Bác sĩ dinh dưỡng bất ngờ với món “cháo gà” mẹ cho trẻ ăn

Nhiễu loạn thông tin về thực phẩm

ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng, chia sẻ câu chuyện trên tại buổi cung cấp thông tin hưởng ứng Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển”, diễn ra ngày 19/10.

Theo ThS Sơn, ông trực tiếp ghi nhận câu chuyện khi đi truyền thông dinh dưỡng tại cộng đồng. Từ đó, ông đặt vấn đề về việc sử dụng hình ảnh trên bao bì có thể tạo kỳ vọng không tương xứng với thành phần thực tế của sản phẩm, cũng như khả năng vi phạm quy định pháp luật.

Điều này có thể khiến cha mẹ hiểu lầm rằng cho trẻ ăn “cháo gà” đóng gói là đã cung cấp đủ dinh dưỡng, trong khi thành phần dinh dưỡng của sản phẩm chủ yếu đến từ gạo. Thói quen đọc nhãn thực phẩm của người tiêu dùng cũng là vấn đề cần quan tâm.

Theo ThS Sơn, câu chuyện cho thấy việc cung cấp thông tin trên nhãn thực phẩm cần rõ ràng, tránh những cách thể hiện có thể khiến người tiêu dùng hiểu sai về thành phần và giá trị dinh dưỡng. Tình trạng suy dinh dưỡng và béo phì ở trẻ em đều có liên quan đến chế độ ăn uống.

Theo số liệu năm 2024 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn quốc là 14,8% đối với thể thấp còi, 8,3% đối với thể nhẹ cân và 4,8% đối với thể gầy còm. Tỷ lệ thừa cân, béo phì là 5,9%.

Tỷ lệ trẻ thấp còi còn có sự chênh lệch giữa các vùng, cao nhất tại Trung du và miền núi phía Bắc (20,3%) và Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên (20,0%).

Viện Dinh dưỡng khuyến cáo người dân ăn đầy đủ 4 nhóm chất gồm: bột đường (gạo, mì, ngô, khoai…); chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa, tôm, cua, đậu đỗ…); chất béo (mỡ động vật, dầu thực vật); vitamin và khoáng chất (rau xanh, quả chín).

“Đếm được trên 10 loại thực phẩm trong mâm cơm cho thấy bữa ăn có sự đa dạng. May mắn là trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, việc chế biến món ăn thường phối trộn nhiều loại thực phẩm nên về cơ bản, bữa ăn khá đa dạng”, ThS Sơn nói.

Theo chuyên gia này, không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Chế độ ăn đơn điệu, mất cân đối có thể dẫn đến nguy cơ thiếu hụt vitamin và khoáng chất.

“Mỗi ngày nên ăn ít nhất 15-20 loại thực phẩm khác nhau. Nhiều người nghe số lượng này thấy khó, nhưng thực ra lại rất đơn giản. Ví dụ, món thịt bò xào với rau giá, mướp, thêm hành lá, tỏi, hạt tiêu, nước mắm... đã có 5-6 loại thực phẩm. Hay trong bát phở, ngoài tinh bột còn có thịt, chanh, hành và các loại rau ăn kèm.

Khi nấu cháo cho trẻ, ngoài gạo tẻ, có thể thêm một chút gạo nếp, khoai lang, bí đỏ để tạo vị ngọt và tăng sự đa dạng của thực phẩm. Khi ăn trái cây tráng miệng, thay vì chỉ ăn một loại, có thể kết hợp một ít ổi, vải, mận để đa dạng thực phẩm”, BS Sơn nói.

Ngoài ra, mỗi gia đình nên bổ sung nhiều loại rau quả có màu sắc khác nhau vào bữa ăn, bởi mỗi loại rau củ chứa những chất dinh dưỡng và hợp chất thực vật đặc trưng. Người dân cũng cần phối hợp hợp lý các nhóm thực phẩm, tận dụng nguồn thực phẩm địa phương, chế biến phù hợp và cảnh giác với thông tin sai lệch, quảng cáo phóng đại công dụng của thực phẩm.

Đọc nhãn cảnh báo dinh dưỡng như thế nào?

Theo TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng, người trưởng thành 18-69 tuổi tại Việt Nam tiêu thụ trung bình 8,1g muối mỗi ngày, cao hơn mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Tỷ lệ tăng huyết áp ở người 18-69 tuổi tại Việt Nam là 26%, tương đương cứ 4 người trưởng thành thì có khoảng 1 người bị tăng huyết áp.

Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở người trưởng thành và nhóm 5-18 tuổi cũng ở mức xấp xỉ 20%.

“Ăn uống không hợp lý là nguyên nhân gây bệnh. Việc tiêu thụ các sản phẩm bao gói sẵn, nạp vào cơ thể lượng muối lớn, đường và chất béo bão hòa... làm tăng nguy cơ đối với sức khỏe.

Các bằng chứng khoa học cho thấy ăn mặn, ăn uống không hợp lý là những yếu tố nguy cơ liên quan đến hàng triệu ca tử vong mỗi năm”, TS Ngàn nói.

Theo chuyên gia này, Thông tư 30/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, hướng dẫn ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, tạo cơ sở để cung cấp thông tin rõ ràng, thống nhất cho người tiêu dùng.

Theo thông tư, nhà sản xuất phải ghi các nội dung gồm năng lượng, chất đạm, carbohydrate, chất béo và natri trên nhãn sản phẩm.

Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra rằng việc bắt buộc ghi nhãn không đồng nghĩa người tiêu dùng có thể đọc và hiểu đầy đủ thông tin.

Một khảo sát được thực hiện tại Hải Phòng cho thấy, tỷ lệ người được khảo sát có kiến thức về việc đọc nhãn dinh dưỡng liên quan đến hàm lượng muối chỉ đạt 28%. Tỷ lệ người mua sản phẩm ít muối hơn nhờ đọc nhãn ở mặt sau bao bì là 50%.

Điều này cho thấy nhiều người chưa có thói quen đọc nhãn hoặc chưa hiểu đầy đủ thông tin trên bao bì, dẫn đến khó xác định chính xác sản phẩm cung cấp bao nhiêu năng lượng, đường và muối.

“Vì thế, người tiêu dùng cần hình thành thói quen xem nhãn sản phẩm khi lựa chọn thực phẩm. Hãy xem sản phẩm cung cấp bao nhiêu năng lượng, chứa bao nhiêu muối, đường... Cha mẹ cũng nên hướng dẫn trẻ đọc nhãn sản phẩm để hình thành thói quen tiêu dùng tốt”, TS Ngàn nói.

ThS Sơn nhấn mạnh, khuyến nghị tiêu thụ dưới 5g muối mỗi ngày không chỉ tính lượng muối dùng để nấu ăn mà còn bao gồm muối có trong thực phẩm tự nhiên, các sản phẩm ăn liền, món ăn tại nhà hàng và gia vị dùng kèm, chẳng hạn muối chấm hoa quả.

“Chỉ ăn một bát phở buổi sáng đã có thể tiêu thụ lượng muối tương đương 85% mức khuyến nghị trong ngày. Vì vậy, cần chú ý lượng muối trong các bữa ăn còn lại để tránh vượt mức khuyến cáo”, ThS Sơn nói.

Theo TS Ngàn, nhãn cảnh báo dinh dưỡng ở mặt trước bao bì có thể sử dụng các biểu tượng đơn giản như hình bát giác màu đen, hình tròn hoặc hình chữ nhật, kèm dòng chữ “NHIỀU ĐƯỜNG”, “NHIỀU MUỐI” hoặc “NHIỀU CHẤT BÉO BÃO HÒA”. Các biểu tượng này chỉ xuất hiện khi sản phẩm vượt ngưỡng do cơ quan quản lý quy định, căn cứ vào mô hình phân loại thực phẩm được ban hành thống nhất.

Ngày 19/10, Bộ Y tế phát động Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026, diễn ra từ ngày 16 đến 23/10, nhằm hưởng ứng Ngày Lương thực thế giới (16/10), với chủ đề “Đổi mới hôm nay - Dinh dưỡng tốt ngày mai”.

TS.BS Nguyễn Hồng Trường, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết với thông điệp “Đổi mới hệ thống lương thực, thực phẩm theo hướng bền vững, thực hiện chế độ ăn lành mạnh vì sức khỏe hôm nay và ngày mai”, tuần lễ nhấn mạnh đổi mới không chỉ trong công nghệ, sản phẩm mà còn trong tổ chức bữa ăn, minh bạch thông tin và hướng dẫn thực hành. Qua đó, mỗi người có thể dễ dàng lựa chọn và duy trì chế độ ăn lành mạnh hằng ngày.