Xã Bắc Sơn (tỉnh Lạng Sơn) vào những ngày cuối tháng 10, đang rộn ràng tổ chức Lễ hội du lịch Mùa vàng Bắc Sơn năm 2026. Nắng thu trải xuống cung đường dẫn về chiến khu xưa, nơi lưu giữ dấu ấn lịch sử cách mạng hào hùng và cảnh sắc thiên nhiên cuốn hút. Những thửa ruộng chín vàng xen lẫn khoảng xanh, trải ngút tầm mắt, nối tiếp nhau như một tấm thổ cẩm rực rỡ giữa núi rừng.
Từ dấu mốc Khởi nghĩa Bắc Sơn năm 1940 đến những bản làng chuyển mình nhờ du lịch cộng đồng, vùng đất cách mạng hôm nay đang gìn giữ ký ức lịch sử, bảo tồn bản sắc văn hóa để tạo nên nguồn lực phát triển bền vững.
Miền đất anh hùng
Nhiều người dù chưa một lần đặt chân đến Bắc Sơn, nhưng có lẽ đã từng nghe ca khúc cùng tên của nhạc sĩ Văn Cao. Giai điệu hào hùng của tác phẩm gợi nhắc khí thế sục sôi buổi đầu kháng chiến.
Ngày 27/9/1940, Khởi nghĩa Bắc Sơn bùng nổ, để lại những bài học kinh nghiệm quý báu về xây dựng lực lượng, vận động quần chúng và đấu tranh vũ trang, góp phần vào quá trình chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Những giá trị lịch sử ấy đã làm nên vị trí đặc biệt của Bắc Sơn trong hành trình đấu tranh giành độc lập dân tộc.
Trở lại Bắc Sơn hôm nay, cô gái dân tộc Tày Dương Phương Thảo, hướng dẫn viên thuộc Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, giới thiệu với khách đường xa về Bảo tàng Khởi nghĩa Bắc Sơn, đền thờ liệt sĩ và những địa điểm gắn với phong trào cách mạng. Mỗi điểm đến mở ra một câu chuyện về vùng đất, con người và truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Chị Phạm Thị Thanh Hà, người phụ trách bảo tàng, cũng là nàng dâu của đất Bắc Sơn, đã chọn mảnh đất giàu truyền thống làm nơi gắn bó, lập nghiệp. Tình yêu với quê hương chồng thôi thúc chị dành nhiều thời gian tìm hiểu lịch sử, giá trị của từng tư liệu, hiện vật để kể lại câu chuyện Bắc Sơn với du khách.
Qua lời thuyết minh đầy tâm huyết của chị Hà, những dấu tích của nền văn hóa Bắc Sơn lâu đời; những tư liệu, hiện vật quý về cuộc khởi nghĩa năm xưa lần lượt hiện lên. Mỗi kỷ vật như một lát cắt lịch sử, tái hiện chặng đường đấu tranh kiên cường của quân và dân Bắc Sơn trong sự nghiệp giành độc lập dân tộc.
Chị Phạm Thị Thanh Hà chia sẻ: “Bên cạnh bảo tồn hiện vật, chúng tôi luôn cố gắng giúp du khách hiểu được bối cảnh cuộc khởi nghĩa, những gian khó mà người dân đã trải qua và những giá trị lịch sử vẫn còn nguyên ý nghĩa trong cuộc sống hôm nay”.
Di sản trở thành nguồn lực
Bắc Sơn hôm nay đứng trước những yêu cầu phát triển mới. Theo lãnh đạo xã, nông nghiệp, lâm nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống người dân; thương mại, dịch vụ và du lịch cộng đồng góp phần tạo thêm sinh kế, phát huy tiềm năng cảnh quan, văn hóa bản địa và dần trở thành ngành mũi nhọn của địa phương.
Trong dịp kỷ niệm 86 năm Ngày Khởi nghĩa Bắc Sơn, cuối tháng 9 vừa qua, xã tổ chức Hội chợ thương mại-du lịch với gần 100 gian hàng. Đồng chí Phạm Bá Thắng, Phó Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội, Ủy ban nhân dân xã cho biết: “Hội chợ giúp quảng bá nông sản, đặc sản địa phương, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã giới thiệu sản phẩm, kết nối tiêu thụ và mở rộng thị trường. Qua đó, người dân có thêm cơ hội đưa sản phẩm đến với người tiêu dùng, nâng cao giá trị hàng hóa và thúc đẩy kinh tế địa phương”.
