Ngày 11.9, hơn 300 thầy cô là lãnh đạo, giáo viên phụ trách công tác tư vấn học đường và công tác xã hội của các trường phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn TP.HCM đã cùng tham gia chương trình tập huấn công tác truyền thông giáo dục và hỗ trợ tâm lý học sinh.
Chương trình do Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng phối hợp với Sở GD-ĐT TP.HCM tổ chức làm 2 đợt.
Không chỉ nạn nhân gánh hậu quả tâm lý
Có mặt tại chương trình, bà Nguyễn Xuân Mai, phó phòng Công tác học sinh – sinh viên Sở GD-ĐT TP.HCM, khẳng định bạo lực học đường không phải là hiện tượng nhất thời hay chuyện riêng của một vài học sinh cá biệt, mà là vấn đề mang tính hệ thống, chịu tác động đan xen của tâm lý lứa tuổi, môi trường gia đình, văn hóa nhà trường và bối cảnh xã hội đang biến đổi nhanh chóng dưới ảnh hưởng của mạng xã hội.
Bà Nguyễn Xuân Mai, Phó phòng Công tác học sinh – sinh viên Sở GD-ĐT TP.HCM chia sẻ
ẢNH: VŨ QUỐC ĐOAN
Theo bà Xuân Mai, mỗi vụ việc cần được nhìn nhận qua ba nhóm chủ thể: người gây ra hành vi, người chịu tác động trực tiếp và nhóm học sinh chứng kiến - nhóm thường bị bỏ quên nhưng lại giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hoặc ngăn chặn bạo lực thông qua thái độ cổ vũ, thờ ơ hay lên tiếng bảo vệ.
"Những bạo lực về thể chất, tinh thần hay bạo lực trên mạng khiến nạn nhân rối loạn lo âu, trầm cảm, giảm lòng tự trọng, thu mình né tránh xã hội; sa sút học tập nghiêm trọng có thể dẫn đến ý tưởng tự hại; ảnh hưởng lâu dài đến khả năng thiết lập quan hệ tin cậy khi trưởng thành", bà Xuân Mai cho hay.
Không chỉ nạn nhân mà những học sinh gây ra bạo lực cũng mang tổn thương hoặc thiếu hụt tâm lý (nhu cầu được công nhận, khiếm khuyết điều tiết cảm xúc); nếu không can thiệp đúng cách, nguy cơ cao duy trì hành vi lệch chuẩn khi trưởng thành.
Bà Xuân Mai cho rằng giáo viên, phụ huynh cần phát hiện sớm các dấu hiệu của học sinh có nguy cơ bị bạo lực là ngại đến trường, xin nghỉ học không rõ lý do; đồ dùng học tập hư hỏng, thương tích bất thường. Cùng với đó là sa sút học lực, thu mình, ít giao tiếp; lo âu, mất ngủ, thay đổi ăn uống...
Trong khi học sinh gây bạo lực thường dễ nổi nóng, dùng vũ lực giải quyết mâu thuẫn; có nhóm bạn cùng bắt nạt, thích thể hiện quyền lực còn nhóm chứng kiến thì bàn tán, chia sẻ hình ảnh vụ việc trên mạng xã hội; né tránh khi được hỏi; thay đổi thái độ bất thường với một bạn học; sợ hãi, lo bị liên lụy nếu lên tiếng…
Xây dựng bộ quy tắc ứng xử
Theo bà Xuân Mai, phòng, chống bạo lực học đường là hành trình bền bỉ, đòi hỏi sự kiên trì, nhất quán và tâm huyết của cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và chính học sinh.
Không giải pháp đơn lẻ nào giải quyết triệt để vấn đề này, mà cần một hệ thống đồng bộ, vận hành trên nền tảng thấu hiểu tâm lý lứa tuổi, tôn trọng nhân phẩm và đặt lợi ích học sinh làm trung tâm.
