Bác sĩ nói về Match Day: “Vấn đề không nằm ở ngày chọn chuyên ngành”

Bên cạnh sức hút vốn có của ngày những bác sĩ trẻ đưa ra quyết định quan trọng cho con đường nghề nghiệp, một số ý kiến đề xuất nên bỏ Match Day và quay lại hình thức đăng ký chuyên ngành trước kỳ thi.

Match Day (hay Matching Day) thường được biết đến là sự kiện công bố kết quả và lựa chọn chuyên ngành đào tạo cho các tân bác sĩ nội trú, được Trường Đại học Y Hà Nội tổ chức hằng năm vào ngày 9/9.

Từ góc nhìn của mình, BSCKII Trần Nguyên Giáp - thành viên Hiệp hội Phẫu thuật Thẩm mỹ Hoa Kỳ (ASPS), cho rằng tranh luận về Match Day cần được đặt trong một bức tranh rộng hơn. 

Theo ông, cần phân biệt giữa cơ chế lựa chọn chuyên ngành với ngày công khai kết quả lựa chọn.

Match Day chỉ là điểm cuối của một lựa chọn dài

Theo BS Giáp, để có mặt tại Match Day, mỗi thí sinh đã trải qua 6 năm học tập, tiếp xúc với nhiều bộ môn, tích lũy kiến thức, trải nghiệm lâm sàng và từng bước hình thành định hướng nghề nghiệp.

Bởi vậy, lựa chọn một chuyên ngành có thể gắn bó hàng chục năm khó có thể hình thành chỉ trong vài phút tại hội trường.

“Match Day chủ yếu là thời điểm thí sinh thực hiện và chốt lựa chọn chuyên ngành sau một quá trình cân nhắc đã diễn ra từ trước, chứ không phải đến ngày đó các em mới bắt đầu suy nghĩ mình muốn làm ngành gì”, BS Giáp nhận định.

Theo ông, điểm đáng ghi nhận của hình thức này nằm ở tính công khai. Kết quả thi, chỉ tiêu của từng chuyên ngành và thứ tự lựa chọn đều được xác định. Thí sinh có kết quả cao hơn được quyền lựa chọn trước.

Từ góc nhìn này, BS Giáp cho rằng việc nhiều thí sinh có thứ hạng cao cùng lựa chọn một số chuyên ngành chưa đủ để kết luận họ bị cuốn theo tâm lý đám đông tại Match Day.

“Match Day không tạo ra thứ hạng, cũng không quyết định số lượng chỉ tiêu. Đây chỉ là thời điểm quyền lựa chọn theo thứ hạng được thực hiện một cách công khai”, BS Giáp phân tích.

Trước Match Day, các thí sinh đã biết điểm thi, thứ hạng của mình và số chỉ tiêu còn lại ở từng chuyên ngành. Vì vậy, phần lớn đều chuẩn bị sẵn nhiều lựa chọn. 

Nếu ngành mong muốn vẫn còn chỗ, họ sẽ đăng ký theo nguyện vọng ưu tiên. Nếu chỉ tiêu đã hết, thí sinh sẽ chuyển sang phương án tiếp theo đã tính toán từ trước.

Theo BS Giáp, tâm lý đám đông vẫn có thể xuất hiện như trong nhiều quyết định khác của cuộc sống. Tuy nhiên, việc một chuyên ngành được nhiều bác sĩ trẻ lựa chọn còn chịu tác động của hàng loạt yếu tố như cơ hội nghề nghiệp, môi trường đào tạo, thu nhập, khả năng phát triển chuyên môn và sở thích cá nhân.

Do đó, việc nhiều thí sinh điểm cao cùng lựa chọn một số lĩnh vực chưa đủ để khẳng định Match Day đã tạo ra tâm lý chạy theo ngành được xem là hấp dẫn.

Đằng sau một quyết định nghề nghiệp còn là sự tự đánh giá của mỗi người về năng lực, tính cách, khả năng chịu áp lực, hoàn cảnh gia đình và môi trường làm việc mong muốn. 

“Người đưa ra quyết định cũng chính là người sẽ trực tiếp sống với quyết định ấy. Match Day chỉ là thời điểm chúng ta nhìn thấy kết quả của một quá trình lựa chọn đã diễn ra từ trước đó rất lâu”, ông chia sẻ.

Những chuyên ngành cần người trong cuộc đua sức hút

Từ câu chuyện Match Day, một vấn đề khác được đặt ra khi thực tế cho thấy sức hút giữa các chuyên ngành không giống nhau. Có lĩnh vực thường được những thí sinh thứ hạng cao lựa chọn từ sớm, trong khi một số ngành khác ít nhận được sự quan tâm hơn.

Sức hút khác nhau giữa các chuyên ngành phần nào phản ánh những cơ hội nghề nghiệp mà mỗi lĩnh vực mang lại cho người trẻ.

Một ngành được nhiều thí sinh lựa chọn có thể nhờ môi trường đào tạo tốt, cơ hội phát triển rõ ràng, điều kiện làm việc phù hợp, thu nhập hấp dẫn hoặc đơn giản là phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân.

Ngược lại, nếu một chuyên ngành rất cần nhân lực nhưng vẫn ít người lựa chọn, vấn đề không chỉ nằm ở quyết định của bác sĩ trẻ mà còn ở những rào cản khiến ngành đó chưa đủ sức hút.

