5 giây "cân não" căng thẳng của xạ thủ phòng không bảo vệ bầu trời Ukraine

Trên một cánh đồng ngô ở phía bắc Kiev, những mảnh kim loại cháy đen nằm rải rác giữa các hàng thân cây khô. Đó là tất cả những gì còn lại của một UAV tấn công Geran của Nga bị bắn hạ khi đang bay về phía thủ đô trong một đợt tập kích đường không quy mô lớn của Nga.

Phía trên khu đất là một trong những tuyến đường mà UAV Nga sử dụng để tiếp cận Kiev. Các lực lượng Ukraine cố gắng đánh chặn chúng trên vùng nông thôn trước khi chúng tới thủ đô và lao xuống các cơ sở hạ tầng trọng yếu.

Để bảo vệ Kiev, Ukraine cần có một hệ thống phòng không nhiều tầng, từ các tổ hợp tên lửa hiện đại và máy bay chiến đấu đến những đơn vị cơ động sử dụng súng máy và UAV đánh chặn.

5 giây ra quyết định

Các trạm radar và hệ thống phát hiện là mắt xích đầu tiên trong mạng lưới phối hợp phòng không rộng lớn hơn nhằm bảo vệ Kiev. Những hệ thống này theo dõi UAV Nga đang tiếp cận không phận, truyền thông tin qua các sở chỉ huy để điều phối hoạt động ứng phó của từng đơn vị.

“Mỗi đơn vị trực thuộc sở chỉ huy tác chiến riêng. Sở chỉ huy thu thập toàn bộ thông tin từ các chỉ huy cấp trên và những tổ khác, rồi đưa ra mệnh lệnh cho từng tổ”, Thượng sĩ Serhii, người chỉ huy một tổ hỏa lực cơ động, cho biết.

Tổ hỏa lực cơ động gồm 3 người của ông được trang bị một súng máy hạng nặng Browning M2HB lắp trên xe tải, hệ thống ngắm bắn SkyLock và thiết bị ảnh nhiệt. Một binh sĩ vận hành súng máy, người thứ 2 chỉ huy tổ và sử dụng thiết bị quan sát, còn người thứ 3 dùng súng trường tấn công để bảo vệ họ.

Khi một UAV tiếp cận khu vực phụ trách, các binh sĩ nhận được thông tin về hướng bay, độ cao và khoảng cách của mục tiêu. Sau đó, họ phải xác định vị trí thực tế của UAV bằng thiết bị quan sát, đồng thời điều chỉnh sai lệch giữa vị trí mục tiêu được báo cáo và vị trí thực tế.

Các tổ hoạt động trong những khu vực bắn được chỉ định, hạn chế phạm vi có thể khai hỏa để tránh gây nguy hiểm cho dân thường hoặc máy bay đồng đội.

Xạ thủ phải tính đến tốc độ, khoảng cách và hướng di chuyển của mục tiêu, xác định cần bắn đón đường bao xa để đạn và UAV cùng tới một điểm vào cùng thời điểm. “Bắn hạ thì không khó. Khó là việc phải tính toán”, Volodymyr, một binh sĩ trong tổ hỏa lực cơ động, giải thích.

“Tôi phải tranh thủ tối đa để tấn công mục tiêu trong vòng 5 giây”, Volodymyr tiết lộ.

Các tổ khác sử dụng tên lửa vác vai để tấn công những mục tiêu nằm ngoài tầm bắn của súng máy.

Một binh sĩ khác, có biệt danh “Bodya”, vận hành hệ thống phòng không vác vai 9K38 Igla do Liên Xô thiết kế, sử dụng tên lửa tự dẫn bằng hồng ngoại để truy đuổi mục tiêu trên không. Ngay cả khi sử dụng tên lửa có dẫn đường, binh sĩ vẫn có rất ít thời gian để tấn công một mục tiêu di chuyển nhanh.

