Dân Trí • 23/09/2026 06:02

Ba bộ quân phục trên mâm giỗ liệt sĩ suốt 12 năm của một gia đình

(Dân trí) - Suốt 12 năm qua, bà Văn Thị Nga (trú Đà Nẵng) âm thầm chăm lo 3 liệt sĩ chưa rõ danh tính. Mỗi ngày giỗ, bà vẫn chuẩn bị 3 chén cơm, 3 bộ quân phục và mong một ngày đưa các anh trở về với gia đình.

Mâm giỗ 3 bát hương, 3 bộ quân phục

Chiều muộn, bà Văn Thị Nga (58 tuổi) lại bước chậm giữa những hàng mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương (phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng). Dừng chân trước 3 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, bà thắp từng nén hương, khấn gọi bằng một cách xưng hô thân thuộc “các bác”.

Rời nghĩa trang, bà Nga trở về nhà, chuẩn bị mâm cơm cúng, 3 bát hương, 3 chén cơm được đặt ngay ngắn bên 3 ly rượu. Bà bày thêm những món ăn giản dị và đặt 3 bộ quân phục bằng giấy ngay ngắn trên bàn thờ.

Ba bộ quân phục trên mâm giỗ liệt sĩ suốt 12 năm của một gia đình - 1 — Bà Văn Thị Nga thắp hương cho 3 ngôi mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin (Ảnh: Hoài Sơn).

Bà Nga lấy ngày 10/3 âm lịch làm ngày giỗ chung. “Tôi không biết danh tính hay các bác sinh năm nào, mất ngày bao nhiêu, nên tôi chọn thời điểm tìm thấy các bác và quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương để làm ngày giỗ", bà Nga nói.

Câu chuyện về 3 người lính bắt đầu từ một khu rừng ở Hà Gia, thuộc xã Điện Dương, tỉnh Quảng Nam cũ (nay là phường Điện Bàn Đông). Năm 2014, từ nguồn tin của người dân, lực lượng chức năng xác minh khu vực này từng có bộ đội hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Sau khi tìm kiếm, 3 phần mộ được phát hiện và quy tập.

Ông Đinh Hùng Liên (60 tuổi, chồng chị Nga) cho biết thời điểm đó ông là Phó Chủ tịch UBND xã Điện Dương, một trong những người trực tiếp tham gia quá trình quy tập. Sau 12 năm, ông vẫn nhớ những gì tìm thấy trong lòng đất hôm ấy.

“Trong một phần mộ có chiếc ví da, cuốn sổ mang dòng chữ “Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam”, một khẩu súng ngắn cùng nhiều vật dụng cá nhân. Hai phần mộ còn lại không có giấy tờ, chỉ còn những bộ quân phục đã mục nát”, ông Liên kể.

Ba bộ quân phục trên mâm giỗ liệt sĩ suốt 12 năm của một gia đình - 2 — Mâm cúng được bà Nga chuẩn bị cho 3 liệt sĩ (Ảnh: Hoài Sơn).

Bà Nga nhớ lại ngày 3 hài cốt được đưa về nghĩa trang liệt sĩ, nhìn các bác hy sinh mà lòng bà xót xa. Bà bàn với chồng, nếu chưa có thân nhân đến nhận, gia đình bà xin được chăm lo, thờ cúng.

“Các liệt sĩ hy sinh nhưng chưa rõ tên tuổi, quê hương. Tôi mới nói với chồng là mình đưa các bác về thờ cúng. Chồng tôi đã đưa họ về đây, tôi nghĩ chắc cũng là cái duyên, như những người lính này chọn tôi để gửi gắm”, bà Nga nhớ lại.

Từ cái duyên ấy, bà bắt đầu gọi 3 liệt sĩ là “các bác” và âm thầm chăm lo như người thân trong gia đình. Tết đến, bà sắm đồ, ngày giỗ chuẩn bị 3 phần cơm. Có việc gì trong nhà, bà vẫn dành nén hương cho những người lính.

