Nhu cầu vốn thường tăng mạnh vào cuối năm, tạo ra cuộc cạnh tranh thu hút tiền gửi giữa các ngân hàng - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Lãi suất tiền gửi đã tăng lên 9 - 10% cho thấy bài toán hạ lãi suất không đơn thuần yêu cầu các ngân hàng tiết giảm thêm chi phí. Hướng đi căn cơ hơn đó là cần thúc đẩy, phát triển thị trường vốn, thu hút nguồn lực quốc tế...
Áp lực vốn từ ngân hàng dịu đi nếu có thêm vốn ngoại
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Bùi Nguyên Khoa - Phó giám đốc Trung tâm Phân tích và nghiên cứu, Chứng khoán BIDV (BSC) - cho rằng nếu nền kinh tế cứ mãi dựa vào ngân hàng, mặt bằng lãi suất sẽ khó giảm trong thời gian ngắn tới.
Việt Nam cần đa dạng nguồn vốn, từ vay ngoại tệ, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương đến tận dụng các trung tâm tài chính quốc tế để thực hiện những thương vụ huy động vốn quy mô lớn.
Khi tiếp cận được thêm vốn từ bên ngoài, áp lực huy động trong nước có thể giảm bớt, từ đó tạo thêm dư địa hạ nhiệt lãi suất.
Nhiều "ông lớn" vay vốn ngoại
Vừa qua, VPBank ký khoản vay 27 triệu USD với Ngân hàng Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JBIC), cùng hai bên đồng cho vay là SMBC và Joyo Bank.
Nguồn vốn sẽ được VPBank cấp cho Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) để đầu tư phát triển đường dây truyền tải 220kV.
Trong tháng 9, HDBank cũng đã ban hành nghị quyết về việc chào bán trái phiếu ra thị trường quốc tế trong năm 2026, với tổng mệnh giá phát hành tối đa 500 triệu USD.
Một ngân hàng trong Big4 cũng đang xem xét phương án phát hành trái phiếu bằng USD.
Tuy nhiên, nguồn vốn quốc tế hiện chưa phải là "sân chơi" rộng mở với mọi doanh nghiệp.
Ông Đặng Thành Tâm - Chủ tịch KBC - cho biết các doanh nghiệp mong muốn tiếp cận các nguồn vốn quốc tế có chi phí cạnh tranh, nhưng quá trình từ khi có ý định huy động đến lúc thực sự giải ngân còn nhiều khó khăn.
Ngay cả vay trực tiếp hay phát hành trái phiếu quốc tế cũng không dễ thực hiện do các yêu cầu, thủ tục phức tạp, chưa kể doanh nghiệp cũng chưa đáp ứng điều kiện để tiếp cận nguồn cần thiết.
Ông Tâm cho rằng bài toán đặt ra thời gian tới là làm sao thúc đẩy hơn nữa đón dòng vốn quốc tế nhưng vẫn kiểm soát được dòng tiền, bảo đảm an toàn.
Thực tế thời gian qua cho thấy vay vốn ngoại chủ yếu là các ngân hàng thương mại và một số doanh nghiệp lớn, có tên tuổi. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, một rào cản lớn là nguồn thu ngoại tệ để trả nợ cũng như khả năng quản trị, phòng ngừa rủi ro tỉ giá.
Để "cánh cửa" vốn quốc tế rộng hơn, ông Khoa cho rằng một nhiệm vụ quan trọng là cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, hướng tới mức đầu tư - Investment Grade.
Nếu đạt được mục tiêu này, Việt Nam không chỉ thuận lợi hơn khi tiếp cận thị trường vốn quốc tế mà chi phí vay cũng có thể giảm xuống.
Lãi suất: cây muốn lặng mà gió chẳng dừng
Điều này thể hiện qua việc bài toán hạ lãi suất càng thêm phức tạp khi Việt Nam không thể điều hành lãi suất tách rời môi trường quốc tế.
