Trong bài phát biểu ngày 22/9, Tổng Thư ký Guterres kêu gọi các nhà lãnh đạo thế giới quản lý trí tuệ nhân tạo (AI), chấm dứt các cuộc chiến, tập trung ứng phó với biến đổi khí hậu và cải tổ các thể chế của LHQ. Ông cảnh báo rằng những thể chế này đang gặp khó khăn trong việc đối phó với các thách thức toàn cầu ngày càng gia tăng.
Tổng Thư ký Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ 2 kéo dài 5 năm vào ngày 31/12/2026, một lần nữa kêu gọi cần có sự giám sát toàn cầu đối với những rủi ro của AI. Hội đồng Bảo an gồm 15 thành viên của LHQ chuẩn bị tổ chức một phiên họp về công nghệ đang thay đổi chóng mặt này.
Ông Guterres cũng đề cập đến tình trạng bế tắc trong tổ chức, khi gần 130 nhà lãnh đạo thế giới tập trung tại New York, trong khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và một số nhà lãnh đạo khác như Nam Phi, Ấn Độ và Đức không tham dự kỳ họp năm nay.
Các đại biểu dành một tràng vỗ tay dài khi ông Guterres bảo vệ giải pháp hai nhà nước cho người Israel và Palestine, yêu cầu “những bên gây ô nhiễm phải trả giá” cho biến đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy cải cách các thể chế quốc tế. Đây là những vấn đề mà ông đã theo đuổi trong suốt 1 thập kỷ lãnh đạo LHQ.
Tổng Thư ký Guterres khẳng định LHQ đã đóng vai trò trung gian trong các cuộc xung đột và là diễn đàn quản trị các công nghệ mới nổi, ngay cả khi các cường quốc ngày càng đứng ngoài tổ chức và Washington cắt giảm đóng góp.
“Những quốc gia dẫn đầu cuộc cách mạng công nghệ này phải chia sẻ thông tin về các rủi ro an toàn mới nổi, hợp tác trong việc thử nghiệm và đánh giá, đồng thời hướng tới các biện pháp chung để bảo vệ tất cả chúng ta”, ông Guterres nói trước Đại hội đồng LHQ.
Ông Guterres kêu gọi các nhà lãnh đạo tham dự kỳ họp tại New York “tạo điều kiện cho việc phát triển AI một cách có trách nhiệm và bổ sung biện pháp bảo vệ cần thiết để xử lý các rủi ro”, đồng thời “hướng tới một khuôn khổ đa phương về quản lý rủi ro AI, được hỗ trợ bởi cơ chế giám sát đáng tin cậy và độc lập”.
Cuối tuần qua, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington đã đề xuất một cơ chế thông báo mới về an toàn AI để Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình xem xét tại cuộc gặp thượng đỉnh trong tuần này.
Đề xuất được soạn thảo sau các cuộc đàm phán nhằm thiết lập một cơ chế đối thoại Mỹ - Trung về AI, sẽ bao gồm những sự cố liên quan đến AI có tác động đến an ninh quốc gia.
AI và chiến tranh
Ông Guterres từ lâu đã thúc đẩy việc xây dựng cơ chế quản trị AI trên phạm vi toàn cầu. Năm 2023, LHQ thành lập hội đồng tư vấn gồm 39 thành viên về AI, với sự tham gia của các lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ, quan chức chính phủ và học giả đến từ các quốc gia như Mỹ, Nga và Nhật Bản.
Hội đồng Bảo an LHQ cũng lần đầu tiên họp về những rủi ro của trí tuệ nhân tạo trong cùng năm đó. Khi ấy, Trung Quốc cảnh báo không để công nghệ này trở thành “con ngựa mất kiểm soát”, trong khi Washington cảnh báo nguy cơ sử dụng AI để kiểm duyệt hoặc đàn áp con người.
Về Trung Đông, nơi xung đột đã lan rộng khi những bước tiến của lực lượng Houthi dọc bờ Biển Đỏ đe dọa các tuyến vận tải biển và căng thẳng vẫn tiếp diễn tại eo biển Hormuz, ông Guterres kêu gọi “giảm leo thang và đối thoại”.
“Hãy cùng nhau gửi đi một thông điệp rõ ràng từ hội trường này: Giao tranh phải chấm dứt. Viện trợ nhân đạo phải được đưa vào. Và các quyền, tự do hàng hải phải được khôi phục đầy đủ theo luật pháp quốc tế”, ông Guterres nói.
Về hệ thống LHQ - sau khi Washington rút khỏi một số cơ quan và cắt giảm tài trợ, ông Guterres nói: “Các cơ chế hành động tập thể của chúng ta đang chịu áp lực ngày càng lớn” và các thể chế toàn cầu “tiếp tục phản ánh tương quan quyền lực và lợi ích của một thời đại phần lớn đã thuộc về quá khứ”.
Ông Guterres nói lời chia tay với phần lớn các nhà lãnh đạo thế giới mà ông đã làm việc trong 10 năm qua.
“Vì vậy, vào ngày 1/1/2027, khi tôi không còn là Tổng Thư ký nữa, hãy chắc chắn về điều này: Dù tôi ở đâu, dù tôi làm gì, tôi sẽ tiếp tục bảo vệ niềm tin rằng hòa bình là điều có thể đạt được. Tôi sẽ tiếp tục đứng lên bảo vệ những giá trị của Hiến chương LHQ và tôi sẽ không bao giờ, không bao giờ bỏ cuộc. Xin cảm ơn”, ông nói.