Mong ngày đưa các bác về với gia đình

Suốt 12 năm qua, điều duy nhất bà chờ đợi là có thêm manh mối để trả lại danh tính cho các bác. Cơ hội ấy xuất hiện vào tháng 7, khi lực lượng chức năng khai quật phần mộ liệt sĩ bà đang thờ cúng để lấy mẫu ADN và phát hiện chiếc ví cũ cùng những dấu tích của người lính năm xưa.

Ba bộ quân phục trên mâm giỗ liệt sĩ suốt 12 năm của một gia đình - 3 — Bức hình thanh niên mang quân phục được phát hiện cùng các di vật tại ngôi mộ ở Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương (Ảnh: Anh Phong).

Bên trong ví là ảnh chân dung chàng trai mặc quân phục. Thời gian và độ ẩm đã khiến bức ảnh hư hỏng nghiêm trọng. Gương mặt mất một phần, phần cánh tay cùng chiếc đồng hồ trên cổ tay hiện rõ.

Anh Phùng Quang Trung (thành viên nhóm Skyline) đã phục dựng bức ảnh từ những phần còn sót lại, mở thêm hy vọng tìm kiếm thân nhân.

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Điện Bàn Đông, cho biết, địa phương đã trao di ảnh phục dựng cho gia đình bà Nga để thờ cúng. Bức ảnh này là một kỷ vật giúp gia đình bà tưởng niệm bác trong khi lực lượng chức năng vẫn tiếp tục nỗ lực xác minh danh tính liệt sĩ.

Nhìn vào bức ảnh đặt ngay ngắn trên bàn thờ, bà Nga bảo điều bản thân mong nhất lúc này không phải giữ những người lính ấy lại bên mình mà chỉ muốn tìm được quê quán, người thân của các bác.

Ba bộ quân phục trên mâm giỗ liệt sĩ suốt 12 năm của một gia đình - 4 — Bức di ảnh được anh Phùng Quang Trung phục dựng (Ảnh: Hoài Sơn).

“Chỉ mong tìm được thân nhân, biết tên tuổi, quê quán của các bác. Tôi chăm lo, thờ cúng các bác cả đời cũng được, nhưng điều mong mỏi nhất vẫn là một ngày tìm thấy người thân để đưa các liệt sĩ trở về”, bà Nga nói.

Bà Nga tâm sự bản thân không biết khi nào danh tính các bác sẽ được xác định. Nhưng mỗi khi đến ngày giỗ, bà vẫn giữ lời hứa đến thắp hương, lau dọn phần mộ rồi trở về chuẩn bị mâm cơm cúng có đủ 3 bát hương, 3 chén cơm, 3 chén rượu, 3 bộ quân phục đặt ngay ngắn.

“Ba liệt sĩ dù chưa có tên nhưng đã được xem là người thân trong gia đình tôi từ lâu. Nếu sau này tìm được thân nhân của bác, tôi cũng sẽ đưa di ảnh về cho gia đình”, bà Nga nói.

