13 người chen chúc trong căn nhà 12 m² bên bờ nam kênh Đôi ở TP.HCM - Thanh Niên

Dọc bờ nam kênh Đôi, nhiều hộ dân sống tạm bợ trong những căn nhà lợp tôn. Khi dự án chỉnh trang đến gần, mong mỏi lớn nhất của họ là sớm di dời và có khoản bồi thường thỏa đáng để tìm nơi an cư mới.

Chiều 4.10, men theo những con hẻm ngoằn ngoèo từ đường Phạm Thế Hiển (quận 8 cũ, TP.HCM), những dãy nhà cắm cọc ra bờ nam kênh Đôi dần hiện ra. Qua khảo sát của chúng tôi, phần lớn cư dân nơi đây làm nghề tự do như: thợ hồ, phụ hồ, chạy xe công nghệ, giao hàng, thợ sơn sửa…

Bám víu trong căn nhà cơi nới ra mé kênh

Trong một căn nhà nhỏ, ông Nguyễn Văn Của (38 tuổi, quê Tây Ninh) cho biết phần đất của gia đình ở trên giấy tờ năm 1999 chỉ khoảng 12 m2 , nhưng hiện là nơi sinh sống của 13 người.

Qua nhiều năm, để có thêm chỗ cho con cháu tá túc, căn nhà được đóng cọc lấn ra mé kênh, nâng tổng diện tích sử dụng thực tế lên khoảng 40 m2.

"Nhà tôi có gác lửng, phải ngăn làm 3 phòng. Đêm xuống, 10 người ngủ trên gác, 3 người ngủ dưới sàn. Mẹ tôi mất trong mùa dịch Covid-19, giờ chỉ còn cha tôi cùng mấy anh chị em và bầy con nít sống bám víu vào nhau", ông Của thở dài.

Bám trụ bên mé kênh Đôi hơn 30 năm, điều ám ảnh gia đình ông Của nhất là mùi hôi từ dòng kênh, đặc biệt sau những trận mưa lớn. Qua ô cửa sổ, phía dưới là dòng nước sẫm màu sát chân nhà, ông Của ngán ngẩm kể: "Khổ nhất là cái mùi hôi thối chịu không thấu. Trời nắng đã hôi rồi, trời mưa lại hôi gấp đôi. Nước ròng đẩy đủ thứ xác chuột bọ, động vật chết trôi dạt rồi mắc kẹt dưới chân cọc, quyện với mùi sình lầy bốc lên nghẹt thở".

Không chỉ chịu mùi hôi, căn nhà sàn còn rung lên mỗi khi ghe, tàu chạy qua. Theo ông Của, những chân cọc cắm dưới lớp bùn rác chỉ khoảng 1 năm là mục, gia đình lại phải thay mới. Mỗi lần như thế tốn khoảng 10 triệu đồng.

Nguồn thu nhập chính của đại gia đình hiện trông vào công việc thợ hồ bấp bênh của ông Của. "Trời nắng thì có thầu kêu, kiếm được chừng 400.000 đồng. Mưa gió thì thất nghiệp nằm nhà. Đi làm công trình còn nơm nớp lo bị quỵt tiền công. Đợt cha tôi còn đi làm hồ, bị chủ thầu luôn 10 ngày công, hơn 3 triệu đồng bỏ đi. Giờ ông bệnh, khó thở, không làm nặng được nữa mà cũng chẳng dám đi viện khám vì sợ tốn kém", ông Của nghẹn giọng.

Nhắc đến con trai, giọng người đàn ông 38 tuổi chùng xuống. Ông nói thời điểm dịch Covid-19, cả nhà không có việc làm nên không thể lo cho con học hành. "Lúc đó, gia đình tôi cũng chẳng có chiếc điện thoại thông minh để con học trực tuyến, đành cắn răng cho nó nghỉ ngang. Giờ 12 tuổi rồi mà mặt chữ còn chưa biết", ông Của tâm sự.

Khi nghe khu vực bờ nam kênh Đôi sắp được chỉnh trang, gia đình ông mong dự án sớm triển khai và người dân nhận được mức bồi thường phù hợp. Riêng phương án chọn nhà tái định cư, ông Của nói còn nhiều băn khoăn vì sợ không kham nổi chi phí như: tiền quản lý, gửi xe, dịch vụ hằng tháng...