Bà Nguyễn Thị Mỹ Liên - Trưởng phòng phân tích Chứng khoán Phú Hưng (PHS) - cho biết lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ ở mức cao đang tạo sức ép lan tỏa qua nhiều kênh ở trong nước, từ lợi suất trái phiếu, dư địa điều hành của Ngân hàng Nhà nước đến dòng vốn ngoại trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
Nếu lãi suất USD và lợi suất tài sản bằng USD duy trì cao, dư địa hạ mạnh lãi suất VND sẽ bị hạn chế do chênh lệch lợi suất thu hẹp, kéo theo sức ép lên tỉ giá và dòng vốn.
Cũng theo chuyên gia PHS, lạm phát Mỹ, giá dầu và diễn biến địa chính trị là những biến số cần theo dõi.
Nếu giá dầu tiếp tục neo cao và Mỹ phải tăng lãi suất nhiều hơn, áp lực tỉ giá xuất hiện, mặt bằng lãi suất trong nước khó tránh khỏi xu hướng đi lên.
Đề cập đến các biến số quốc tế, ông Phạm Phú Khôi - Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA) - cũng cho rằng bối cảnh vĩ mô toàn cầu đang đặt ra không ít thách thức.
Khi lợi suất tại các thị trường phát triển duy trì ở mức cao, việc huy động vốn quốc tế của các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam, sẽ khó tránh khỏi khó khăn hơn.
Vì vậy Việt Nam cần tập trung nâng cao nội lực, đặc biệt cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia và của doanh nghiệp, ông Khôi nêu giải pháp.
Nhu cầu vốn tăng cao của nền kinh tế đã đẩy lãi suất tăng trong những tuần gần đây - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Thêm vốn cho vay từ giải pháp "95 thay 85"
Bên cạnh tìm thêm nguồn vốn từ bên ngoài, giảm tác động từ xu hướng lãi suất cao toàn cầu, một hướng khác để giảm nhiệt lãi suất trong nước là giảm áp lực huy động ngay trong hệ thống ngân hàng.
Ông Nguyễn Minh Tuấn - Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam (VWA), CEO AFA Capital - cho rằng những thay đổi liên quan đến quản trị thanh khoản và tỉ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) tại Thông tư 50 có thể tác động tới mặt bằng lãi suất sắp tới.
"Ngân hàng Nhà nước đang hỗ trợ các ngân hàng trong việc quản trị thanh khoản. Tỉ lệ cho vay trên huy động theo quy định trước đây là 85%, nhưng tỉ lệ mới là 95%. Tức là với 100 đồng vốn huy động vào, ngân hàng có thể cho vay ra 95 đồng thay vì 85 đồng.
Như vậy sẽ giảm áp lực huy động lên toàn bộ hệ thống, giảm cạnh tranh tiền gửi giữa các ngân hàng...", ông Tuấn nhận định.
Thông thường trong quý cuối năm, nhu cầu vốn thường tăng và cạnh tranh tiền gửi giữa các ngân hàng dễ nóng lên. Nếu sức ép huy động giảm, một trong những lực đẩy đối với lãi suất đầu vào cũng được giải tỏa.
Thúc đẩy thị trường chứng khoán để giảm phụ thuộc vốn ngân hàng
Theo ông Bùi Nguyên Khoa, Việt Nam cần phát triển đồng bộ các công cụ từ cổ phiếu, trái phiếu đến sản phẩm phái sinh, hình thành một thị trường tài chính đủ lớn và đa dạng để thu hút nhiều nhóm nhà đầu tư và dòng vốn quốc tế.
Khi nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng, mỗi khi nhu cầu vốn tăng mạnh đều truyền áp lực sang huy động đẩy lãi suất tăng lên.
Ngóng lãi suất giảm từng ngày, vậy khi nào mới xuống thang?Áp lực tỉ giá, lạm phát và nhu cầu vốn lớn đang thu hẹp dư địa giảm lãi suất. Theo các chuyên gia, lãi suất thậm chí nhích lên trong những tháng cuối năm, trước khi bớt căng thẳng trong năm 2027.