Áp lực Scope 3: Khi ông lớn phải “cầm tay chỉ việc” cho nhà cung ứng

Trong cuộc đua hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero), nhiều doanh nghiệp lớn nhận ra một sự thật rằng tự thân nỗ lực là chưa đủ. Theo tổ chức tư vấn khí hậu Carbon Trust, phát thải Scope 3 (toàn bộ lượng phát thải khí nhà kính gián tiếp phát sinh dọc theo chuỗi cung ứng) thường chiếm 70-90% tổng dấu chân carbon của một doanh nghiệp.

Thế nhưng, kiểm soát chuỗi cung ứng lại là mắt xích đau đầu nhất. Muốn đạt mục tiêu môi trường, các ông lớn không còn cách nào khác ngoài việc trực tiếp vào cuộc hướng dẫn, cung cấp công cụ, thậm chí rót tiền giúp đối tác giảm phát thải.

Nghịch lý chuỗi cung ứng: Muốn "xanh" nhưng đối tác thiếu dữ liệu

Khoảng cách về năng lực giữa doanh nghiệp mua hàng và mạng lưới cung ứng đang lộ rõ. Báo cáo khảo sát Barometer mới đây trên 1.000 tập đoàn đa quốc gia và khoảng 2.000 nhà cung ứng thuộc 20 ngành nghề chỉ ra rằng, dù 98% doanh nghiệp mua hàng đã tích hợp tiêu chí ESG vào quy trình, vẫn có tới 30% nhà cung ứng chưa từng báo cáo bất kỳ dữ liệu phát thải nào.

Bên cạnh đó, khả năng bao quát thông tin của các tập đoàn chỉ đạt khoảng 48% đối với nhà cung ứng cấp 1 (tier 1) và sụt giảm nghiêm trọng khi đi sâu xuống cấp 2 (tier 2) cùng các tầng sâu hơn. Điều này khiến hoạt động mua sắm bền vững không thể chỉ dừng lại ở các bảng câu hỏi đánh giá tuân thủ (SAQ) hình thức. Thay vào đó, 80% doanh nghiệp dẫn đầu nhận định đổi mới sáng tạo từ nhà cung ứng mới là động lực tạo ra hiệu quả đầu tư (ROI).

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC), vốn là trung tâm sản xuất toàn cầu, áp lực này càng rõ nét khi các bên mua chuyển hướng sang xây dựng quan hệ hợp tác công bằng, ổn định và thúc đẩy truy xuất nguồn gốc số, thay vì chỉ áp đặt quy định một chiều.

Cung cấp nền tảng số và đứng ra "mua hộ" năng lượng sạch

Để hỗ trợ các nhà cung ứng quy mô nhỏ chưa đủ nguồn lực, nhiều tập đoàn đã chủ động xây dựng giải pháp công nghệ dùng chung. Mới đây, ngân hàng Standard Chartered vừa chính thức ra mắt nền tảng miễn phí mang tên “Supply Net Zero”. Công cụ này giúp nhà cung ứng đo lường, xác định chính xác nguồn phát sinh khí thải và tiếp cận các hướng dẫn kỹ thuật để khử carbon.

Theo báo cáo phát triển bền vững của Standard Chartered, chuỗi cung ứng của ngân hàng này phát sinh 441.178 tấn CO2 tương đương trong năm 2025. Bà Tanuj Kapilashrami, Giám đốc vận hành Tập đoàn, chia sẻ trên trang cá nhân rằng tiến trình Net Zero của ngân hàng phụ thuộc chặt chẽ vào việc đồng hành cùng đối tác.

“Với những nhà cung ứng chưa bắt đầu hành trình khử carbon, nền tảng sẽ hỗ trợ họ hợp tác, chia sẻ thông lệ tốt và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi trên toàn chuỗi giá trị”, bà viết. Nhờ kiên trì áp dụng tiêu chí phát thải vào chính sách mua sắm (với 54% ngân sách hiện dành cho các nhà cung ứng đã cam kết mục tiêu giảm phát thải), ngân hàng ghi nhận cường độ phát thải từ chuỗi cung ứng giảm 6% trong năm qua.

Bên cạnh giải pháp số hóa, một số tập đoàn chọn cách “gánh” luôn phần việc khó nhất cho đối tác. Tại hội nghị kinh doanh bền vững GreenBiz26 diễn ra ở Arizona (Mỹ), lãnh đạo Mars và Meta cho biết họ đang trực tiếp mua năng lượng sạch thay cho các nhà cung ứng.

Mars - tập đoàn đã giảm 16,4% phát thải chuỗi cung ứng so với năm 2015 - chọn mua chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) cho đối tác để hiện thực hóa mục tiêu giảm 10% Scope 3. Ông Kevin Rabinovitch, Phó chủ tịch phụ trách phát triển bền vững toàn cầu của Mars, đánh giá khử carbon trong ngành điện là khâu khả thi nhất để hành động ngay.

