Bỏ qua điều hướng

Vượt qua 'con dốc' mất việc có khó không?

Vượt qua 'con dốc' mất việc có khó không?
Nguồn ảnh: Tuổi Trẻ

Một kỹ sư công nghệ thông tin 38 tuổi, sau hơn chục năm gắn bó với một doanh nghiệp lớn có tên trong số nhân sự bị cắt giảm. Ngày nhận quyết định thôi việc, anh ngồi trong xe gần hai giờ đồng hồ trước khi về nhà.

Vượt qua 'con dốc' mất việc có khó không? - Ảnh 1.

Bỗng dưng mất việc không chỉ là biến cố kinh tế mà còn là cú sốc tâm lý lớn buộc phải đối diện - Ảnh do AI tạo

Nỗi sợ lớn nhất không phải là mất lương tháng tới mà là cảm giác trở nên vô dụng. Có lẽ đấy cũng là tâm trạng chung của nhiều người khi mất việc.

Không chỉ biến cố kinh tế, đó là cú sốc tâm lý

Nhiều người thường nghĩ mất việc là một biến cố kinh tế, nhưng trên thực tế đây còn là cú sốc tâm lý không hề nhỏ. Công việc không chỉ mang lại thu nhập mà còn mang lại danh tính xã hội.

Khi có ai đó hỏi "Anh làm nghề gì?", câu trả lời có thể xem là cách chúng ta định nghĩa bản thân. Vì vậy khi công việc mất đi, nhiều người có cảm giác như đánh mất một phần giá trị của mình.

Khi nghiên cứu về khả năng thích ứng nghề nghiệp của người lao động trong bối cảnh chuyển đổi số, kết quả tôi nhận được là phần lớn người lao động không lo sợ thất nghiệp bằng nỗi lo "không biết mình sẽ làm gì tiếp theo".

Nỗi bất an này hoàn toàn dễ hiểu. Cuộc sống hiện đại khiến nhiều người gắn chặt tương lai với một công việc cụ thể. Khi chiếc ghế ấy không còn, họ cảm thấy mặt đất dưới chân mình cũng lung lay.

Nhưng lịch sử phát triển của thị trường lao động cho thấy một điều khác. Hầu hết những người thành công đều từng trải qua ít nhất một lần thất bại nghề nghiệp. Có người bị sa thải, có người phá sản, có người phải bắt đầu lại từ con số 0…

Điều khác biệt có chăng chính ở cách họ nhìn nhận biến cố. Nếu xem mất việc là dấu chấm hết, họ chìm trong tuyệt vọng. Nhưng nếu xem đó là dấu phẩy, họ sẽ có cơ hội viết tiếp một chương mới.

Bất ngờ là có không ít người nhận ra họ đã làm một công việc không còn phù hợp từ rất lâu. Biến cố mất việc đôi khi trở thành cơ hội để thay đổi hướng đi mà trước đó họ chưa từng dám nghĩ đến.

Hãy trả lời 3 câu hỏi quan trọng

Có dịp tư vấn, tôi vẫn hay khuyên những người vừa mất việc đừng vội lao vào tìm kiếm công việc mới ngay trong trạng thái hoang mang. Hãy cho mình thời gian ngắn để bình tĩnh, đánh giá lại năng lực, tài chính và mục tiêu nghề nghiệp.

Đây có lẽ là lúc người ta cần trả lời ba câu hỏi quan trọng: Tôi giỏi điều gì? Thị trường đang cần điều gì? Và điều gì thực sự khiến tôi muốn theo đuổi trong những năm tới?

Không thể phủ nhận những khó khăn thực tế bởi tiền nhà, học phí của con, chi phí sinh hoạt hằng ngày đều là áp lực hiện hữu. Chưa kể nếu có khoản vay ngân hàng thì còn nhọc nhằn hơn. Thế nên xây dựng quỹ dự phòng từ trước luôn là kỹ năng tài chính quan trọng trong thời đại nhiều biến động.

Việc tái cơ cấu hay cắt giảm nhân sự đôi khi là quyết định bắt buộc với doanh nghiệp. Người lao động không nên mặc định mình thất bại chỉ vì không còn nằm trong kế hoạch của tổ chức.

