Việt Nam và Đông Nam Á tìm cách nâng tầm trong chuỗi giá trị toàn cầu - Thanh Niên

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng, thương mại toàn cầu thay đổi, doanh nghiệp Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng sẽ tìm cách thay đổi để thích ứng.

Việt Nam mong muốn hợp tác với nhà đầu tư ngoại để làm chủ công nghệ

Sáng 3.11, Hội nghị Fortune Southeast Asia 500 Summit 2026 chính thức được khai mạc tại TP.HCM với sự tham gia của hàng trăm doanh nghiệp, chuyên gia trong ngoài nước. Đây là hội nghị thượng đỉnh 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á. Các lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng khu vực đang đứng trước cơ hội lớn từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, thương mại nên phải có sự thay đổi để thích nghi và tiếp tục phát triển.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, trong bối cảnh yêu cầu nâng cao tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia, Việt Nam ưu tiên thu hút các nhà đầu tư sở hữu công nghệ nền tảng, công nghệ lõi, có năng lực quản trị hiện đại, cam kết chuyển giao công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Đáng chú ý, định hướng hợp tác không chỉ dừng ở việc tiếp nhận công nghệ hay mở rộng năng lực sản xuất. Việt Nam khuyến khích các nhà đầu tư cùng tham gia nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa công nghệ; hình thành các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm và chương trình phát triển công nghệ gắn với nhu cầu sản xuất, thị trường.

Thứ trưởng Bộ Tài chính cho rằng để hiện thực hóa định hướng này, Việt Nam mong muốn các nhà đầu tư nước ngoài tập trung vào 5 lĩnh vực hợp tác. Thứ nhất, cùng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ. Thứ hai, đẩy mạnh đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược mà Việt Nam ưu tiên, trong đó có công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, AI... Thứ ba, cùng nâng tầm liên kết kinh tế, kiến tạo các chuỗi giá trị mới có tính tự chủ, bền vững và khả năng chống chịu cao. Thứ tư, cùng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái tri thức, lấy con người làm trung tâm của hợp tác lâu dài. Thứ năm, thúc đẩy hợp tác phát triển Trung tâm tài chính Quốc tế tại Việt Nam.

Theo cựu Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Ted Osius, kinh tế toàn cầu dự kiến tăng khoảng 2,7%, và có thể đạt 2,8% trong năm 2027; riêng châu Á ở mức 4,9%. Các sự kiện bên ngoài có thể gây ảnh hưởng, song nền kinh tế vẫn duy trì mức tăng trưởng đáng kể. Trong đó, Việt Nam tiếp tục là bên hưởng lợi từ những dịch chuyển hiện nay. Việt Nam có hệ thống chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, đã chuẩn bị hạ tầng để đón làn sóng đầu tư mới, cùng lực lượng lao động trẻ sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hằng ngày, kể cả trong các hoạt động sáng tạo...

Yêu cầu nâng cao năng lực nội địa để nâng tầm chuỗi giá trị

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi, Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, đang đón làn sóng đầu tư mới vào điện tử, bán dẫn, xe điện, trung tâm dữ liệu và sản xuất tiên tiến. Các nền kinh tế đang tìm cách tận dụng dòng vốn để nâng cao năng lực trong nước, phát triển doanh nghiệp nội địa vững mạnh hơn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Câu hỏi đặt ra là yếu tố nào sẽ quyết định nền kinh tế nào vươn lên nhanh nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu khi cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư chất lượng cao ngày càng gay gắt.

Ông Salil Chari, Chủ tịch khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FedEx, nói mạng lưới của tập đoàn kết nối các thị trường chiếm tới 99% GDP toàn cầu, nên có góc nhìn trực tiếp về những thay đổi trong dòng thương mại. Đông Nam Á có vị thế rất rõ ràng trong sự dịch chuyển này. Riêng với Việt Nam, khối lượng giao thương với Singapore và Malaysia đã tăng gấp ba lần. Nhiều khách hàng của FedEx tại Việt Nam đang tìm cách kết nối các hệ thống công nghệ với nhau, trong đó có các trung tâm dữ liệu.

Ở góc nhìn khác, ông Thammasak Sethaudom, Chủ tịch kiêm CEO SCG, cho rằng tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc đang đưa vào thị trường nhiều sản phẩm có giá cạnh tranh, buộc mọi ngành nghề phải thích ứng. Để tồn tại trong 10 năm tới, doanh nghiệp phải có lời giải cho bài toán cạnh tranh này. Cụ thể, tập đoàn SCG phải tìm cách giảm chi phí, tăng thêm giá trị gia tăng. Đó là phải tạo ra quy mô lớn, doanh nghiệp phải nhìn ra là không thể phục vụ riêng cho một quốc gia mà ít nhất là thị trường cả khu vực ASEAN. Với lợi thế Hiệp định thương mại tự do nội khối thì các công ty có lợi thế. Đó là cách SCG đã xây dựng nhà máy ở Việt Nam lớn hơn nhiều so với những nhà máy trước đây. Bên cạnh đó, công ty đẩy mạnh tự động hóa để tiết kiệm chi phí, mang lại sản phẩm có giá thành cạnh tranh với chất lượng cao.

Từ người dùng thành người tạo ra công nghệ, ông Liher Urbizu, Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành SAP Đông Nam Á, nhận định sức mạnh của khối ASEAN đang thể hiện rõ: nhiều doanh nghiệp trong nhóm 100 doanh nghiệp có khối lượng thương mại lớn nhất toàn cầu đến từ châu Á. ASEAN đang chuyển dịch từ vai trò nơi sử dụng công nghệ sang nơi tạo ra công nghệ, và trong hai năm qua nhiều khoản đầu tư đã đổ vào xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo trong khu vực.

Bảng xếp hạng Fortune Southeast Asia 500 năm 2026 ghi nhận 72 doanh nghiệp Việt đạt doanh thu gần 178 tỉ USD, tăng 10,5% so với năm trước. Theo ông Andrew Staples, Giám đốc Biên tập Fortune châu Á, tốc độ tăng trưởng của nhóm doanh nghiệp Việt Nam cao gấp 3 lần mức bình quân toàn khu vực và đứng thứ 2 trong số các quốc gia có doanh nghiệp được xếp hạng. Đáng chú ý, dù quy mô doanh thu của các doanh nghiệp Việt chiếm chưa đến 10% tổng doanh thu của Fortune Southeast Asia 500, song nhóm doanh nghiệp này lại đóng góp khoảng 1/4 mức tăng doanh thu của toàn bộ bảng xếp hạng. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt không chỉ gia tăng sự hiện diện trong nhóm doanh nghiệp lớn của Đông Nam Á mà còn đóng vai trò đáng kể trong tăng trưởng doanh thu của khu vực.