Luật sư Lê Cao - Ảnh: L.C.
Vợ chồng ông Võ Thành Tín, chủ kênh "Già làng Tây Nguyên", bị Công an tỉnh Quảng Ngãi khởi tố liên quan đến việc sử dụng chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh, nhiều người đặt câu hỏi: Ai được sử dụng chỉ dẫn địa lý, người bán hàng và người livestream quảng cáo phải tuân thủ những quy định nào?
Tuổi Trẻ trao đổi với luật sư Lê Cao (Đoàn luật sư TP Đà Nẵng).
Vụ "Già làng Tây Nguyên" và vấn đề xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
* Luật sư đánh giá thế nào về việc khởi tố vợ chồng chủ kênh "Già làng Tây Nguyên" về tội xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ?
- Luật sư Lê Cao: Qua thông tin báo chí và cổng thông tin Công an tỉnh Quảng Ngãi đăng tải, tôi cho rằng việc khởi tố vợ chồng chủ kênh "Già làng Tây Nguyên" là có cơ sở. Bởi vợ chồng ông Tín chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" cho sản phẩm sâm củ.
Tuy nhiên, hai người bị cáo buộc mua củ sâm không có tem truy xuất nguồn gốc, sau đó tự dán tem, nhãn chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" để trưng bày, quảng cáo và bán tại cửa hàng nhằm thu lợi.
* Chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh được bảo hộ như thế nào, thưa luật sư?
- Chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm, gắn với danh tiếng và chất lượng đặc thù được hình thành từ điều kiện tự nhiên, kinh nghiệm sản xuất tại khu vực đó.
Chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh thuộc sở hữu Nhà nước. UBND tỉnh Quảng Ngãi và TP Đà Nẵng thực hiện quyền quản lý theo quy định pháp luật và phân công, ủy quyền cho cơ quan chuyên môn.
Hiện chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh được bảo hộ cho sản phẩm sâm củ trong khu vực địa lý xác định. Các sản phẩm như rượu sâm, sâm ngâm mật ong hay sản phẩm chế biến từ sâm không mặc nhiên được hưởng phạm vi bảo hộ này.
* Muốn sử dụng chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh để kinh doanh, cá nhân, tổ chức phải làm gì?
- Người sản xuất phải đáp ứng các điều kiện về khu vực trồng, giống, độ tuổi và chất lượng sâm theo hồ sơ bảo hộ. Theo quy định được áp dụng đối với sâm củ Ngọc Linh, sản phẩm phải từ bốn năm tuổi trở lên và đáp ứng các tính chất, chất lượng đặc thù đã được công bố.
Người có nhu cầu cần nộp hồ sơ đề nghị cơ quan có thẩm quyền ghi nhận, cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý. Hồ sơ phải chứng minh hoạt động sản xuất tại vùng được bảo hộ, chất lượng sản phẩm và việc tuân thủ quy trình kỹ thuật.
Việc có sâm được mua từ vùng Ngọc Linh không đồng nghĩa với việc người mua đương nhiên có quyền tự gắn nhãn chỉ dẫn địa lý lên sản phẩm.
* Nếu mua sâm có nguồn gốc từ vùng Ngọc Linh nhưng chưa được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, người bán có được tự dán nhãn Ngọc Linh không?
- Không thể chỉ dựa vào lời giới thiệu hoặc địa điểm mua hàng để xác định sản phẩm đủ điều kiện sử dụng chỉ dẫn địa lý.
Người được cấp quyền mới được sử dụng chỉ dẫn địa lý trong phạm vi quyền được ghi nhận. Vì vậy, mua sâm về rồi tự dán nhãn Ngọc Linh không đồng nghĩa với việc được phép sử dụng dấu hiệu này. Nếu không đáp ứng điều kiện pháp luật, hành vi đó có thể vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
* Ghi sâm trong thành phần nguyên liệu khác gì dùng "Ngọc Linh" làm tên sản phẩm?
- Ghi thành phần nhằm cung cấp thông tin về nguyên liệu cấu thành sản phẩm, phải bảo đảm trung thực và có căn cứ chứng minh nguồn gốc.
Trong khi đó, dùng "Ngọc Linh" làm tên sản phẩm, đặt nổi bật trên bao bì hoặc sử dụng tem, logo để nhấn mạnh nguồn gốc là cách thể hiện có thể trực tiếp sử dụng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ.
