Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) trong 9 tháng đầu năm, khách quốc tế đến Việt Nam đạt 17,7 triệu lượt người, tăng 14,5% so với cùng kỳ năm trước. Một con số thống kê khác, trong tháng 9, nền kinh tế xuất siêu trở lại 1,27 tỷ USD sau nhiều tháng liên tiếp nhập siêu.
Thông tin Việt Nam xuất siêu hàng hóa trở lại trong tháng 9 gợi mở một câu hỏi lớn hơn, nền kinh tế thực sự giữ lại được bao nhiêu giá trị từ hoạt động xuất khẩu?
Ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vietravel, chia sẻ với phóng viên Dân trí góc nhìn về việc du lịch cũng là ngành xuất khẩu tại chỗ, thu ngoại tệ khi khách quốc tế tới ngày một nhiều.
Theo ông, một vị khách quốc tế dùng bữa, nghỉ tại khách sạn, mua sản phẩm thủ công hay trả tiền xem một chương trình nghệ thuật đang tạo doanh thu cho nhiều chủ thể trong nước. Nếu tổ chức tốt chuỗi cung ứng, khoản chi ấy có thể chuyển thành thu nhập cho người lao động, đơn hàng cho nông dân, doanh thu cho doanh nghiệp và nguồn lực bảo tồn di sản. Đó là cơ sở kinh tế để du lịch được đầu tư như một ngành mũi nhọn.
Thặng dư du lịch trong một cán cân còn nhiều sức ép
Theo Cục Thống kê, 9 tháng đầu năm, xuất khẩu dịch vụ du lịch ước đạt 13,06 tỷ USD, tăng 17,4% so với cùng kỳ và chiếm 50% tổng xuất khẩu dịch vụ. Nhập khẩu dịch vụ du lịch đạt 10,85 tỷ USD, giảm 2,2%. Chênh lệch hai chiều là thặng dư khoảng 2,21 tỷ USD.
Trong cùng kỳ, tổng dịch vụ nhập siêu 8,21 tỷ USD, còn hàng hóa nhập siêu 19,42 tỷ USD. Những con số trên cho thấy du lịch đang đóng góp tích cực vào cán cân dịch vụ quốc tế.
Khách quốc tế mua sắm ở TPHCM (Ảnh: Bảo Quyên).
Theo nguyên tắc thống kê quốc tế, chi tiêu tại Việt Nam của người không cư trú được ghi nhận vào xuất khẩu dịch vụ du lịch; chi tiêu ở nước ngoài của người cư trú thuộc nhập khẩu tương ứng. Phân loại dựa vào nơi cư trú, không đơn thuần dựa vào quốc tịch. Vận tải hành khách quốc tế được hạch toán riêng trong dịch vụ vận tải. Vì vậy, không thể coi toàn bộ giá trị tour hay vé máy bay là một khoản xuất khẩu du lịch duy nhất.
Trong thị trường nội địa, ông Nguyễn Quốc Kỳ phân tích, du lịch tạo cầu cho dịch vụ và hàng hóa Việt Nam, thúc đẩy tiêu dùng và phân phối thu nhập giữa các vùng. Chi tiêu của người cư trú khi đi du lịch trong nước không phải xuất khẩu quốc tế. Khi sản phẩm trong nước đủ hấp dẫn để người dân lựa chọn, ngành có thể góp phần hạn chế nhu cầu chi tiêu ở nước ngoài; tác động thay thế này cần được đo lường.
Con số thặng dư 2,21 tỷ USD mới chỉ là số dư của một nhóm giao dịch dịch vụ, chưa cho biết toàn bộ ngoại tệ giữ lại. Vì còn phải xem xét đầu vào nhập khẩu, phí dịch vụ trả ra nước ngoài và thu nhập chuyển ra nước ngoài, tránh tính trùng. Du lịch góp vào tài khoản vãng lai; kết quả của toàn bộ cán cân thanh toán còn phụ thuộc các giao dịch thu nhập và dòng vốn.
Đóng góp đã thấy của du lịch vào thương mại dịch vụ là cơ sở để tiếp sức cho ngành kinh tế mũi nhọn. Mục tiêu tiếp theo là biến lợi thế tài nguyên và sức hấp dẫn điểm đến thành thu nhập cao hơn cho người Việt Nam. Khi khách có thêm trải nghiệm đáng mua, doanh nghiệp có điều kiện đầu tư và cộng đồng nhận được phần lợi ích xứng đáng, du lịch sẽ có thêm năng lực đóng góp vào tăng trưởng hai con số của nền kinh tế.
