Thanh Niên • 30/09/2026 05:50

13 năm nơm nớp lo chạy lũ sông Lam

Sau 13 năm chờ đợi, hàng chục hộ dân sống ngoài đê sông Lam, P.Trường Vinh (Nghệ An) vẫn chưa thể rời vùng ngập lụt. Khu tái định cư đã được xây dựng nhưng các hộ phát sinh do con cái lập gia đình, tách hộ vẫn đang chờ được bố trí đất.

Nửa đêm ôm đồ chạy lũ

Cụm dân cư Hòa Lam nằm phía ngoài đê, sát mép sông Lam. Đến mùa mưa lũ, khi nước sông dâng cao, hàng chục hộ dân nơi đây lại thấp thỏm, sẵn sàng sơ tán.

13 năm nơm nớp lo chạy lũ sông Lam- Ảnh 1. — Cụm dân cư Hòa Lam (bên phải) nằm ngoài đê sông Lam

"Nửa đêm cũng phải chạy, ôm đồ đạc chất lên thuyền rồi bơi vào đê. Nếu được thông báo trước, người dân còn chủ động sơ tán, mang theo được ít đồ đạc. Còn lũ từ thượng nguồn bất ngờ ập về thì không kịp, đồ dùng ngâm nước hỏng hết", ông Đậu Xuân Thủy, một cư dân cụm dân cư Hòa Lam, kể.

Để giúp người dân thoát khỏi cảnh thường xuyên chạy lũ, năm 2013, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt dự án xây dựng khu tái định cư, di dời toàn bộ cụm dân cư Hòa Lam gồm 58 hộ vào khu vực phía trong đê. Khu tái định cư cách nơi ở hiện tại của người dân khoảng 500 m. Tuy nhiên, do thiếu vốn, dự án kéo dài nhiều năm và đến năm 2020 mới chính thức khởi công. Một năm sau, khu tái định cư cơ bản hoàn thành.

Thời gian thực hiện dự án kéo dài khiến số hộ dân tăng từ 58 lên 82 hộ do con cái lập gia đình, tách hộ nhưng vẫn phải sinh sống trên đất của bố mẹ. Để bố trí chỗ ở cho số hộ phát sinh, các cơ quan chức năng nhiều lần điều chỉnh phương án, đồng thời mở rộng khu tái định cư.

13 năm nơm nớp lo chạy lũ sông Lam- Ảnh 2. — Nửa đêm lo chạy lũ

Đất đã có nhưng dân vẫn phải chờ

Sau nhiều năm chờ đợi, đầu tháng 7 vừa qua, UBND P.Trường Vinh phê duyệt phương án bố trí đất ở cho 34 hộ dân thuộc đợt 1. Mỗi hộ được bố trí một lô đất diện tích 150 m² để làm nhà ở và có trách nhiệm bàn giao đất tại nơi ở cũ cho chính quyền.

Đến nay, các hộ đủ điều kiện đã nhận đất, một số hộ đã khởi công xây dựng nhà mới. Tuy nhiên, 38 hộ còn lại, trong đó có 24 hộ là con cái lập gia đình, tách hộ trong thời gian dự án kéo dài vẫn đang phải chờ được bố trí đất.

Bà Hoàng Thị Thuyết, Bí thư Chi bộ khối Hưng Hòa 1, cho biết, nếu 24 hộ phát sinh không được bố trí đất tại khu tái định cư thì họ vẫn phải ở lại vùng ngoài đê, trong khi chưa có phương án di dời nào khác.

13 năm nơm nớp lo chạy lũ sông Lam- Ảnh 3. — Người dân mong mỏi sớm thoát khỏi cảnh chạy lũ

"Nếu các hộ mới không được bố trí đất ở khu tái định cư thì họ phải ở lại, không biết di dời đi đâu. Như vậy, mục tiêu của dự án là đưa người dân ra khỏi vùng ngập lụt sẽ khó đạt được", bà Thuyết nói.

