VIS 2026 sẽ bàn về năng lực ‘định chuẩn’ của doanh nghiệp Việt

Lợi thế truyền thống còn duy trì được bao lâu?

Trong nhiều thập niên, chi phí cạnh tranh, nguồn lao động dồi dào và năng lực sản xuất ngày càng cải thiện giúp các nền kinh tế đang phát triển tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, cấu trúc cạnh tranh đang thay đổi. Dòng vốn đầu tư trở nên chọn lọc hơn, công nghệ làm thay đổi phương thức sản xuất, trong khi các yêu cầu về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc, quản trị và chất lượng ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế.

Khi đáp ứng các tiêu chuẩn có sẵn dần trở thành điều kiện tối thiểu, câu hỏi đặt ra là doanh nghiệp cần năng lực gì để tạo khác biệt và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị?

Đây là một trong những vấn đề được thảo luận tại diễn đàn "Cạnh tranh bằng định chuẩn trong thời kỳ xoay trục kinh tế", diễn ra sáng 15-10 trong khuôn khổ VIS 2026 tại TP.HCM.

Các nội dung dự kiến tập trung vào sự chuyển dịch từ cạnh tranh bằng chi phí và quy mô gia công sang năng lực đáp ứng những yêu cầu cao hơn về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm kê carbon, môi trường, xã hội và quản trị (ESG), truy xuất nguồn gốc, chất lượng hạ tầng và vận hành bền vững.

Trong bối cảnh đó, định chuẩn không chỉ là việc tuân thủ một bộ tiêu chí. Doanh nghiệp còn phải tích hợp các yêu cầu vào quản trị, công nghệ và quy trình vận hành, từ đó tạo ra những phương thức hoạt động hiệu quả hơn, có khả năng nhân rộng và được thị trường công nhận.

Từ đáp ứng tiêu chuẩn đến tạo ra chuẩn mực

VIS 2026 đưa ra khung tiếp cận "3A" gồm Adapt – Align – Author, tương ứng với thích ứng, đồng bộ và kiến tạo chuẩn mực.

Ở cấp độ đầu tiên, doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của thị trường để tham gia chuỗi cung ứng. Ở cấp độ tiếp theo, tiêu chuẩn được tích hợp vào hệ thống quản trị, công nghệ và vận hành thay vì xử lý như những yêu cầu riêng lẻ. Cao hơn, doanh nghiệp hướng đến phát triển những năng lực, phương thức hoạt động hoặc giải pháp có thể được thị trường công nhận và tham chiếu.

Sự khác biệt nằm ở khả năng biến tiêu chuẩn thành năng lực thực chất. Một chứng nhận quốc tế có thể giúp sản phẩm tiếp cận thị trường, nhưng duy trì chất lượng trên quy mô lớn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ trong tổ chức. Khi một phương thức hoạt động được chứng minh hiệu quả và có thể áp dụng rộng rãi, tác động của nó còn có thể lan sang nhà cung cấp, đối tác và các mắt xích khác trong chuỗi giá trị.

Vì vậy, câu chuyện "định chuẩn" tại VIS 2026 không chỉ xoay quanh năng lực của từng doanh nghiệp mà còn liên quan đến sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việt Nam đang ở đâu trong quá trình này, cần nâng cấp những năng lực nào và làm thế nào để đổi mới sáng tạo trở thành năng lực chung của hệ sinh thái là những vấn đề được đặt ra.

Đối thoại từ chính sách đến thực tiễn doanh nghiệp

Theo ban tổ chức, VIS 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 14 và 15-10. Diễn đàn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, tổ chức ngoại giao, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, định chế tài chính, quỹ đầu tư, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng đổi mới sáng tạo đến từ 10 quốc gia.

