng cao Việt Nam, cầm chiếc cần tre và thử một nét văn hóa mà ông chưa từng trải nghiệm trước đó.
Và cũng là người từng mang hai lá cờ Panama và Việt Nam lên đỉnh Everest. Giữa tuyết trắng và những dãy núi hùng vĩ, hai lá cờ cùng tung bay trong gió. Một hình ảnh giản dị nhưng giàu sức gợi, bởi nó cho thấy tình cảm giữa các quốc gia đôi khi được thể hiện qua những hành động rất riêng của mỗi cá nhân.
Từ một trải nghiệm văn hóa ở vùng cao đến một khoảnh khắc trên nóc nhà thế giới, hành trình của vị Đại sứ Panama phần nào cho thấy cách giao lưu giữa các dân tộc được hình thành: bắt đầu từ sự tò mò, lớn lên bằng trải nghiệm và được nuôi dưỡng bằng sự trân trọng.
Hơn 50 năm qua, quan hệ Việt Nam-Panama vì thế không chỉ là một chặng đường của ngoại giao cấp Nhà nước mà còn là quá trình hai quốc gia xa xôi từng bước nhận biết nhau, tìm thấy những điểm tương đồng và học cách trân trọng những khác biệt.
Chuyến thăm của Tổng thống José Raúl Mulino cũng là dịp để những kết quả đã đạt được được tiếp nối bằng những cơ hội mới. Nhưng quan trọng không kém là mở rộng thêm những cánh cửa để người dân hai nước gặp gỡ, để văn hóa Việt Nam đến gần hơn với người Panama và để người Việt Nam có thêm cơ hội khám phá đất nước bên kia Kênh đào.
Bởi sau cùng, những mối quan hệ bền vững không chỉ được dựng nên bởi các văn kiện, mà được vun đắp bằng sự hiểu biết, thiện cảm và những trải nghiệm chân thành giữa người với người.
Và đôi khi, tất cả bắt đầu từ chiếc cần tre được đưa lên môi, những ánh mắt chờ đợi và nụ cười đáp lại./.
(TTXVN/Vietnam+)