Bodya giải thích rằng với các UAV kiểu Shahed thông thường sử dụng động cơ cánh quạt, âm thanh động cơ đang tới có thể giúp binh sĩ nhận được một chút cảnh báo trước. Tuy nhiên, UAV động cơ phản lực và tên lửa hành trình di chuyển nhanh hơn nhiều. Đến khi các tổ nghe thấy tiếng của chúng, mục tiêu có thể đã ở ngay phía trên. Theo anh, một số mục tiêu chỉ mất 20 giây để bay qua khu vực tác chiến của đơn vị.

Hệ thống phòng không đa tầng

Ukraine chủ yếu sử dụng các hệ thống như NASAMS và IRIS-T để đối phó với tên lửa hành trình, máy bay và những mối đe dọa trên không từ Nga. Tuy nhiên, để đánh chặn tên lửa đạn đạo, Ukraine phải dựa vào kho tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ sản xuất vốn rất hạn chế.

UAV đánh chặn đã trở thành một phương tiện khác để hạ các mục tiêu của Nga, đặc biệt là UAV kiểu Shahed thông thường, mà không phải tiêu tốn những tên lửa đất đối không đắt tiền.

Tuy nhiên, việc Nga ngày càng sử dụng nhiều UAV động cơ phản lực, trong đó một số loại có thể bay với tốc độ khoảng 600km/h, đã gây ra vấn đề cho các kíp phòng không.

Các UAV đánh chặn nhiều cánh quạt thông thường chỉ đạt tốc độ khoảng 320km/h khi hoạt động hết công suất, khiến chúng khó theo kịp các UAV động cơ phản lực của Nga.

Ngoài những biện pháp đánh chặn bằng hỏa lực trực tiếp này, tác chiến điện tử tạo thêm một tầng phòng thủ bằng cách nhắm vào các tín hiệu mà UAV Nga phụ thuộc vào.

Tuy nhiên, việc làm gián đoạn liên lạc không nhất thiết ngăn được một cuộc tấn công. Một số UAV vẫn có thể tiếp tục bay đến tọa độ đã được lập trình sẵn mà không cần nhận thêm chỉ thị. Điều đó có nghĩa là tác chiến điện tử chỉ có thể bổ trợ cho các biện pháp đánh chặn bằng hỏa lực trực tiếp.

Thách thức lớn với các kíp phòng không của Ukraine là Nga liên tục thay đổi chiến thuật tập kích. Các binh sĩ bảo vệ Kiev cho biết UAV Nga đang thay đổi đường bay và cơ động khi các phương tiện đánh chặn của Ukraine tiếp cận. Một số biến thể Geran mới hơn được trang bị camera và thiết bị liên lạc dạng lưới, cho phép người điều khiển nhận hình ảnh trực tiếp và đổi hướng UAV ngay trong khi bay.

Điều đó buộc Ukraine phải điều chỉnh các phương tiện đánh chặn để ứng phó, trong đó có UAV đánh chặn thế hệ mới.

Các cuộc đua kiểu "mèo vờn chuột" cũng diễn ra trong hoạt động tác chiến điện tử. Các bên sẽ liên tục thay đổi, tìm cách thích nghi với tình hình mới, nghiên cứu các vũ khí Nga để nhằm tìm ra điểm yếu của đối thủ.

Nga cũng đang thay đổi chiến thuật nhằm làm quá tải hệ thống phòng không của Ukraine. Họ để UAV bay đến từ mọi hướng. Ukraine có thể bắn hạ phần lớn các UAV nhưng vẫn có những chiếc lọt qua.

Trong khi đó, nhịp độ các cuộc tấn công đang ngày càng gây áp lực lên các binh sĩ bảo vệ Kiev. “Chiến thuật của họ là khiến chúng tôi kiệt sức liên tục, không ngừng nghỉ”, ông Serhii thừa nhận.

Ông cho biết trong những giai đoạn đặc biệt căng thẳng, binh sĩ phải làm việc theo ca kéo dài 20 giờ, chỉ còn 4 giờ để ngủ.