Một hướng đi đáng chú ý là Đề án phát triển Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn. Đồng chí Trịnh Minh Tuấn, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bắc Sơn thông tin: Các dự án, công trình thuộc đề án đang được triển khai, một số hạng mục đã hoàn thành, đang thi công và có khối lượng thực tế.
Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương chú trọng chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh môi trường, phát triển sản phẩm, dịch vụ du lịch, vận động người dân tham gia làm du lịch và đẩy mạnh truyền thông trên các nền tảng số.
Tuy nhiên, tiến độ thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển du lịch vẫn còn những điểm nghẽn. 10 tháng đầu năm, trong số 26 hộ đủ điều kiện đề nghị hỗ trợ, với tổng kinh phí 2,6 tỷ đồng, mới có 10 hộ hoàn thành đầu tư, đủ điều kiện nghiệm thu. Việc triển khai một số dự án, công trình và bố trí kinh phí hỗ trợ còn chậm. Thực tế này đòi hỏi địa phương tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, đẩy nhanh tiến độ đầu tư, hướng dẫn các hộ hoàn thiện điều kiện kinh doanh dịch vụ.
Diễn ra từ ngày 23/10 đến 3/11, Lễ hội du lịch Mùa vàng Bắc Sơn năm 2026 mang đến cho người dân và du khách nhiều trải nghiệm văn hóa đặc sắc, từ các giải đua xe đạp, giải chạy đến trình diễn trang phục truyền thống, nghề dệt, nhuộm chàm, hát then-đàn tính, làm ngói âm dương, đến thưởng thức ẩm thực, tham gia trò chơi dân gian...
Theo dõi buổi trình diễn của Đội văn nghệ Quỳnh Sơn, nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Thị Thu Đông, Chủ tịch Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam, liên tục ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng. Theo bà Thu Đông, Bắc Sơn cần xây dựng một câu chuyện du lịch xuyên suốt, kết nối lịch sử, cảnh quan với văn hóa bản làng, nghề truyền thống và ẩm thực địa phương.
Bí thư Chi bộ thôn Quỳnh Sơn Dương Công Chung vẫn nhớ khoảnh khắc Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”, đúng dịp kỷ niệm 85 năm Khởi nghĩa Bắc Sơn và 75 năm Ngày giải phóng tỉnh Lạng Sơn. Đằng sau danh hiệu ấy là cả một hành trình bền bỉ, trong đó, cấp ủy đóng vai trò đồng hành, khơi dậy ý thức và trách nhiệm của mỗi người dân trong xây dựng, phát triển du lịch cộng đồng.
Quỳnh Sơn có nét văn hóa đặc sắc với hơn 400 hộ dân đều là người Tày, phần lớn mang họ Dương. Sau những chuyến đi tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm làm du lịch cộng đồng ở nhiều địa phương, trở về quê hương, ông Dương Công Chung cùng các đảng viên trong chi bộ gương mẫu đi đầu, kiên trì vận động đồng bào gìn giữ nếp nhà, phong tục, tập quán và phát huy những giá trị văn hóa bản địa.
Từ nhận thức đến hành động, người dân hiểu rằng chính những gì làm nên bản sắc của quê hương cũng là tài sản quý giá để phát triển du lịch. Chị Dương Thị Hình, chủ homestay Dương Đình Nguyên ở thôn Quỳnh Sơn, tự hào chia sẻ: “Với chúng tôi, đón khách không đơn thuần là làm du lịch, mà còn là dịp giới thiệu những nếp nhà sàn, văn hóa và ẩm thực người Tày đến bạn bè trong và ngoài nước”.
Sức hấp dẫn của Bắc Sơn được tạo nên từ sắc vàng mùa lúa chín, những nếp nhà sàn bên sườn núi, tiếng then ngân giữa bản làng, cùng chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa được bao thế hệ gìn giữ. Phát huy những giá trị ấy đòi hỏi một hướng đi hài hòa giữa bảo tồn bản sắc, thúc đẩy du lịch và cải thiện sinh kế, trong đó người dân giữ vai trò chủ thể. Đó là nền tảng để mỗi mùa vàng Bắc Sơn tiếp tục níu chân du khách.
NGỌC ĐINH