Chẳng hạn, doanh nghiệp không thể chỉ vì sản phẩm có chứa sâm mua từ vùng núi Ngọc Linh mà mặc nhiên đặt tên "Rượu sâm Ngọc Linh" hoặc "Trà sâm Ngọc Linh". Cần xem xét phạm vi bảo hộ, cách ghi nhãn và nguy cơ gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Võ Thành Tín, chủ kênh "Già làng Tây Nguyên", bị Công an tỉnh Quảng Ngãi khởi tố liên quan đến việc sử dụng chỉ dẫn địa lý Ngọc Linh - Ảnh: THÀNH SỰ
Người nổi tiếng và trách nhiệm pháp lý phải chịu
* Người nổi tiếng, chủ kênh mạng xã hội livestream bán hàng cần kiểm tra những gì?
- Họ cần xác minh độ tin cậy của người bán, kiểm tra hồ sơ liên quan đến sản phẩm và căn cứ chứng minh nguồn gốc trước khi quảng cáo.
Với sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý, cần yêu cầu cung cấp giấy tờ chứng minh quyền sử dụng do cơ quan có thẩm quyền cấp. Không nên chỉ dựa vào lời cam kết của chủ cửa hàng hoặc hình ảnh vùng trồng để khẳng định nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.
Người quảng cáo phải tuân thủ pháp luật về quảng cáo và sở hữu trí tuệ, không đưa ra thông tin chưa được kiểm chứng hoặc gây nhầm lẫn cho người mua.
* Trách nhiệm pháp lý được xác định ra sao nếu quảng cáo gây nhầm lẫn về nguồn gốc, chất lượng hoặc tính hợp pháp của sản phẩm?
- Vấn đề này liên quan đến một nghị định rất mới, cần nói rõ phổ quát cho nhiều người. Hiện nay, theo quy định tại Nghị định số 87/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15-5-2026 thì cá nhân có các hành vi quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về khả năng kinh doanh, khả năng cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; về số lượng, chất lượng, giá, công dụng, kiểu dáng, bao bì, nhãn hiệu, xuất xứ, chủng loại, phương thức phục vụ, thời hạn bảo hành của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã đăng ký hoặc đã được công bố, thì sẽ bị xử phạt từ 80 đến 100 triệu đồng.
Riêng đối với người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội, nếu có các hành vi sai phạm như không xác minh về độ tin cậy của người quảng cáo; không kiểm tra tài liệu liên quan đến sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ quảng cáo; thực hiện không đầy đủ thông báo về việc quảng cáo ngay trước và trong khi thực hiện hoạt động quảng cáo; chưa sử dụng hoặc chưa hiểu rõ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ mà đã giới thiệu về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ… đó thì có thể bị xử phạt tùy mức độ vi phạm với mức phạt từ 40 đến 100 triệu đồng.
Đồng thời, bị buộc tháo gỡ, tháo dỡ, xóa hoặc thu hồi sản phẩm quảng cáo; buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa hoặc dừng cung cấp dịch vụ và phải nộp lại số lợi bất hợp pháp là tiền đã bán sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong trường hợp người có sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ có hợp đồng quảng cáo với người có ảnh hưởng theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc người có ảnh hưởng theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tự mình quảng cáo các sản phẩm, hàng hóa và dịch vụ; Buộc xin lỗi công khai bằng văn bản.
Ngoài ra, nếu các cá nhân tổ chức có liên quan, tham gia cùng những người sản xuất hàng hóa có sử dụng chỉ dẫn địa lý giả mạo, nếu vi phạm nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm đối với "Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp" theo Điều 226 Bộ luật hình sự.
* Người tiêu dùng có thể tra cứu quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý ở đâu?
- Theo tôi, cơ quan quản lý cần công khai, cập nhật danh sách các tổ chức, cá nhân được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý, đồng thời hướng dẫn cách nhận biết sản phẩm được bảo hộ và cung cấp đầu mối tiếp nhận phản ánh vi phạm.
Khi thông tin khó tìm hoặc không được cập nhật thường xuyên, người tiêu dùng khó phân biệt sản phẩm được cấp quyền với sản phẩm tự quảng bá nguồn gốc. Công khai dữ liệu sẽ giúp bảo vệ người mua, người kinh doanh chân chính và giá trị của sâm Ngọc Linh.
Về phía người kinh doanh, cách tốt nhất là xác minh với cơ quan quản lý trước khi gắn nhãn, quảng cáo hoặc bán sản phẩm có sử dụng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ.
Kênh 'Già làng Tây Nguyên' nổi tiếng ra sao trước khi chủ kênh bị bắt?Khởi đầu với những video đi rừng, bắt cá khe đá, tìm thảo dược và giới thiệu phong tục Tây Nguyên, Đỗ Thành Tín dần xây dựng kênh "Già làng Tây Nguyên" thu hút đông đảo người theo dõi.