Ba kịch bản cho hòa bình Ukraine sau thỏa thuận ngừng bắn cục bộ ở Oleshky

Thị trấn Oleshky, từng là nơi sinh sống của 24.000 người, nay chỉ còn khoảng 1.700-2.000 cư dân, chủ yếu là người già và khoảng 50 trẻ em. Thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ 4h ngày 27/10 (giờ Moscow, hay 3h theo giờ Kiev), nhằm mục đích rà phá bom mìn, cung cấp viện trợ nhân đạo và sơ tán dân thường. Người dân có quyền lựa chọn di chuyển đến Ukraine hoặc Nga.

Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery Gerasimov đã tuyên bố về việc ngừng bắn, trong khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng xác nhận thỏa thuận và cho biết các cuộc đàm phán kỹ thuật ba bên (Ukraine - Nga - Mỹ) dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi (Các tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất) vào nửa đầu tháng 11.

Thành công bước đầu tại Oleshky đặt ra câu hỏi lớn: Liệu đây có phải là điểm khởi đầu cho một tiến trình hòa bình rộng lớn hơn, hay chỉ là một ngoại lệ đơn lẻ trong bối cảnh xung đột vẫn tiếp diễn?

Ba kịch bản cho hòa bình Ukraine sau thỏa thuận Oleshky

Các nhà phân tích đã đưa ra ba kịch bản chính về tác động của thỏa thuận Oleshky đối với cuộc xung đột Nga - Ukraine:

Kịch bản 1: Mở rộng dần các khu vực ngừng bắn, xây dựng lòng tin

Trong kịch bản này, Oleshky sẽ trở thành tiền lệ để nhân rộng mô hình ngừng bắn cục bộ sang các khu vực khác dọc sông Dnieper hoặc các điểm nóng nhân đạo tương tự ở Kherson, Zaporizhia hay Donetsk. Mỹ, với vai trò trung gian ngày càng rõ nét, sẽ tiếp tục thúc đẩy các "hành lang nhân đạo" có giám sát quốc tế. Cả Moscow và Kiev đều có thể hưởng lợi về mặt nhân đạo và hình ảnh, khi Nga thể hiện thiện chí và Ukraine chứng minh ưu tiên bảo vệ dân thường.

Các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi có thể tập trung vào việc thiết lập cơ chế mở rộng. Tuy nhiên, rủi ro lớn là chiến sự ở các hướng khác vẫn tiếp diễn, và các thỏa thuận ngừng bắn cục bộ trước đây thường sụp đổ do thiếu cơ chế giám sát độc lập và lòng tin. Kịch bản này có thể dẫn đến tình trạng "hòa bình lạnh" kéo dài mà không giải quyết được gốc rễ chính trị của xung đột.

Kịch bản 2: Oleshky là bước đệm cho đàm phán toàn diện

Kịch bản này mang tính tham vọng hơn, cho rằng thành công tại Oleshky, kết hợp với các cuộc đàm phán kỹ thuật và khả năng gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, có thể dẫn đến việc "đóng băng" đường tiếp xúc hiện tại. Ukraine có thể nhận được đảm bảo an ninh mạnh mẽ, trong khi Nga giữ nguyên phần lãnh thổ đang kiểm soát và nhận một số nhượng bộ về chế độ trừng phạt từ Mỹ và phương Tây.

Các yếu tố hỗ trợ bao gồm áp lực nội bộ tại Mỹ, mong muốn của ông Trump kết thúc xung đột nhanh chóng, và việc Nga đã đạt được nhiều mục tiêu lãnh thổ. Tuy nhiên, nhược điểm rõ ràng là khoảng cách lập trường giữa hai bên vẫn rất lớn: Ukraine kiên quyết không công nhận mất lãnh thổ, trong khi Nga đòi hỏi công nhận các vùng đã sáp nhập. Châu Âu cũng lo ngại một thỏa thuận đóng băng sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm. Kịch bản này đòi hỏi sự linh hoạt chính trị lớn từ cả Kiev và Moscow, cùng với sự bảo trợ mạnh mẽ của Mỹ.

Kịch bản 3: Thỏa thuận cục bộ bị cô lập, xung đột tiếp diễn

Đây là kịch bản bi quan nhưng có cơ sở. Thỏa thuận ngừng bắn tại Oleshky có thể thành công về mặt nhân đạo, nhưng chiến sự ở các hướng khác không giảm. Cả hai bên có thể sử dụng thành công cục bộ này cho mục đích tuyên truyền, trong khi tiếp tục chuẩn bị cho các chiến dịch mùa đông. Các cuộc đàm phán tại Abu Dhabi có thể không tạo ra đột phá thực chất vì các vấn đề cốt lõi vẫn bất khả thương lượng.

Trong kịch bản này, vai trò trung gian của Mỹ bị hạn chế bởi sự thiếu tin cậy sâu sắc giữa các bên. Nga có thể coi Oleshky là bằng chứng cho thấy họ sẵn sàng "nhân đạo", trong khi vẫn duy trì áp lực quân sự. Ukraine có thể tận dụng để củng cố hình ảnh quốc tế nhưng không chấp nhận bất kỳ thỏa hiệp lãnh thổ nào. Kết quả là xung đột kéo dài thêm, với những đợt leo thang và giảm nhiệt xen kẽ.

Thỏa thuận ngừng bắn cục bộ tại Oleshky, được trung gian bởi Đệ nhất phu nhân Melania Trump, là một diễn biến đáng chú ý. Nó chứng minh rằng khi có áp lực nhân đạo đủ lớn và kênh đối thoại mở, hai bên vẫn có thể đạt thỏa thuận cụ thể dù ở quy mô hạn chế. Tuy nhiên, từ một thị trấn đến hòa bình toàn diện vẫn là khoảng cách rất xa.

Ba kịch bản trên phản ánh các khả năng thực tế: mở rộng dần các vùng ngừng bắn, tiến tới đóng băng xung đột hoặc duy trì trạng thái giao tranh kéo dài. Điều sẽ quyết định kịch bản nào chiếm ưu thế không chỉ nằm ở Oleshky, mà ở ý chí chính trị của Nga và Ukraine, mức độ gắn kết của Mỹ, và khả năng châu Âu duy trì hỗ trợ dài hạn.