Ăn khuya thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan?

Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Clinical Gastroenterology and Hepatology, theo dõi gần 200.000 người trong khoảng 16 năm ghi nhận những người có thói quen ăn khuya có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa và xơ gan cao hơn. 

Các nhà khoa học cho rằng thời điểm ăn có thể ảnh hưởng đến hoạt động của gan, bên cạnh loại thực phẩm và lượng thức ăn tiêu thụ.

Nghiên cứu gần 200.000 người phát hiện gì về thói quen ăn khuya?

Các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu của 199.155 người tham gia ba nghiên cứu theo dõi sức khỏe dài hạn tại Mỹ, gồm Nurses' Health Study, Nurses' Health Study II và Health Professionals Follow-up Study.

Những người tham gia được phân nhóm dựa trên việc có hay không có thói quen ăn khuya, chẳng hạn ăn sau bữa tối hoặc vào thời điểm gần giờ đi ngủ. Trong thời gian theo dõi trung bình 16 năm, khoảng 4.477 người mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD) và 312 người mắc xơ gan.

Kết quả cho thấy, so với nhóm không có thói quen ăn khuya, nhóm thường ăn vào thời điểm này có: Nguy cơ mắc MASLD cao hơn 31%, nguy cơ mắc xơ gan cao hơn 28%.

Mối liên hệ vẫn được ghi nhận sau khi các nhà nghiên cứu tính đến nhiều yếu tố khác như chỉ số khối cơ thể (BMI), bệnh tiểu đường, hoạt động thể chất, lượng calo tiêu thụ, chất lượng chế độ ăn và việc sử dụng rượu bia

TS Robert Wilechansky, chuyên gia gan mật tại Đại học Khoa học và Sức khỏe Oregon (Mỹ), đồng tác giả nghiên cứu, cho biết nhóm nghiên cứu quan tâm đến việc thay đổi thời điểm ăn uống có thể ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe, ngay cả khi thành phần thực phẩm không thay đổi.

MASLD là tình trạng tích tụ mỡ trong gan, thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ chuyển hóa như thừa cân, béo phì và tiểu đường tuýp 2. Một số trường hợp có thể tiến triển thành viêm gan, xơ hóa và xơ gan. Trong khi đó, xơ gan là tình trạng mô gan bị tổn thương và hình thành sẹo, có thể làm suy giảm chức năng gan nghiêm trọng.

Tuy nhiên, cần hiểu đúng ý nghĩa của các con số: mức tăng 31% và 28% là mức tăng nguy cơ tương đối được ghi nhận trong nghiên cứu, không phải cứ ăn khuya thì có 31% khả năng mắc gan nhiễm mỡ. Đây cũng là nghiên cứu quan sát, nên chưa thể khẳng định ăn khuya là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.

Vì sao ăn khuya có thể ảnh hưởng đến gan và nên thay đổi thế nào?

Gan không hoạt động giống nhau ở mọi thời điểm trong ngày. Cơ quan này có nhịp sinh học riêng, điều phối nhiều hoạt động như xử lý đường, chất béo và dự trữ năng lượng. Những hoạt động đó thay đổi theo chu kỳ thức, ngủ của cơ thể.

Tiến sĩ Bernard Srour, nhà nghiên cứu tại Viện Nông nghiệp, Môi trường và Thực phẩm Pháp (INRAE), cho biết thời điểm ăn uống là một trong những tín hiệu giúp điều chỉnh đồng hồ sinh học ở gan.

Vào ban đêm, cơ thể dần chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi và độ nhạy insulin thường giảm. Nếu tiếp tục nạp năng lượng vào thời điểm này, quá trình xử lý chất dinh dưỡng có thể không diễn ra giống ban ngày. Đây là một cơ chế tiềm năng giúp giải thích mối liên hệ giữa ăn khuya và sức khỏe chuyển hóa, nhưng vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định mức độ ảnh hưởng ở người.

Vậy nên ngừng ăn trước giờ ngủ bao lâu? Hiện chưa có mốc thời gian được chứng minh là tối ưu cho tất cả mọi người. Các chuyên gia gợi ý hạn chế ăn trong khoảng 2-4 giờ trước giờ ngủ thông thường.

Thay vì quá lo lắng về một lần ăn khuya, bạn có thể tập trung vào những thói quen có lợi cho gan:

Ăn uống cân bằng: Tăng cường rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế đồ uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng nhưng ít giá trị dinh dưỡng.

Duy trì vận động: Hoạt động thể chất đều đặn giúp kiểm soát cân nặng và cải thiện sức khỏe chuyển hóa.

Kiểm soát bệnh nền: Người mắc tiểu đường, thừa cân hoặc có rối loạn mỡ máu nên theo dõi sức khỏe và tuân thủ hướng dẫn điều trị.

Hạn chế rượu bia: Không nên xem việc điều chỉnh giờ ăn là cách bù đắp cho việc uống rượu bia thường xuyên.

Một lưu ý quan trọng: Người đã mắc xơ gan không nên tự áp dụng chế độ nhịn ăn kéo dài chỉ để tránh ăn muộn. Với một số bệnh nhân xơ gan, đặc biệt người suy dinh dưỡng hoặc mất khối cơ, bác sĩ có thể khuyến nghị thêm bữa ăn nhẹ vào buổi tối để hạn chế thời gian nhịn ăn qua đêm. Chế độ ăn cần được điều chỉnh theo tình trạng bệnh cụ thể.

Một nghiên cứu mới cho thấy việc bổ sung cà chua vào chế độ ăn có thể giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong gan ở người mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD).