Áp dụng công nghệ thông tin trong chẩn đoán ung thư

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Nottingham, Vương quốc Anh, phối hợp cùng công ty phần mềm y tế ClinRisk, đã phát triển một công cụ máy tính hỗ trợ phát hiện sớm nhiều dạng ung thư thường gặp. Phần mềm sử dụng một thuật toán đặc trưng để tổng hợp triệu chứng cùng các yếu tố nguy cơ, từ đó giúp bác sĩ nhanh chóng nhận diện khả năng mắc ung thư thực quản, ung thư dạ dày hoặc ung thư phổi. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí The British Journal of General Practice, mở ra thêm một hướng ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động chẩn đoán y khoa ban đầu. Theo khảo sát, trong nhóm bệnh nhân được phần mềm nhận diện có nguy cơ cao nhất, khoảng 10% có thể phát triển một trong những căn bệnh ung thư nói trên trong hai năm tiếp theo. Con số này không đồng nghĩa người được cảnh báo chắc chắn mắc bệnh, nhưng cung cấp cho bác sĩ tín hiệu cần thiết để xem xét kỹ hơn, chỉ định kiểm tra phù hợp và theo dõi sát diễn biến sức khỏe. Các nhà nghiên cứu cho rằng nhận biết triệu chứng sớm, đồng thời rút ngắn thời gian chẩn đoán, có thể cứu sống hơn 5.000 người mỗi năm mà không cần chờ thêm tiến bộ y học mới. Giáo sư Julia Hippisley-Cox, người dẫn đầu nhóm nghiên cứu, nhấn mạnh rằng chẩn đoán sớm ung thư vẫn là thách thức lớn, bởi nhiều dấu hiệu ban đầu thường mờ nhạt hoặc dễ bị bỏ qua. Bà hy vọng công trình sẽ giúp bác sĩ phát hiện những căn bệnh ung thư tiềm ẩn sớm hơn đáng kể so với các phương pháp tầm soát ung thư đang được sử dụng. Phần mềm được thiết kế trên nền tảng web, cài đặt trên hai máy vi tính đơn giản và đưa vào sử dụng trong hoạt động khám, hội chẩn của các bác sĩ. Một phiên bản giản lược cũng được cung cấp trên Internet nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời nhắc những người có triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ đáng lo ngại tìm đến bác sĩ. Công cụ trực tuyến này không thay thế chẩn đoán chuyên môn, vì kết quả cảnh báo chỉ mang tính hỗ trợ và cần được bác sĩ đánh giá cùng bệnh sử, khám lâm sàng và xét nghiệm. Trong ba loại ung thư được nghiên cứu, ung thư phổi phổ biến trên toàn thế giới nhưng có tỷ lệ sống sót thấp, chủ yếu vì nhiều bệnh nhân chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển. Khoảng hai phần ba bệnh nhân ung thư phổi được chẩn đoán quá muộn để điều trị thành công, một phần do triệu chứng thường xuất hiện khi ung thư đã di căn hoặc hoàn toàn không biểu hiện rõ ràng. Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu, nhưng môi trường sống, tiền sử gia đình, độ tuổi, giao tiếp xã hội, chế độ ăn uống và các bệnh hô hấp mạn tính cũng có thể ảnh hưởng. Những dấu hiệu thường gặp của ung thư phổi gồm ho kéo dài, ho ra máu, dễ mệt khi vận động, khó thở, đau ngực, chán ăn, sụt cân và thiếu máu. Trước đây, bác sĩ đôi khi chỉ tập trung vào từng triệu chứng riêng lẻ mà chưa đánh giá đầy đủ các yếu tố nguy cơ đi kèm, khiến khoảng 80% trường hợp ung thư phổi không được phát hiện sớm. Ung thư dạ dày và ung thư thực quản cũng có những dấu hiệu cảnh báo như nôn ra máu, khó nuốt, mất cảm giác ngon miệng, giảm cân hoặc đau bụng kéo dài. Nếu chỉ chú ý một triệu chứng riêng biệt mà bỏ qua hoàn cảnh sức khỏe tổng thể, hoạt động chẩn đoán có thể bỏ sót đến 40% trường hợp ung thư dạ dày và thực quản. Những thông tin bổ sung, trong đó có tình trạng nghiện thuốc lá nặng, có thể giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nguy cơ mắc nhóm ung thư liên quan đến dạ dày và thực quản. Điểm đáng chú ý của thuật toán nằm ở khả năng kết hợp nhiều dữ liệu cùng lúc, thay vì buộc bác sĩ phải dựa vào một dấu hiệu đơn độc khi đưa ra quyết định ban đầu. Nhờ cách tiếp cận này, phần mềm có thể tạo cảnh báo khi sự kết hợp giữa triệu chứng và yếu tố nguy cơ cho thấy khả năng bệnh đang hình thành hoặc đã bắt đầu phát triển. Bác sĩ Clare Gerada cho biết chẩn đoán sớm ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả điều trị, đồng thời góp phần làm giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân mắc các ung thư phổ biến. Bà nói rằng việc chạy phần mềm trên máy tính trong các buổi hội chẩn có thể cung cấp dự báo sớm hơn hai năm so với một số phương pháp tầm soát hiện nay. Ý nghĩa lớn nhất của nghiên cứu không nằm ở việc để máy tính thay thế bác sĩ, mà ở khả năng hỗ trợ họ nhìn thấy toàn cảnh nguy cơ và không bỏ qua những dấu hiệu nhỏ. Nếu được sử dụng đúng vai trò, công nghệ này có thể giúp hàng nghìn người được kiểm tra sớm hơn, tiếp cận điều trị kịp thời hơn và cải thiện cơ hội sống mỗi năm.