Đây là kịch bản ác mộng với Ả-rập Xê-út, và đã gây chao đảo thị trường toàn cầu.
Mỹ - đồng minh quan trọng nhất của Ả-rập Xê-út, ngày càng khó đoán và đôi khi không đáng tin cậy. Tổng thống Mỹ Donald Trump dường như không muốn mở rộng cuộc chiến ở Trung Đông vốn không được lòng dân và đang bế tắc, khi cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ đang đến gần.
Đối với Iran, vị thế đàm phán của họ càng được củng cố nhờ bước tiến của lực lượng Houthi và việc Ả-rập Xê-út phải đóng cửa đường ống dẫn dầu Đông – Tây.
Ông Michael Ratney - cựu Đại sứ Mỹ tại Ả-rập Xê-út, cho rằng những diễn biến mới nhất “cực kỳ đáng thất vọng” đối với vương quốc này.
“Dù họ có quan hệ không tốt với Iran, đây là cuộc chiến mà họ chưa bao giờ mong muốn và hết sức lo ngại. Khi chiến tranh nổ ra, tất cả những kịch bản tồi tệ nhất mà họ lo sợ bắt đầu trở thành hiện thực”, ông Ratney nói.
Chính phủ Ả-rập Xê-út không phản hồi đề nghị bình luận. Tuy nhiên, một quan chức Ả-rập Xê-út giấu tên nói rằng vương quốc sẽ tự bảo vệ mình và phối hợp với các đối tác, trong đó có Mỹ, nhằm bảo đảm tự do hàng hải trên Biển Đỏ.
Tiêu tan hy vọng
Thái tử kế vị Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman đã nỗ lực trong nhiều năm để xây dựng một Trung Đông hoàn toàn khác, với những thay đổi sâu rộng về xã hội và kinh tế nhằm chuyển đổi vương quốc vốn cực kỳ bảo thủ thành trung tâm kinh doanh toàn cầu, trong khu vực thịnh vượng và hội nhập hơn.
Nỗ lực đó vấp phải bước lùi lớn khi Hamas tấn công vào miền nam Israel ngày 7/10/2023, châm ngòi cho hết cuộc chiến này đến cuộc chiến khác. Khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đáp trả bằng cách dội tên lửa và máy bay không người lái vào Ả-rập Xê-út và các quốc gia vùng Vịnh khác, đồng thời đóng cửa eo biển Hormuz, khiến hoạt động xuất khẩu dầu khí của các nước này bị đình trệ và gây xáo trộn kinh tế thế giới.
Ả-rập Xê-út tránh được một phần tác động nghiêm trọng nhất nhờ chuyển hướng vận chuyển dầu qua bán đảo Ả-rập tới Biển Đỏ. Từ đây, dầu có thể được xuất khẩu sang châu Âu qua đường ống SUMED của Ai Cập và kênh đào Suez, hoặc sang châu Á theo tuyến đường đi qua eo biển Bab el-Mandeb và hướng ra Ấn Độ Dương.
Tuy nhiên, căng thẳng với Houthi tái bùng phát vào tháng 7, dẫn đến việc lực lượng này tuyên bố phong tỏa hoạt động vận tải biển của Ả-rập Xê-út và nối lại các cuộc tấn công quy mô lớn lần đầu tiên sau 4 năm.
Trong 2 ngày qua, Houthi đã chiếm thành phố cảng Mokha và một hòn đảo trên Biển Đỏ từ tay các lực lượng thuộc chính phủ Yemen mà Ả-rập Xê-út hậu thuẫn. Diễn biến này làm tăng khả năng ngăn chặn các chuyến hàng của Ả-rập Xê-út đi qua eo biển Bab el-Mandeb.
Ngày 11/9, Ả-rập Xê-út cho biết nước này đã đóng đường ống dẫn từ các mỏ dầu lớn ở phía đông tới Biển Đỏ ở phía tây, sau khi bị tấn công bằng máy bay không người lái từ hướng Iraq, nơi Iran hậu thuẫn các lực lượng dân quân hùng mạnh. Các quan chức khu vực nói với AP rằng Houthi đã hỗ trợ các lực lượng dân quân Iraq tấn công.
Các cuộc tấn công của Houthi đã khiến xuất khẩu dầu của Ả-rập Xê-út sang châu Á sụt giảm mạnh, từ khoảng 3,4 triệu thùng/ngày trong tháng 6 xuống còn 128.000 thùng/ngày trong tháng 8.
Có ít lựa chọn
Ả-rập Xê-út đã chiến đấu chống Houthi trong nhiều năm, bắt đầu từ năm 2015, nhưng lực lượng của họ và đồng minh đạt được rất ít tiến triển trên thực địa. Cuộc xung đột khiến khoảng 150.000 người thiệt mạng và có thời điểm đẩy Yemen đến bờ vực nạn đói, trước khi đạt được lệnh ngừng bắn năm 2022.
