Xác nhận công nợ nhưng vướng luật, không thể bố trí vốn
Khảo sát thực tế các cầu treo, nhóm phóng viên ghi nhận, sau 10 năm phơi mình giữa sương gió nồm ẩm, một số chiếc ốc vít đã bắt đầu có dấu hiệu hoen gỉ, lỏng lẻo cần được tu sửa bảo dưỡng. Sự xuống cấp vật lý thuận tự nhiên ấy lại tạo ra một sự tương phản với những tờ giấy xác nhận công nợ còn nguyên dấu đỏ của các cơ quan quản lý.
Điển hình như trong tháng 5/2025, nguyên Giám đốc Ban QLDA 3 ( Bộ Giao thông Vận tải, nay là Bộ Xây dựng) Đào Văn Bình đã trực tiếp ký xác nhận hàng loạt Thư yêu cầu xác nhận công nợ đối với các doanh nghiệp thi công. Cơ quan này khẳng định số nợ trên sổ sách là hoàn toàn chính xác, hợp pháp, nhưng đành "bó tay" chưa thể thanh toán vì Ngân sách Nhà nước chưa cấp kinh phí.
Dòng tiền 73,6 tỷ đồng nợ đọng 103 nhà thầu đang bị kẹt giữa những quy định của các văn bản pháp luật về đầu tư công. Theo báo cáo từ Cục Đường bộ Việt Nam, khoản nợ đọng phát sinh do chi phí giải phóng mặt bằng, biến động giá vật liệu và điều chỉnh dự toán để bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, Luật Đầu tư công số 58/2024/QH15 lại có quy định: Chỉ cho phép bố trí vốn để thanh toán nợ xây dựng cơ bản phát sinh trước ngày 01/01/2015; trong khi, các khoản nợ đọng này đều phát sinh sau mốc thời gian này. Chính lằn ranh thời gian này đã khiến toàn bộ các khoản nợ quyết toán của Đề án cầu treo rơi vào khoảng trống pháp lý, không có căn cứ để giải ngân.
Doanh nghiệp mong có một cơ chế đặc thù
Tại Văn bản số 3997/BXD-KHTC ngày 26/5/2025 do Phó Cục trưởng Nguyễn Thanh Hoài ký, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết đã báo cáo và Bộ Xây dựng cũng đã tổng hợp nợ đọng gửi sang Bộ Tài chính để trình cấp có thẩm quyền. Dù các bộ ngành đều ghi nhận khoản nợ là chính đáng và liên tục gửi công văn qua lại, nhưng không thể giải quyết.
Đứng trước sự tắc nghẽn của dòng vốn và khó khăn của cơ chế, tiếng kêu cứu của các nhà thầu dưới sự đại diện của ông Tô Quang Dịnh đã đưa ra những giải pháp cụ thể. Trong các lá đơn kiến nghị tập thể gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các lãnh đạo Đảng, Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp tha thiết đề nghị xem xét điều chỉnh những điểm chưa phù hợp của Luật Đầu tư công.
Các doanh nghiệp cũng đề nghị, trong thời gian chờ đợi sửa luật, Quốc hội xem xét ban hành một Nghị quyết đặc thù riêng biệt để cấp vốn thanh toán dứt điểm cho Đề án cầu treo, tạo cơ sở pháp lý cho các Bộ ngành thực thi giải ngân.
Người dân ở Đắk Lắk thường xuyên kiểm tra cầu treo thuộc Đề án 186 cầu treo dân sinh để bảo dưỡng, sửa chữa.
Các nhà thầu cũng viện dẫn Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân để mong có phương án giải quyết. Tinh thần của Nghị quyết yêu cầu các cơ quan chức năng phải kiến tạo một môi trường kinh doanh bình đẳng, an toàn. Và các doanh nghiệp xây dựng 186 cầu treo dân sinh cũng mong các đề xuất của mình được hiện thực hoá theo tinh thần đó của Nghị quyết.
"Thật tình mà nói, nếu các cơ quan hành pháp cấp kinh phí mà trái luật thì là sai, và chúng tôi dù lấy được tiền cũng không vui vẻ gì. Chúng tôi đề nghị Quốc hội ban hành một Nghị quyết riêng tháo gỡ điểm nghẽn của Luật Đầu tư công, tạo cơ sở pháp lý minh bạch để thanh toán công nợ cho các nhà thầu".
(Ông Tô Quang Dịnh - Đại diện tập thể 103 doanh nghiệp thi công Đề án 186 cầu treo dân sinh nói)
Cũng liên quan đến đề án này, năm 2018, Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải (nay là Bộ Xây dựng) đã tiến hành thanh tra. Kết quả thanh tra cho thấy, đề án mắc hàng loạt sai phạm như: Khảo sát, lập dự án sơ sài, nóng vội (thiếu hồ sơ hiện trạng, thỏa thuận với địa phương và báo cáo thẩm định; nhiều vị trí xây cầu không hợp lý, không đúng tiêu chí, phải thay đổi quy mô hoặc trùng lặp dự án khác), chỉ định thầu trái quy định (áp dụng chỉ định thầu rút gọn thiếu cơ sở; phê duyệt hợp đồng khi chưa xác định rõ phạm vi, giá trị; cho nhà thầu thi công trước khi duyệt báo cáo kỹ thuật)... Tuy nhiên, trao đổi với Báo Tiền Phong, một số cán bộ Thanh tra Bộ Giao thông Vận tải trước đây và các nhà thầu cho hay, các sai phạm này thuộc về cơ quan quản lý đề án (cụ thể là Tổng cục Đường bộ và Ban Quản lý dự án 3 thuộc Bộ Giao thông Vận tải trước đây); các doanh nghiệp đã thi công, nghiệm thu, được xác định công nợ vẫn cần được bố trí kinh phí để thanh toán.