100 năm cà phê Khe Sanh: Từ vùng đất bom đạn đến những mùa quả ngọt - Thanh Niên

Trải qua 100 năm bén rễ trên vùng đất đỏ bazan, cà phê Khe Sanh đã trở thành sinh kế của hàng nghìn hộ dân, từng bước xây dựng thương hiệu và mở ra những hướng phát triển mới cho vùng đất phía tây Quảng Trị.

Khe Sanh - vùng đất từng được biết đến với chiến tranh và đạn bom. Nhưng gần một thế kỷ qua, trên những triền đất đỏ bazan này còn có một hành trình khác âm thầm diễn ra: hành trình của cây cà phê.

Ở độ cao khoảng 450 - 680 m, nhiệt độ trung bình 20 - 23 độ C, cùng sự chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm, độ ẩm cao, sương mù và chế độ mưa đặc thù của khu vực phía tây Trường Sơn đã tạo điều kiện thuận lợi để cây cà phê sinh trưởng.

100 năm cà phê Khe Sanh: Từ vùng đất bom đạn đến những mùa quả ngọt

Từ những đồn điền đầu tiên, cà phê dần bén rễ, mở rộng diện tích và trở thành một trong những cây trồng gắn bó mật thiết với đời sống người dân Khe Sanh.

Hiện vùng Cà phê Khe Sanh có hơn 4.000 ha, trong đó hơn 3.700 ha đang cho sản phẩm, tập trung tại các xã Hướng Phùng, Tân Lập, A Dơi và Khe Sanh. Sản lượng đạt gần 5.000 tấn cà phê nhân mỗi năm.

100 năm cà phê Khe Sanh: Từ vùng đất bom đạn đến những mùa quả ngọt - Ảnh 1. — Khe Sanh nhìn từ xa

Năm 2026 đánh dấu tròn 100 năm cây cà phê có mặt tại vùng đất này. Một dấu mốc quan trọng đến vào năm 1978, khi Nông trường Cà phê Khe Sanh được thành lập. Giống Arabica Caturra được đưa vào trồng thử nghiệm trên diện tích 17,2 ha. Sau đó, với sự hỗ trợ kỹ thuật từ dự án GTZ của Đức, cà phê Khe Sanh từng bước tiếp cận các tập đoàn rang xay, nhà thương mại châu Âu. Đến năm 1998, những container cà phê chè Việt Nam đầu tiên được đưa ra thị trường thế giới.

Nhưng với những người đã sống nhiều năm trên vùng đất này, hành trình của cây cà phê không chỉ được nhớ bằng những cột mốc. Nó hiện hữu rõ nhất trong sự thay đổi của từng gia đình.

Từ đi làm thuê đến sống được nhờ cà phê

Ông Dương Hữu Thanh (67 tuổi) lên Khe Sanh từ năm 1986, khi nơi đây còn là Nông trường Cà phê thuộc tỉnh Bình Trị Thiên.

Ông nhớ những năm đầu, khi chưa có cà phê, người dân phải làm đủ nghề để mưu sinh. "Người dân ở đây phải đi lấy nhôm, đồng, sắt, đi lấy mây, đi làm các việc khác để mà sinh sống".

Khi cây cà phê phát triển, người dân được hỗ trợ vốn, giống để mở rộng diện tích. Từ khoảng năm 1995, cà phê dần trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều gia đình.

"Từ những năm 1995, khi người dân bắt đầu trồng cà phê nhiều thì cây cà phê nổi trội lên. Nói chung là có cà phê thì bà con chỉ cần chăm vào cà phê là cũng sinh sống được, làm nhà làm cửa, cho con đi học hành nhờ có cà phê. Còn hồi trước, không có cà phê thì phải đi làm công, đi làm thuê, cũng không đủ sinh sống", ông Thanh nói.

Năm 2025, giá cà phê tăng cao giúp nhiều hộ có thu nhập đáng kể. Với gia đình ông Thanh, sau khi trừ chi phí, 1 ha cà phê còn lãi khoảng 200 triệu đồng. "Năm ngoái có giai đoạn giá lên 27.000 - 28.000 đồng/kg. Cà phê chỉ cần giá từ 15.000 - 17.000 đồng/kg là đã ổn định rồi. Như năm ngoái giá kỷ lục, có gia đình lời được cả tỉ bạc", ông Thanh cho biết.

100 năm cà phê Khe Sanh: Từ vùng đất bom đạn đến những mùa quả ngọt - Ảnh 2. — Ông Dương Hữu Thanh, 67 tuổi, bên vườn cà phê gắn bó với gia đình nhiều năm qua

Từ hạt cà phê kể câu chuyện Khe Sanh

Một hướng đi mới đang được những người làm cà phê tại đây thử nghiệm: đưa du khách đến tận vùng nguyên liệu, trải nghiệm cách người dân canh tác, thưởng thức cà phê tại nơi sản xuất và tìm hiểu văn hóa của đồng bào Vân Kiều, Pa Kô.

Với ông Trần Thái Thiên, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch Nông nghiệp Việt Nam - Khe Sanh, đó còn là cách kể một câu chuyện khác về vùng đất từng trải qua chiến tranh ác liệt.

"Chúng tôi muốn du khách thấy rằng Khe Sanh từng là vùng đất chiến tranh ác liệt, nhưng hôm nay đã trở lại bình yên. Những vườn cà phê đang phủ xanh vùng đất này, mang lại cuộc sống hạnh phúc cho người dân. Chúng tôi mong mỗi du khách đến đây sẽ trở thành một đại sứ, lan tỏa câu chuyện về hòa bình, tình yêu môi trường thay cho chiến tranh", ông Thiên chia sẻ.

100 năm cà phê Khe Sanh: Từ vùng đất bom đạn đến những mùa quả ngọt - Ảnh 3. — Cà phê Khe Sanh đang được phát triển theo hướng gắn sản xuất với du lịch trải nghiệm

Từ một sản phẩm nông nghiệp, cà phê vì thế đang trở thành một cách để Khe Sanh giới thiệu chính mình: vùng đất, con người, văn hóa và cả sự đổi thay sau chiến tranh. Cột mốc 100 năm cũng mở ra một chặng đường mới.

Hoạt động "Theo dấu chân 100 năm cà phê Khe Sanh (1926 - 2026)" dự kiến diễn ra từ ngày 24 - 26.10.2026. Xã Khe Sanh được giao chủ trì lễ khai mạc và phối hợp tổ chức các hoạt động tại Nhà văn hóa Vân Kiều - Pa Kô, khu vực sân vận động huyện Hướng Hóa cũ.

Không chỉ nhìn lại một thế kỷ, địa phương kỳ vọng sự kiện sẽ tạo thêm cơ hội kết nối người trồng cà phê, hợp tác xã và doanh nghiệp, để sản phẩm Khe Sanh tiếp tục mở rộng thị trường.