Đại diện các trường trao đổi tại chương trình tập huấn
ẢNH: VŨ QUỐC ĐOAN
Bà Mai đề xuất quy trình phòng ngừa – phát hiện – can thiệp – xử lý. Trong đó, cần xây dựng, phổ biến Bộ quy tắc ứng xử có sự tham gia của học sinh, phụ huynh; tổ chức chuyên đề kỹ năng sống, quản lý cảm xúc; bố trí camera, tăng cường giám sát khu vực nguy cơ cao; mở kênh phản ánh ẩn danh.
Bên cạnh đó, tập huấn định kỳ kỹ năng quan sát, nhận diện dấu hiệu bất thường cho giáo viên; duy trì cơ chế báo cáo nhanh giữa giáo viên, tư vấn tâm lý và ban giám hiệu.
Sau khi phát hiện thì tách biệt an toàn các bên liên quan ngay khi phát hiện; xác minh khách quan, bảo mật; huy động chuyên viên tâm lý ổn định tinh thần nạn nhân từ đầu.
"Vấn đề xử lý kỷ luật cần đúng mức độ, đúng pháp luật, chú trọng tính giáo dục; xây dựng kế hoạch hỗ trợ tâm lý dài hạn cho cả nạn nhân và người gây bạo lực; phối hợp gia đình trên tinh thần xây dựng đồng thời rút kinh nghiệm toàn hội đồng sư phạm", bà Xuân Mai chia sẻ.
Bà Cao Thị Thiên Phúc, Trưởng phòng Học sinh – Sinh viên Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết trong năm học mới, Phòng Học sinh – Sinh viên sẽ tham mưu để các trường xây dựng bộ quy tắc ứng xử cho giáo viên và học sinh, dựa trên Thông tư số 06 năm 2019 quy định về quy tắc ứng xử trong trường học và mới đây nhất là Thông tư số 03 năm 2026 quy định về quy tắc ứng xử của nhà giáo.
"Tất cả những vấn đề mà chúng ta tạm gọi là lệch chuẩn trong trường học, từ giáo viên cho đến học sinh, đều là do vi phạm quy tắc ứng xử. Việc xử lý những vi phạm sẽ đều căn cứ theo bộ quy tắc ứng xử này", bà Thiên Phúc cho hay.
Cần sẵn sàng đối diện, giải quyết và cung cấp thông tin có thật
Cũng tại chương trình tập huấn, nhà báo Nguyễn Trọng Phước, Ủy viên Ban Biên tập, Giám đốc Trung tâm Phát triển nội dung số, kiêm phụ trách Ban Giáo dục Báo Thanh Niên đã có những chia sẻ với cán bộ quản lý, giáo viên các trường về cách xử lý các sự cố xảy ra trong trường học, trong đó có vấn đề bạo lực học đường, để hạn chế mức độ ảnh hưởng tới tất cả các bên ở mức thấp nhất.
Tiến sĩ tâm lý Đào Lê Hòa An cũng có bài chia sẻ chuyên đề hỗ trợ tâm lý học sinh và định hướng nghề nghiệp.
Tiến sĩ Hòa An đặc biệt nhấn mạnh những tổn thương tâm lý của các vụ bạo lực học đường thời công nghệ như nhóm bóc phốt kín, cô lập ảo, tẩy chay ngầm, phát tán hình ảnh/video nhạy cảm. Những điều này diễn ra âm thầm, khó phát hiện nhưng gây tổn thương tinh thần kéo dài.
"Lắng nghe bằng sự thấu hiểu, kết nối bằng sự tận tâm, chúng ta mới có thể cùng nhau xây dựng trường học an toàn cho học sinh", tiến sĩ Hòa An nhận định.
Tại chương trình tập huấn, thạc sĩ Trần Thúy Trâm Quyên, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Quốc tế Hồng Bàng, nhận định: "Thông qua hội nghị hôm nay, chúng tôi mong muốn góp phần hỗ trợ các cơ sở giáo dục trên địa bàn TP.HCM nâng cao hiệu quả công tác truyền thông giáo dục, tăng cường năng lực tư vấn tâm lý, đồng thời phát triển các kỹ năng cần thiết để đồng hành cùng học sinh trong bối cảnh nhiều áp lực và thách thức mới.