1,6 triệu thanh niên "3 không" và bài toán thách thức với vị Bộ trưởng

Tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên ngày 15/10, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, Chủ nhiệm Ủy ban quốc gia về Thanh niên Việt Nam, nhận được câu hỏi về giải pháp hỗ trợ người trẻ tìm việc trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và chuyển đổi số tác động đến thị trường lao động.

Người đặt câu hỏi với Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải là kỹ sư AI Nguyễn Thị Như Quỳnh, nhân viên một công ty cổ phần nghiên cứu, phát triển và ứng dụng robot hình người.

Lo ngại về nhiều công việc truyền thống đang thay đổi hoặc mất đi, trong khi việc làm mới đòi hỏi kỹ năng cao hơn, nữ kỹ sư đề nghị Bộ trưởng làm rõ những giải pháp trọng tâm trong dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối cung - cầu lao động, hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm mới cho thanh niên.

Thất nghiệp thanh niên cao hơn bốn lần tỷ lệ chung

Trả lời cô kỹ sư trẻ, Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải khái quát, thị trường lao động đang biến đổi nhanh và sâu sắc dưới tác động của khoa học công nghệ, đặc biệt là AI.

Theo ông, sự phát triển của AI vừa làm thay đổi yêu cầu về trình độ người lao động, tạo ra việc làm mới, vừa gây khó khăn cho một bộ phận lao động, nhất là những người chưa qua đào tạo, không bắt kịp tiến bộ công nghệ.

Dẫn báo cáo thống kê quý III/2026, Bộ trưởng cho biết tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi là 9,07%, cao hơn bốn lần tỷ lệ thất nghiệp chung của cả nước, ở mức 2,22%.

Cùng với đó, nhóm thanh niên "ba không", tức không có việc làm, không tham gia học tập và không tham gia đào tạo, có 1,6 triệu người, chiếm 11,2%.

"Đây là một con số khá lớn", Bộ trưởng nói. Tuy nhiên, theo số liệu so sánh được ông dẫn tại chương trình, tỷ lệ này thấp hơn mức bình quân toàn cầu là 20% và khu vực Đông Nam Á là 16% đối với cùng nhóm đối tượng.

Từ thực trạng trên, người đứng đầu Bộ Nội vụ nêu ba nguyên nhân chính. Trước hết, cơ cấu và chất lượng đào tạo còn hạn chế, đặc biệt là sự "lệch pha" giữa đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Thứ hai, cơ hội tiếp cận giáo dục, thông tin việc làm và nghề nghiệp của thanh niên còn hạn chế, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ ba, một bộ phận thanh niên thiếu kinh nghiệm, kỹ năng và chưa thực sự nỗ lực tìm việc. Ông cũng đề cập tình trạng một bộ phận có tâm lý ỷ lại, không muốn làm việc do được gia đình bao bọc.

Theo Bộ trưởng, những nguyên nhân này dẫn đến nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực trẻ, đồng thời tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội trong dài hạn.

Gắn đào tạo nghề với nhu cầu tuyển dụng

Về giải pháp, Bộ trưởng cho rằng cần nâng cao nhận thức của các cấp, ngành và chính thanh niên về học tập, học nghề, xác định việc làm cho bản thân.

"Có nhận thức đúng thì mới có định hướng đúng", ông nói.

Cùng với thực hiện các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội để tạo thêm việc làm ổn định, ông nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng trình độ và kỹ năng nghề cho lao động trẻ. Trong đó, cần chú trọng kỹ năng công nghệ thông tin gắn với nhu cầu thị trường trong quá trình chuyển đổi số.

Theo chức năng, nhiệm vụ được giao, Bộ Nội vụ tiếp tục triển khai năm giải pháp trọng tâm, gồm thực hiện chính sách lao động, việc làm; nâng chất lượng dự báo; phối hợp đào tạo; nâng chất lượng lao động đi làm việc ở nước ngoài và đẩy mạnh tư vấn, giới thiệu việc làm.

Để khắc phục sự "lệch pha" giữa đào tạo và tuyển dụng, Bộ Nội vụ sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo, bảo đảm công tác đào tạo, đặc biệt là dạy nghề, bám sát nhu cầu thị trường.

"Sự gắn kết giữa cơ quan quản lý lao động, việc làm và cơ quan đào tạo là yếu tố then chốt để giải quyết sự lệch pha này", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Kết nối dữ liệu, hỗ trợ người trẻ tìm việc

Một giải pháp khác được Bộ trưởng đề cập là nâng cao chất lượng dự báo thị trường lao động, chủ động theo dõi diễn biến trong và ngoài nước.

Bộ Nội vụ xây dựng cơ sở dữ liệu về người lao động, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và sàn giao dịch việc làm quốc gia, nhằm nâng hiệu quả kết nối cung - cầu.

Bộ cũng chỉ đạo các tổ chức dịch vụ việc làm công phối hợp với cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và chính quyền địa phương đẩy mạnh tư vấn định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm cho thanh niên, đặc biệt là học sinh, sinh viên mới ra trường.

Với lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Bộ trưởng cho biết sẽ chỉ đạo nâng cao chất lượng lao động thanh niên thông qua các chương trình thiết thực.

Song song với các giải pháp trên, Bộ tiếp tục tổ chức thực hiện đồng bộ chính sách, pháp luật về lao động, việc làm, trong đó có các nhiệm vụ nâng năng suất lao động, phát triển thị trường lao động hiện đại và tạo việc làm bền vững tại nông thôn, đô thị, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

"Đó là những giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm giải quyết vấn đề mà bạn đã đặt ra", Bộ trưởng nói.

Trước phần đối thoại trực tiếp, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nêu rõ tinh thần lắng nghe những chia sẻ, tâm tư, nguyện vọng chính đáng của thanh niên trên con đường học tập, lập nghiệp và cống hiến cho đất nước. 

Ông nhận định, hiện nay hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ngày càng sôi động, thu hút nhiều tài năng trẻ tham gia với những ý tưởng đột phá. Bộ trưởng tin tưởng, với khát vọng, tinh thần sáng tạo, dấn thân và không ngại khó khăn, thanh niên Việt Nam sẽ tiếp tục đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước.

Nhấn mạnh chủ đề của cuộc đối thoại là “phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm”, Bộ trưởng trông đợi người trẻ góp nhiều ý tưởng, đề xuất sáng kiến, chia sẻ những kinh nghiệm và đóng góp giá trị để Chính phủ, các bộ, ngành có thể tiếp thu, nghiên cứu và xây dựng chính sách phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho thanh niên phát triển.