Ông Của dự tính sau khi khu vực này giải tỏa cả gia đình sẽ về quê vợ ở Vĩnh Long dựng một mái nhà nhỏ rồi làm ăn sinh sống. "Dưới đó có mảnh đất, nhận tiền đền bù tôi sẽ cất căn nhà rồi cho con đi học cái nghề cái nghiệp", ông trải lòng.

Người dân bờ nam kênh Đôi canh cánh chuyện tìm nơi an cư

Rời căn nhà của gia đình ông Của, chúng tôi tiếp tục len qua những con hẻm khác đường Phạm Thế Hiển. Ở đây, tôi có cơ hội trò chuyện với vợ chồng ông Đức (68 tuổi) và bà Vân (69 tuổi).

Nhìn ra dòng nước phía sau nhà, bà Vân thở dài: "Nắng lên thì mùi nước đen hôi chịu không nổi. Mưa xuống thì dột tùm lum, vợ chồng tôi phải lấy mấy can nước hứng mưa. Tường vách toàn tôn chắp vá, may nhờ mấy nhà bên cạnh cất cao che chắn giùm, chứ hồi trước chưa có nhà cao là gió giật bay tôn luôn".

Cùng quê Vĩnh Long, ông Đức lên TP.HCM lập nghiệp từ năm 1975. Sau nhiều năm chắt chiu, đến năm 1990, vợ chồng ông mới tích cóp được vài chỉ vàng để mua được căn nhà này.

Hơn 30 năm qua, ông không nhớ căn nhà đã qua bao nhiêu lần sửa chữa và chắp vá, ông chỉ nhớ lần sửa chữa lớn nhất là sau vụ cháy lớn trong xóm.

"Giờ cũng xuống cấp lắm rồi, trên gác nứt hết trơn, tôi căng màn che lại. Cứ tầm tháng 10 nước tràn bờ đê, ngập vô buồng gần đầu gối, lại phải kê đồ đạc lên. Mà giờ trong buồng thấp quá rồi, nâng nền thêm chắc đụng đầu, đi không được nữa", bà Vân trần tình.

Ông Đức từng làm công nhân may, nhưng sức khỏe giảm sút nên không còn khả năng lao động.

Chỉ tay sang bờ bắc kênh Đôi, ông Đức nói mong ngày bờ nam kênh Đôi cũng được chỉnh trang. "Tôi nói thật, bà con khu bờ nam kênh Đôi này không mấy ai giàu có cả. Giàu có người ta cũng không chọn ở đây. Tôi nghe khu này người ta nói tới 2030 sẽ làm bờ kè sạch đẹp. Như kênh Tàu Hủ hồi xưa thấy ghê, bây giờ làm sạch đẹp biết bao nhiêu. Giờ chỉ mong khu này cũng được làm sớm", ông Đức chia sẻ.

Còn bà Vân nói: "Vợ chồng tôi công ăn việc làm không có, nên mong nhận tiền rồi tự đi mua chỗ khác. Bồi thường được như bên bờ bắc là mừng rồi".

Nắng chiều dần tắt, bóng người phụ nữ gần 70 tuổi đổ dài trên nền gạch cũ ẩm thấp. Nhắc tới những ngày phía trước, bà Vân rơm rớm nước mắt. "Chờ tiền vô tay mới biết. Đủ thì mua căn nhà nhỏ ở ngoại ô để sống với con. Còn ít quá đành dắt nhau về quê cắm câu bắt cá qua ngày. Nhưng bỏ con ở lại đây một mình thì cũng đâu có đành", bà nói.

Tháng 9.2026, HĐND TP.HCM đã thông qua chủ trương đầu tư 4 dự án chỉnh trang đô thị khu vực bờ nam kênh Đôi (đi qua phường Chánh Hưng và phường Bình Đông, quận 8 cũ), với tổng vốn hơn 49.000 tỉ đồng.

Hiện, TP.HCM đang tiếp tục hoàn thiện thủ tục, triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Theo kế hoạch, giai đoạn 2028 - 2030 sẽ tổ chức lựa chọn nhà thầu và thi công; các dự án đặt mục tiêu hoàn thành trong năm 2031 hoặc 2032.