Chiều muộn, bà Văn Thị Nga, 58 tuổi, lại lặng lẽ đi giữa những hàng mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương, phường Điện Bàn Đông, thành phố Đà Nẵng. Trước ba phần mộ chưa xác định được danh tính, bà dừng lại, thắp từng nén hương rồi thân thuộc gọi những người đã khuất là “các bác”. Trở về nhà, bà chuẩn bị mâm cơm giản dị với ba bát hương, ba chén cơm, ba ly rượu cùng ba bộ quân phục bằng giấy đặt ngay ngắn trên bàn thờ. Không biết tên tuổi, quê quán hay ngày mất của các liệt sĩ, bà Nga chọn ngày 10 tháng 3 âm lịch làm ngày giỗ chung cho cả ba người. Bà giải thích đó là thời điểm những hài cốt được tìm thấy, sau đó quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Điện Dương để yên nghỉ. Mỗi năm đến ngày này, căn nhà của bà lại có thêm một mâm cúng, như cách gia đình âm thầm giữ gìn ký ức về những người lính vô danh. Câu chuyện bắt đầu từ khu rừng ở Hà Gia, thuộc xã Điện Dương, tỉnh Quảng Nam cũ, nay là phường Điện Bàn Đông, nơi người dân cung cấp thông tin về những bộ đội hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Năm 2014, lực lượng chức năng tổ chức xác minh, tìm kiếm rồi phát hiện ba phần mộ, đưa các hài cốt về nghĩa trang liệt sĩ. Ông Đinh Hùng Liên, 60 tuổi, chồng bà Nga, khi ấy là Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Điện Dương và trực tiếp tham gia quá trình quy tập. Sau 12 năm, ông Liên vẫn nhớ những dấu vết được tìm thấy trong lòng đất, đặc biệt là những vật dụng giúp hé lộ phần nào câu chuyện của một người lính. Một phần mộ có ví da, cuốn sổ mang dòng chữ “Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam”, một khẩu súng ngắn cùng nhiều đồ dùng cá nhân. Hai phần mộ còn lại không có giấy tờ, chỉ còn những bộ quân phục đã mục nát theo thời gian. Ngày ba hài cốt được đưa về nghĩa trang, bà Nga nhìn những người lính hy sinh rồi không khỏi xót xa trước cảnh họ nằm lại mà chưa có thân nhân đến nhận. Bà bàn với chồng, nếu chưa ai tìm đến, gia đình sẽ xin được chăm lo, thờ cúng và coi các liệt sĩ như người thân trong nhà. Với bà, việc chồng từng trực tiếp đưa họ về nghĩa trang dường như là một cái duyên, như thể những người lính đã gửi gắm phần đời còn lại cho gia đình mình. Từ đó, bà Nga gọi ba liệt sĩ là “các bác”, đều đặn sắm sửa lễ vật mỗi dịp Tết, chuẩn bị ba phần cơm trong ngày giỗ và thắp hương khi gia đình có việc quan trọng. Suốt 12 năm, những bộ quân phục bằng giấy, ba bát hương và ba chén cơm trở thành hình ảnh quen thuộc trên bàn thờ nhà bà. Sự chăm sóc ấy không ồn ào, nhưng bền bỉ như một lời hứa rằng những người lính chưa rõ tên tuổi sẽ không bị lãng quên. Điều bà Nga mong chờ nhất vẫn là một manh mối giúp trả lại danh tính, quê hương và gia đình cho ba liệt sĩ, thay vì giữ họ mãi trong sự chăm nom của riêng mình. Cơ hội xuất hiện vào tháng 7, khi lực lượng chức năng khai quật phần mộ để lấy mẫu ADN, đồng thời phát hiện chiếc ví cũ cùng những dấu tích còn lại của người lính. Bên trong ví có một bức ảnh chân dung chàng trai mặc quân phục, dù thời gian và độ ẩm đã làm khuôn mặt hư hỏng nghiêm trọng. Trong bức ảnh, một phần gương mặt đã mất, nhưng cánh tay cùng chiếc đồng hồ trên cổ tay vẫn còn hiện rõ, cung cấp thêm kỷ vật quý giá cho quá trình tìm kiếm. Anh Phùng Quang Trung, thành viên nhóm Skyline, đã phục dựng hình ảnh từ những phần còn sót lại, mở thêm hy vọng kết nối với thân nhân liệt sĩ. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Điện Bàn Đông, cho biết địa phương đã trao di ảnh phục dựng cho gia đình bà Nga, trong lúc lực lượng chức năng tiếp tục xác minh. Đặt di ảnh ngay ngắn trên bàn thờ, bà Nga nói điều mình mong nhất không phải là giữ ba người lính lại bên gia đình, mà là tìm được người thân để họ trở về đúng quê hương. Bà sẵn sàng chăm lo, thờ cúng cả đời, nhưng vẫn hy vọng một ngày biết được tên tuổi, quê quán và câu chuyện phía sau những phần mộ vô danh. Theo Dân Trí, chặng đường xác minh còn chưa có thời điểm kết thúc, còn bà Nga vẫn tiếp tục thắp hương, chờ ngày các bác được đoàn tụ với gia đình.

Xem thêm tại Dân Trí