“Ả-rập Xê-út đã cố gắng trong nhiều năm để vượt qua cuộc xung đột ở Yemen nhằm tập trung vào chuyển đổi kinh tế và ổn định khu vực. Những bước tiến gần đây của Houthi gia tăng sức ép buộc Riyadh phải đáp trả, nhưng mọi lựa chọn hiện có đều đi kèm những cái giá đáng kể và kết quả khó lường”, ông Neil Quilliam, chuyên gia về Trung Đông tại Chatham House, nhận định.
Theo ông Sherwan Hindreen Ali - Giám đốc nghiên cứu Trung Đông tại ACLED (tổ chức theo dõi xung đột), Ả-rập Xê-út có thể tăng cường đáp trả quân sự và tìm cách đánh bật Houthi, nhưng điều đó sẽ kéo dài cuộc xung đột và dẫn tới các cuộc tấn công nghiêm trọng hơn của Houthi nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả-rập Xê-út.
“Vương quốc này từng phải đối mặt với tình huống tương tự, nhưng vũ khí của Houthi hiện nay tinh vi hơn so với trước đây, trong khi Ả-rập Xê-út có thể còn ít tên lửa đánh chặn hơn do cuộc xung đột Mỹ - Iran”, ông Ali nói.
Ả-rập Xê-út cũng có thể tìm kiếm giải pháp ngoại giao với Houthi hoặc với lực lượng bảo trợ của nhóm này tại Tehran.
Tuy nhiên, Houthi đòi hỏi dỡ bỏ lệnh phong tỏa do Ả-rập Xê-út dẫn đầu - điều sẽ giúp lực lượng này trở nên mạnh hơn đáng kể về lâu dài. Trong khi đó, Iran không mấy quan tâm đến việc ổn định khu vực nếu chưa đạt được nhượng bộ lớn từ Mỹ.
Mỹ thờ ơ
Trong nhiều thập niên, Ả-rập Xê-út và các quốc gia vùng Vịnh khác dựa vào những cam kết bảo đảm an ninh của Mỹ. Tuy nhiên, những cam kết này suy yếu dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông Trump đã không phản ứng khi cuộc tấn công năm 2019 mà Houthi nhận trách nhiệm đã gây tê liệt một nửa nguồn cung dầu của Ả-rập Xê-út.
Tháng 2 năm nay, Mỹ cùng Israel bắt đầu chiến dịch tấn công Iran mà không tham vấn các đồng minh vùng Vịnh. Kể từ đó, Washington gặp khó khăn trong việc bảo vệ các nước này trước những cuộc tấn công của Iran.
Mỹ từng không kích Houthi vào tháng 1/2024, dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden. Tháng 3 năm ngoái, ông Trump phát động chiến dịch không kích nhằm vào lực lượng này để đáp trả các cuộc tấn công trước đó nhằm vào hoạt động vận tải trên Biển Đỏ, liên quan đến cuộc chiến ở Gaza.
Tuy nhiên lần này, các lực lượng Mỹ đang tập trung xung quanh eo biển Hormuz, nơi họ phong tỏa Iran và tìm cách ngăn chặn các cuộc tấn công nhằm vào tàu qua lại khu vực này.
Giao tranh đã gây sức ép rõ rệt lên quân đội Mỹ và làm suy giảm lượng dự trữ tên lửa đánh chặn.
Cuộc chiến cũng rất không được lòng dư luận Mỹ và làm suy giảm tỷ lệ ủng hộ ông Trump, vì ông từng cam kết đưa Mỹ tránh xa các cuộc chiến ở Trung Đông. Việc phát động thêm một chiến dịch quân sự tại Yemen có thể khiến các ứng viên Cộng hòa gặp khó khăn hơn trong những cuộc đua sít sao vào Hạ viện và Thượng viện.
Ngày 12/9, ông Trump cho rằng Iran “có lẽ” đứng sau vụ tấn công đường ống dẫn dầu của Ả-rập Xê-út. Khi được hỏi về cuộc điện đàm gần đây với Thái tử Ả-rập Xê-út, ông nói: “Ông ấy là một người bạn tốt của tôi, và tôi chỉ có thể nói rằng mọi chuyện sẽ diễn ra tốt đẹp”.
Nhà Trắng không phản hồi đề nghị bình luận về việc liệu Mỹ có kế hoạch can thiệp vào Yemen hay không.
Cựu Đại sứ Ratney cho rằng Ả-rập Xê-út sẽ khó đạt được mục tiêu của mình nếu không có sự hỗ trợ nhất quán từ Mỹ.
“Theo những gì tôi hiểu ở thời điểm này, Nhà Trắng không nhiệt tình với việc can dự”, ông nói.