“Tôi không nghĩ rằng khi một ngành ít người lựa chọn, phản ứng đầu tiên nên là tại sao các bác sĩ giỏi không hy sinh để vào ngành đó. Câu hỏi cần đặt ra là tại sao một ngành rất cần người lại chưa đủ hấp dẫn để thu hút người giỏi?”, BS Giáp nhấn mạnh.

Câu chuyện này cũng đặt ra vấn đề làm thế nào cân bằng giữa quyền lựa chọn chuyên ngành của mỗi bác sĩ trẻ và nhu cầu nhân lực của hệ thống y tế.

BS Giáp cho rằng trách nhiệm với xã hội là một phần không thể tách rời của nghề y. Tuy nhiên, trách nhiệm ấy không đồng nghĩa với việc người học phải từ bỏ quyền lựa chọn nghề nghiệp.

Theo vị chuyên gia, nếu cơ chế đã sử dụng thứ hạng để xác lập quyền ưu tiên, việc sau đó kỳ vọng những người đứng đầu phải chọn chuyên ngành đang thiếu nhân lực có thể tạo ra mâu thuẫn ngay trong nguyên tắc tuyển chọn.

BS Giáp cũng cho rằng phương án yêu cầu thí sinh đăng ký chuyên ngành trước kỳ thi chưa chắc tạo ra sự công bằng hơn.

Khi phải đăng ký trước, thí sinh có thể phải tính toán mức độ cạnh tranh của từng chuyên ngành. Một người đạt kết quả cao vẫn có khả năng mất cơ hội vào lĩnh vực mong muốn nếu đăng ký ngành có mức cạnh tranh rất lớn, trong khi người đạt kết quả thấp hơn có thể trúng tuyển ở lĩnh vực ít cạnh tranh.

Không thể đặt bài toán nhân lực lên vai bác sĩ trẻ

Đằng sau tranh luận về Match Day là một bài toán rộng hơn của ngành y tế khi một số chuyên ngành thiết yếu cần nhân lực nhưng chưa tạo được sức hút tương xứng.

“Nếu một chuyên ngành có áp lực nghề nghiệp lớn, thời gian đào tạo dài nhưng thu nhập, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa tương xứng, rất khó kỳ vọng người trẻ lựa chọn chỉ bằng những lời kêu gọi về trách nhiệm. Muốn thu hút nhân lực, cần thay đổi từ chính sách và cơ chế, thay vì trông chờ vào sự hy sinh của từng cá nhân”, BS Giáp giải thích.

Vị chuyên gia cho rằng, để giải quyết lâu dài tình trạng thiếu nhân lực, điều quan trọng không chỉ là đưa bác sĩ vào những chuyên ngành đang cần người, mà còn phải tạo được động lực để họ muốn gắn bó lâu dài.

“Muốn có những bác sĩ giỏi ở các chuyên ngành thiết yếu, cần tạo ra một môi trường khiến người trẻ thực sự muốn lựa chọn và phát triển với ngành đó”, ông nhận định.

Trong Match Day sắp tới, nhiều bác sĩ trẻ sẽ đứng trước một lựa chọn quan trọng cho chặng đường nghề nghiệp phía trước. Sau 6 năm học tập và trải qua nhiều kỳ thi, mỗi người đã có đủ trải nghiệm để nghiêm túc cân nhắc con đường của mình.

Ông khuyên các thí sinh không nên lựa chọn chỉ vì một ngành đang được nhiều người quan tâm, nhưng cũng không nên từ bỏ lĩnh vực thực sự yêu thích chỉ bởi những đánh giá từ bên ngoài.

BS Giáp cho rằng lựa chọn tại Match Day là một dấu mốc đáng nhớ, nhưng con đường nghề nghiệp của một bác sĩ vẫn còn rất dài. 

Trong quá trình hành nghề, mỗi người vẫn có thể tiếp tục học tập, đào sâu chuyên môn hoặc chuyển hướng phù hợp với năng lực và mục tiêu của mình. 

“Mỗi lựa chọn chỉ là một cánh cửa. Nó không quyết định bạn chắc chắn đúng hay chắc chắn sai. Chính cách bạn bước đi sau lựa chọn đó mới tạo nên con đường của bạn”, BS Giáp nhắn nhủ.

Match Day 2026, Ngày đăng ký chuyên ngành đào tạo Bác sĩ nội trú khóa 51 giai đoạn 2026-2029 của Trường Đại học Y Hà Nội, diễn ra ngày 9/9.

Tại sự kiện, thí sinh được gọi tên theo thứ tự tổng điểm thi từ cao xuống thấp để lựa chọn chuyên ngành. Diễn biến lựa chọn và số chỉ tiêu còn lại của từng chuyên ngành được cập nhật theo thời gian thực.

Năm 2026, Trường Đại học Y Hà Nội được phê duyệt 444 chỉ tiêu bác sĩ nội trú tại 37 chương trình đào tạo. Trong số 1.114 thí sinh đăng ký dự thi, 780 người đạt ngưỡng bảo đảm chất lượng.

Theo thông báo dành cho thí sinh, thời gian đăng ký chuyên ngành diễn ra từ 12h30 đến 17h ngày 9/9, tại Trường Đại học Y Hà Nội, số 1 Tôn Thất Tùng, Kim Liên, Hà Nội.