Tương tự, Meta cũng phối hợp và đứng ra ký các thỏa thuận mua năng lượng tái tạo thay cho toàn bộ chuỗi giá trị tại những thị trường còn hạn chế nguồn cung, đồng thời bắt tay cùng Google xuất bản tài liệu hướng dẫn các doanh nghiệp khác cùng áp dụng mô hình này.

Tài trợ 100% vốn nâng cấp và gỡ khó từng ngóc ngách

Không chỉ dừng lại ở năng lượng, câu chuyện giảm phát thải còn đi sâu vào từng quy trình sản xuất và vận hành đặc thù. Tại Patagonia, 90% lượng phát thải gián tiếp nằm ở khâu thu mua nguyên liệu dệt may. Tuy nhiên, việc thuyết phục đối tác bỏ vốn đầu tư thiết bị mới không hề đơn giản.

Bà Kim Drenner, phụ trách tác động môi trường của Patagonia, chỉ ra nút thắt thực tế rằng các thương hiệu thời trang thường phát triển vải cùng xưởng dệt nhưng lại không có hợp đồng bao tiêu dài hạn, khiến đối tác e ngại bỏ tiền tỷ nâng cấp lò hơi. Trước thực tế đó, Patagonia đã chọn giải pháp tài trợ toàn bộ 100% chi phí cải thiện hiệu quả năng lượng cho các nhà máy được lựa chọn, biến các khoản hỗ trợ này thành thỏa thuận khấu trừ lượng phát thải carbon tương ứng.

Trong khi đó, ông lớn ngành mỹ phẩm L'Oréal lại phát hiện nguồn phát thải Scope 3 bất ngờ từ truyền thông kỹ thuật số, chiếm tới 11% lượng phát thải chuỗi cung ứng tại khu vực Bắc Mỹ. Thay vì tạo sức ép, L’Oréal chủ động làm việc với các đơn vị quảng cáo và đối tác sản xuất nội dung để tinh gọn quy trình, cắt giảm các yêu cầu dựng phim, chụp hình cồng kềnh và giảm bớt các phiên bản quảng cáo không cần thiết.

Dữ liệu Scope 3 ngày càng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc để giữ chân các hợp đồng nghìn tỷ, do đó định hình lại mối quan hệ giữa bên mua và bên bán trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cuộc đua giảm phát thải giờ đây đang trở thành hành trình sống còn đòi hỏi sự chia sẻ chi phí, công nghệ và cam kết lâu dài từ cả hai phía.

Phát thải Scope 3 là gì?

Theo Nghị định thư Khí nhà kính (GHG Protocol), một trong những bộ tiêu chuẩn được sử dụng rộng rãi nhất để hạch toán phát thải khí nhà kính, phát thải của doanh nghiệp được chia thành 3 nhóm chính:

Scope 1 (phát thải trực tiếp): Phát thải khí nhà kính trực tiếp từ các nguồn do doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát, chẳng hạn khí thải từ lò hơi tại nhà máy hoặc nhiên liệu sử dụng cho đội xe của doanh nghiệp.

Scope 2 (phát thải gián tiếp từ năng lượng): Phát thải phát sinh từ quá trình sản xuất điện, hơi nước, nhiệt hoặc làm mát mà doanh nghiệp mua hoặc tiếp nhận để sử dụng.

Scope 3 (các phát thải gián tiếp khác trong chuỗi giá trị): Các phát thải gián tiếp khác không thuộc Scope 1 và Scope 2, phát sinh từ hoạt động thượng nguồn và hạ nguồn của doanh nghiệp. Các nguồn này có thể bao gồm nguyên vật liệu và hàng hóa, tài sản đầu vào, vận chuyển, chất thải, hoạt động đi lại và công tác của nhân viên, quá trình sử dụng sản phẩm đã bán và xử lý sản phẩm ở cuối vòng đời. GHG Protocol phân loại Scope 3 thành 15 nhóm phát thải.

Vì sao Scope 3 được coi là “bài toán hóc búa” nhất?

Chiếm tỷ trọng lớn: Theo Carbon Trust, Scope 3 thường chiếm khoảng 70-90% dấu chân carbon của một tổ chức. Tuy nhiên, tỷ trọng thực tế có thể khác nhau đáng kể tùy ngành và mô hình kinh doanh.

Khó kiểm soát trực tiếp: Phần lớn phát thải Scope 3 nằm ngoài hoạt động vận hành trực tiếp của doanh nghiệp, chẳng hạn tại nhà cung cấp hoặc trong quá trình khách hàng sử dụng sản phẩm. Vì vậy, việc đo lường và giảm phát thải thường đòi hỏi doanh nghiệp phải phối hợp với các đối tác trong chuỗi giá trị, đồng thời cải thiện chất lượng dữ liệu phát thải.