Trong phiên thảo luận "Đâu là những lĩnh vực Việt Nam có thể vươn lên định chuẩn?", đại diện doanh nghiệp và giới đầu tư dự kiến trao đổi về khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế. Đổi mới sáng tạo được tiếp cận theo nghĩa rộng, không chỉ giới hạn ở công nghệ mà còn bao gồm mô hình kinh doanh, quy trình và phương thức giải quyết các vấn đề hiện hữu.

Vấn đề tiếp theo là làm thế nào để những đổi mới riêng lẻ được kiểm chứng, nhân rộng và trở thành năng lực chung của hệ sinh thái.

Ở góc độ thực tiễn, Masterise Group dự kiến chia sẻ kinh nghiệm tiếp cận và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong lĩnh vực hạ tầng, xây dựng và vận hành tại một dự án trọng điểm. Trường hợp này góp thêm góc nhìn về yêu cầu thực thi tiêu chuẩn trong dự án cụ thể, cũng như khả năng tác động đến đối tác và chuỗi cung ứng liên quan.

Các đại diện quốc tế dự kiến chia sẻ kinh nghiệm chuyển giao, điều chỉnh và áp dụng những chuẩn mực toàn cầu tại thị trường sở tại. Từ đó, cuộc đối thoại không chỉ đề cập đến việc Việt Nam có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm quốc tế, mà còn đặt ra vấn đề về khả năng phát triển những giải pháp phù hợp với điều kiện trong nước và có thể đóng góp trở lại cho thị trường quốc tế.

Phiên tọa đàm cuối chương trình dự kiến tập trung vào ba điều kiện: thể chế khuyến khích đầu tư dài hạn cho nghiên cứu và chất lượng; thị trường có khả năng ghi nhận giá trị vượt lên cạnh tranh bằng giá; và doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư cho năng lực có ý nghĩa lâu dài.

Các nội dung này nằm trong tổng thể chương trình VIS 2026, bên cạnh những chủ đề về dòng vốn, thể chế, công nghệ sâu, thương mại hóa nghiên cứu tại đại học, đổi mới sáng tạo mở, đầu tư mạo hiểm, kinh tế xanh và chuyển dịch năng lượng.

Từ định chuẩn đến năng lực cạnh tranh quốc gia

Đáp ứng tiêu chuẩn có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Duy trì chất lượng cho thấy năng lực quản trị và vận hành. Nhưng để tạo ảnh hưởng rộng hơn, doanh nghiệp cần phát triển những phương thức hoạt động có hiệu quả, có khả năng nhân rộng và được thị trường công nhận.

Đây cũng là lý do câu chuyện chuẩn mực tại VIS 2026 gắn chặt với đổi mới sáng tạo. Đổi mới tạo ra cách tiếp cận mới. Tiêu chuẩn giúp giá trị mới được kiểm chứng và tạo niềm tin. Năng lực thực thi biến nó thành kết quả. Còn hệ sinh thái quyết định liệu kết quả ấy có thể lan rộng hay chỉ dừng lại ở một trường hợp đơn lẻ.

Do đó, năng lực định chuẩn của một nền kinh tế không chỉ thể hiện ở số lượng doanh nghiệp đạt chứng nhận quốc tế. Một thước đo khác là khả năng chuyển các tiêu chuẩn thành năng lực sản xuất, quản trị và công nghệ mới, đồng thời thúc đẩy nhiều mắt xích trong chuỗi giá trị cùng nâng cấp.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang dịch chuyển, đây là bài toán dài hạn đối với doanh nghiệp Việt Nam: không dừng ở việc đáp ứng yêu cầu của thị trường mà từng bước phát triển năng lực tham gia định hình các chuẩn mực.

Để tiến tới mục tiêu đó, doanh nghiệp cần đầu tư cho chất lượng, công nghệ và quản trị; đồng thời, môi trường chính sách và thị trường phải tạo điều kiện để những giá trị mới được kiểm chứng, ghi nhận và nhân rộng. Khi các điều kiện này được kết nối, định chuẩn mới có thể trở thành một nguồn lực cho năng lực cạnh tranh quốc gia.