Cũng trong 9 tháng, tổng thu của ngành du lịch 873 nghìn tỷ đồng phản ánh quy mô chi tiêu của khách, bao gồm cả khách nội địa và quốc tế. Con số này chưa đồng nghĩa với giá trị tăng thêm của du lịch trong GDP, cũng không phải toàn bộ doanh thu ngoại tệ. Muốn biết chính xác đóng góp trực tiếp vào GDP, phải loại trừ chi phí trung gian và xác định phần hoạt động thực sự phục vụ khách du lịch qua hệ thống tài khoản phù hợp.
Nhìn ở góc độ nâng cao đóng góp của ngành du lịch của ngành du lịch, giả sử Việt Nam đạt mục tiêu 25 triệu lượt khách quốc tế và mỗi lượt khách chi thêm 100 USD cho sản phẩm, dịch vụ do đơn vị cư trú cung cấp tại Việt Nam, khoản thu tăng thêm có thể lên tới 2,5 tỷ USD. Khoản thu này còn phải trừ chi phí và đánh giá phần giá trị trong nước, nhưng nó cho thấy nâng chi tiêu mỗi lượt khách có ý nghĩa kinh tế đáng kể.
Đón khách quốc tế có mức chi tiêu cao
Trước đó, trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright, cũng dẫn số liệu phân tích năm 2025, Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế, trong khi số lượt người Việt Nam ra nước ngoài khoảng 6,7 triệu. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ thu khoảng 15,22 tỷ USD từ dịch vụ du lịch quốc tế, còn chi khoảng 14,74 tỷ USD cho du lịch ở nước ngoài.
Dù lượng khách quốc tế đến Việt Nam cao gấp hơn ba lần số lượt người Việt xuất cảnh, nguồn thu du lịch chỉ cao hơn khoản chi khoảng 480 triệu USD. Nếu tạm tính theo số lượt, Việt Nam thu bình quân khoảng 718 USD từ mỗi khách quốc tế, trong khi mỗi lượt người Việt ra nước ngoài chi bình quân khoảng 2.200 USD, cao gấp hơn ba lần.
Ông Tuấn nói rằng, phép tính này chỉ mang tính minh họa vì số liệu xuất nhập cảnh và số liệu cán cân thanh toán không hoàn toàn đồng nhất về phạm vi, nhưng chênh lệch rất lớn vẫn cho thấy một thực tế đáng lưu ý. Việt Nam thu hút được nhiều khách song mức chi tiêu bình quân còn thấp, trong khi người Việt ra nước ngoài ít hơn nhưng chi tiêu cao hơn nhiều.
Khách quốc tế ở TPHCM (Ảnh: DT).
Trong những tháng cuối năm, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và để du lịch đóng góp nhiều hơn vào nền kinh tế, cần thúc đẩy ngành du lịch ở khả năng tạo thêm cầu quốc tế, huy động công suất dịch vụ đang có và mở rộng đơn hàng trong nước.
“Một phòng khách sạn được bán thêm, một chuyến xe được khai thác hiệu quả hơn, một chương trình biểu diễn có thêm khán giả có thể tạo doanh thu mà không đòi hỏi phải xây mới toàn bộ hạ tầng. Lợi ích sẽ lớn hơn khi doanh nghiệp mua thực phẩm, dịch vụ và sản phẩm từ nhà cung cấp Việt Nam, đồng thời nâng năng suất và thu nhập của người lao động”, ông Kỳ nói.
Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, khả năng tạo thêm nguồn thu du lịch phụ thuộc nhiều vào thời gian lưu trú, mức chi tiêu bình quân và tỷ lệ giá trị được giữ lại trong nước. Nếu khách quốc tế đến đông nhưng lưu trú ngắn, ít mua sắm và thiếu các sản phẩm giải trí, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, văn hóa, thể thao và dịch vụ cao cấp, doanh thu du lịch sẽ khó tăng tương xứng với số lượng khách.
Để nâng giá trị mỗi chuyến đi, ông Nguyễn Quốc Kỳ đề xuất, cần tổ chức lại xúc tiến du lịch quốc gia với đầu mối điều phối, ngân sách và kế hoạch theo từng thị trường. Hiệu quả xúc tiến phải được đo bằng khách đến, đêm lưu trú và doanh thu tăng thêm có thể kiểm chứng.
Cần ưu tiên những thị trường phù hợp với sản phẩm, khả năng kết nối và mục tiêu thu hút khách lưu trú dài ngày, chi tiêu cao; đồng thời chủ động đa dạng hóa nguồn khách. Ngân sách xúc tiến nên được phân bổ theo kết quả và cơ hội thị trường. Doanh nghiệp tham gia cam kết năng lực bán, chất lượng phục vụ và cung cấp dữ liệu để đánh giá hiệu quả…