Theo bà Thuyết, các hộ dân ở đây đều có đất ở, nhà ít nhất 200 m², một số hộ có 500 - 600 m² và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc phát sinh hộ mới chủ yếu do dự án triển khai quá chậm, trong thời gian chờ đợi con cái lập gia đình, nhưng người dân lại không được tách thửa.

"Chúng tôi đã kiến nghị chính quyền bố trí đất cho các hộ mới để đảm bảo quyền an sinh, giúp họ thoát khỏi vùng ngập lụt nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả", bà Thuyết thông tin và cho biết, phần lớn người dân cụm dân cư Hòa Lam sống bằng nghề chài lưới trên sông, thu nhập bấp bênh. Việc xoay xở tiền để xây một căn nhà mới trên lô đất được Nhà nước bố trí đã khó, nếu phải bỏ tiền mua đất thì càng vượt quá khả năng của nhiều gia đình.

13 năm nơm nớp lo chạy lũ sông Lam- Ảnh 4. — Khu tái định cư đã hoàn thành trong khi dân vẫn phải chờ từ năm 2023

Trong 13 năm kể từ khi dự án di dời được phê duyệt, người dân không được sửa chữa, xây dựng mới nhà cửa và cũng không được tách thửa để chia đất cho con. Nhiều gia đình phải để 3 - 4 thế hệ cùng sống trong những căn nhà cũ chật chội. Mỗi khi mưa lũ xảy ra, cả gia đình lại phải tất tả sơ tán vào phía trong đê.

"Vì không được tách thửa nên khi con cái lập gia đình cũng không thể tách thành hộ riêng biệt mà phải tiếp tục sống chung với bố mẹ. Nếu không xem xét bố trí tái định cư cho các gia đình mới thì rất khó đảm bảo công bằng cho người dân", bà Thuyết nói.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Ngọc Phong, Phó chủ tịch UBND P.Trường Vinh, cho hay, tháng 7 vừa qua, phường đã có văn bản gửi UBND tỉnh Nghệ An báo cáo và xin ý kiến xử lý những vướng mắc liên quan đến dự án tái định cư này.

Theo đó, ngoài 34 hộ đã đủ điều kiện bố trí đất, còn 38 hộ đang cần được xem xét, bố trí đất. UBND P.Trường Vinh đề nghị UBND tỉnh Nghệ An xem xét bố trí cho 38 hộ này, trong đó có 24 hộ mới phát sinh, mỗi hộ 150 m² đất ở tại khu tái định cư và được miễn tiền sử dụng đất.

"Phường đã khảo sát, kiểm tra kỹ và đề xuất để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho bà con và nếu tỉnh đồng ý thì phường sẽ thực hiện ngay việc bố trí đất", ông Phong khẳng định.

Theo ông, người dân được bố trí đất phải trả lại đất nơi ở cũ cho Nhà nước. Ngoài 150 m2 đất được cấp không thu tiền, theo nghị quyết của HĐND tỉnh Nghệ An, mỗi hộ được hỗ trợ 40 triệu đồng để di dời nhà cửa.