Công ty có thể không còn cần vị trí của bạn nhưng điều đó không đồng nghĩa xã hội không còn cần năng lực của bạn. Giá trị của một con người không thể được đo bằng một hợp đồng lao động.

Vượt qua 'con dốc' mất việc có khó không? - Ảnh 2.

Các bạn trẻ tham gia phỏng vấn tuyển dụng, tìm kiếm cơ hội việc làm tại ngày hội tuyển dụng, việc làm - Ảnh tư liệu

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, khả năng học tập liên tục quan trọng hơn rất nhiều so với việc bám chặt vào một vị trí cụ thể. Công việc có thể mất đi nhưng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm vẫn còn đó.

Nên nếu chẳng may mất việc, hãy cho phép mình buồn nhưng đừng buồn quá lâu. Một cánh cửa khép lại luôn gây tiếc nuối nhưng cuộc đời hiếm khi chỉ có một lối đi. Điều quan trọng là bạn sẽ trở thành người như thế nào sau biến cố ấy.

Nhiều khi nhìn lại vài năm sau, chúng ta mới nhận ra ngày mất việc không phải là ngày tồi tệ nhất, mà là ngày buộc mình phải trưởng thành.

Vượt qua 'con dốc' mất việc có khó không? - Ảnh 4.Kết nối để hành trình khởi nghiệp của bạn trẻ không đứt gãy

TP.HCM đang thúc đẩy đổi mới sáng tạo, kinh tế số và kinh tế xanh. Bối cảnh ấy tạo nhiều thuận lợi cho hoạt động khởi nghiệp, lập nghiệp mà Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam TP.HCM chọn làm nhiệm vụ quan trọng của nhiệm kỳ 2026-2031.

Một kỹ sư công nghệ thông tin 38 tuổi, sau hơn chục năm gắn bó với một doanh nghiệp lớn, đã ngồi trong xe gần hai giờ trước khi về nhà sau ngày nhận quyết định thôi việc. Phản ứng ấy cho thấy mất việc không chỉ làm gián đoạn thu nhập mà còn gây tổn thương sâu sắc đến cảm giác hữu ích, vị thế xã hội và cách một người định nghĩa bản thân. Trong đời sống hiện đại, câu trả lời cho câu hỏi “Anh làm nghề gì?” thường gắn chặt với danh tính cá nhân, vì thế việc bị loại khỏi kế hoạch nhân sự dễ bị hiểu nhầm thành sự phủ nhận năng lực. Tuy nhiên, tái cơ cấu hoặc cắt giảm lao động có thể là quyết định bắt buộc của doanh nghiệp, không đồng nghĩa người mất việc đã thất bại hay xã hội không còn cần những kỹ năng họ tích lũy. Nghiên cứu về khả năng thích ứng nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số cũng cho thấy nỗi lo lớn của nhiều lao động không hẳn là thất nghiệp, mà là không biết phải làm gì tiếp theo. Trong trạng thái hoang mang, lao ngay vào một cuộc tìm việc mới có thể khiến người lao động lựa chọn vội vàng và tiếp tục mắc kẹt trong công việc không còn phù hợp. Một khoảng dừng ngắn nên được dùng để đánh giá năng lực, mục tiêu nghề nghiệp và khả năng tài chính, đồng thời trả lời ba câu hỏi: bản thân giỏi điều gì, thị trường cần điều gì và công việc nào đáng theo đuổi trong những năm tới. Cách tiếp cận này giúp chuyển biến cố từ một dấu chấm thành cơ hội điều chỉnh hướng đi vốn đã cần thiết từ lâu. Dẫu vậy, quá trình bắt đầu lại luôn chịu sức ép từ tiền nhà, học phí của con, chi phí sinh hoạt và các khoản vay ngân hàng. Quỹ dự phòng vì thế không chỉ là công cụ tài chính mà còn tạo khoảng thời gian cần thiết để người mất việc phục hồi tâm lý, học thêm kỹ năng và tìm cơ hội phù hợp. Vượt qua “con dốc” mất việc không dễ, nhưng khả năng thích ứng sẽ tăng lên khi người lao động tách giá trị bản thân khỏi một chức danh cụ thể và xem kinh nghiệm đã có như vốn liếng cho chặng đường kế tiếp.