Ngày 9/11/1946, hơn một năm sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, trong bối cảnh đất nước đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa I đã thông qua bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - khẳng định mạnh mẽ về mặt pháp lý chủ quyền quốc gia của nhân dân Việt Nam, sự độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Bản Hiến pháp gồm Lời nói đầu, 7 chương và 70 điều. Lời nói đầu đã ghi rõ thành quả của cuộc cách mạng Việt Nam, nhiệm vụ của dân tộc trong giai đoạn mới và những nguyên tắc xây dựng Hiến pháp.
Bản Hiến pháp nêu cao tinh thần đoàn kết toàn dân
Trong “Lời Quốc hội Việt Nam tại Kỳ họp thứ Hai ngày 9/11/1946 gửi đồng bào toàn quốc,” thay mặt Đoàn Chủ tịch, Trưởng đoàn Tôn Đức Thắng nhấn mạnh, “Quốc hội đã làm xong cái nhiệm vụ nặng nề nhất mà quốc dân giao phó cho là thảo bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Bản Hiến pháp đó đã ghi những thắng lợi vẻ vang của cuộc Cách mạng tháng Tám. Bản Hiến pháp đó đã nêu cao tinh thần đoàn kết toàn dân và ấn định một chính thể dân chủ rộng rãi. Quốc kỳ, cờ đỏ sao vàng, và quốc ca, Tiến quân ca đã được chính thức thừa nhận”.
Từ Hiến pháp năm 1946, nước ta đã có thêm bốn bản hiến pháp, mỗi bản gắn với một giai đoạn phát triển.
Hiến pháp năm 1959 gắn với xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà.
Hiến pháp năm 1980 là bản hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất.
Hiến pháp năm 1992, sửa đổi năm 2001, là Hiến pháp của công cuộc Đổi mới, thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần.
Hiến pháp năm 2013 lần đầu dành riêng một chương cho quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, khẳng định xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, và được sửa đổi, bổ sung năm 2025 để tổ chức lại bộ máy và chính quyền địa phương hai cấp.
Kỷ niệm 80 năm ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên là sự kiện chính trị quan trọng nhằm khẳng định giá trị lịch sử của Hiến pháp năm 1946, nền tảng dân chủ và pháp quyền đầu tiên của Nhà nước ta, tri ân công lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ đại biểu quốc hội trong lịch sử lập hiến, lập pháp suốt 80 năm qua.
Từ đó khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Quốc hội trên tất cả các lĩnh vực nói chung và trong hoạt động lập pháp nói riêng, gắn với các chủ trương, yêu cầu về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng Dân"
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, trải qua chặng đường hơn 80 năm phát triển, Quốc hội đã từng bước đổi mới tư duy và phương thức hoạt động. Quốc hội đã ban hành 5 bản Hiến pháp và gần 700 đạo luật.
“Mỗi bản Hiến pháp, mỗi đạo luật, mỗi nghị quyết, quyết định của Quốc hội luôn gắn liền với vận mệnh của quốc gia, dân tộc, kết hợp nhuần nhuyễn “ý Đảng, lòng Dân”; kết tinh sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của niềm tin, nguyện vọng chính đáng của các tầng lớp nhân dân,” Chủ tịch Quốc hội khẳng định.
Đại biểu Nguyễn Hải Dũng - Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình chia sẻ, Chủ tịch Hồ Chí Minh và các bậc tiền bối đã rất khẩn trương, nhanh chóng tập trung trí tuệ công sức giữa bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn trong giai đoạn chiến tranh và vừa mới giành chiến thắng giành chính quyền. Trước hết đó là việc đã khẩn trương xây dựng được bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là một dấu ấn cực kỳ đặc biệt trong lịch sử lập hiến, lập pháp của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như của chính quyền non trẻ mới thành lập.
“Tôi đã đọc Hiến pháp năm 1946, có thể nhận thấy, đây là một Hiến pháp rất cô đọng, súc tích, ngắn gọn. Nhưng những quan điểm ở đó rất khoa học, đúng tinh thần cô đọng và chắt lọc, bao trùm được các mối quan hệ rất quan trọng của chúng ta. Đến bây giờ, các nhà khoa học lý luận về pháp lý rất trân trọng bản Hiến pháp năm 1946 và nếu chúng ta có thể vận dụng khai thác được những tinh thần trong cách xây dựng trong lời văn của Hiến pháp năm 1946 vào hiện nay thì tôi nghĩ những mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam sẽ thành công.”
Đại biểu Nguyễn Hải Dũng cho hay, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, làm luật là phải ngắn gọn xúc tích và có đời sống lâu dài. Chúng ta sẽ thấy bóng dáng của Hiến Pháp 1946 ở trong Nghị quyết 66 của hiện nay. Nghị quyết số 66-NQ/TW yêu cầu đổi mới xây dựng và thi hành pháp luật, đưa pháp luật trở thành động lực phát triển. Xu hướng hiện nay chúng ta đang đi đúng với tinh thần của Nghị quyết 66 - đó là làm luật ngắn gọn, dễ hiểu và quy định những vấn đề chung có giá trị ổn định lâu dài.
Đại biểu Trịnh Ngọc Phương - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh cho biết 80 năm Hiến pháp lần đầu tiên ra đời đến nay Hiến pháp lần đầu tiên đó vẫn là “sợi chỉ đỏ” xuyên suốt. Đó là hiến pháp đầu tiên của nhà nước dân chủ và từ đó đến nay tất cả mọi nội dung trong hiến pháp vẫn còn nguyên giá trị, đó là giá trị phục vụ nhân dân vẫn là chính.
“Xuyên suốt đến thời điểm hiện nay cho dù các hiến pháp sau này có thay đổi vẫn lấy cái gốc là phục vụ nhân dân là chính - là giá trị xuyên suốt. Với tư duy kiến tạo, sáng tạo và phục vụ nhân dân, Hiến pháp năm 1946 vẫn còn giá trị và là định hình cho các hiến pháp sau này hoặc các luật sau này theo cái gốc từ Hiến pháp năm 1946,” Đại biểu Trịnh Ngọc Phương nhấn mạnh.
Các đại biểu Quốc hội cho rằng 80 năm sau, những giá trị Hiến pháp năm 1946 vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, nhắc nhở thế hệ sau mỗi quyết sách phải xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, mỗi quy định pháp luật phải hướng đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân./.
(Vietnam+)