Mỗi mùa mưa lũ, hàng chục hộ ở cụm dân cư Hòa Lam, nằm ngoài đê sát sông Lam, lại sống trong tâm trạng thấp thỏm, sẵn sàng ôm đồ đạc chạy vào phía trong đê. Có đêm nước dâng bất ngờ, người dân chỉ kịp chất những vật dụng cần thiết lên thuyền rồi tìm đường sơ tán, bỏ lại nhiều tài sản trước dòng lũ. Ông Đậu Xuân Thủy kể với Thanh Niên rằng nếu được báo trước, gia đình còn có thể chuẩn bị, nhưng lũ từ thượng nguồn đổ về bất ngờ khiến đồ đạc ngâm nước, hư hỏng. Để chấm dứt cảnh sơ tán lặp đi lặp lại, năm 2013, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt dự án di dời toàn bộ 58 hộ Hòa Lam đến khu tái định cư phía trong đê. Khu đất mới chỉ cách nơi ở cũ khoảng 500 m, nhưng dự án thiếu vốn, kéo dài nhiều năm và đến năm 2020 mới chính thức khởi công. Khu tái định cư cơ bản hoàn thành một năm sau đó, song trong thời gian chờ đợi, số hộ cần bố trí chỗ ở tăng từ 58 lên 82 khi con cái lập gia đình, tách hộ. Việc số hộ phát sinh buộc các cơ quan chức năng nhiều lần điều chỉnh phương án và mở rộng khu tái định cư, khiến quá trình bố trí đất tiếp tục kéo dài. Đầu tháng 7 vừa qua, UBND phường Trường Vinh phê duyệt phương án giao đất đợt đầu cho 34 hộ đủ điều kiện, mỗi hộ một lô rộng 150 m² để xây nhà. Các hộ nhận đất có trách nhiệm bàn giao nơi ở cũ cho chính quyền, và một số gia đình đã bắt đầu xây dựng nhà mới. Tuy nhiên, 38 hộ còn lại vẫn chưa được bố trí đất, trong đó có 24 hộ hình thành khi con cái lập gia đình, tách hộ trong thời gian dự án chậm triển khai. Bà Hoàng Thị Thuyết, Bí thư Chi bộ khối Hưng Hòa 1, lo rằng nếu các hộ này không có chỗ ở trong khu tái định cư, họ sẽ tiếp tục mắc kẹt ngoài đê. Theo bà, chưa có phương án di dời nào khác dành cho những gia đình còn chờ, khiến mục tiêu đưa người dân khỏi vùng ngập lụt có nguy cơ khó đạt. Bà Thuyết cho biết các hộ đều có đất ở, nhà rộng ít nhất 200 m², một số gia đình có diện tích 500 đến 600 m² và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Những hộ mới phát sinh chủ yếu do dự án triển khai quá lâu, trong lúc con cái lập gia đình nhưng không được tách thửa để tạo nơi ở riêng. Người dân đã kiến nghị chính quyền xem xét bố trí đất cho các gia đình này, nhằm bảo đảm an sinh và giúp họ thoát vùng ngập, nhưng đến nay vẫn chưa có kết quả. Phần lớn cư dân Hòa Lam mưu sinh bằng nghề chài lưới trên sông, thu nhập bấp bênh, nên việc gom tiền dựng nhà trên đất được bố trí đã là gánh nặng. Nếu phải tự bỏ tiền mua đất, nhiều gia đình càng khó xoay xở, trong khi họ đã chờ đợi khu tái định cư suốt nhiều năm. Dự án được duyệt từ năm 2013, nhưng người dân cho biết họ không được sửa chữa, xây mới nhà cửa hoặc tách thửa để chia đất cho con trong thời gian chờ. Bởi vậy, có gia đình phải để ba đến bốn thế hệ sống chung trong những căn nhà cũ chật chội, rồi lại tất tả sơ tán vào phía trong đê mỗi khi mưa lũ đến. Bà Thuyết cho rằng những người con đã lập gia đình không thể tách thành hộ riêng vì không được tách thửa, nên vẫn phải sống cùng cha mẹ. Bà cũng nói việc không xem xét bố trí tái định cư cho các hộ mới sẽ khiến người dân khó cảm nhận được sự công bằng trong quá trình di dời. Trao đổi với phóng viên Thanh Niên, ông Nguyễn Ngọc Phong, Phó chủ tịch UBND phường Trường Vinh, cho biết phường đã gửi văn bản lên UBND tỉnh Nghệ An trong tháng 7 để báo cáo và xin ý kiến xử lý vướng mắc. Theo nội dung đề nghị, ngoài 34 hộ đã đủ điều kiện nhận đất, 38 hộ còn lại cần được xem xét bố trí, bao gồm 24 hộ mới phát sinh. Phường đề nghị tỉnh xem xét giải quyết chỗ ở cho các hộ này, nhưng phần thông tin được cung cấp chưa nêu kết quả xử lý hoặc phương án cuối cùng.

Xem thêm tại Thanh Niên