Bài toán 300 tỷ USD mỗi năm để GDP tăng hai chữ số

Hôm 17/10, Chính phủ trình Quốc hội mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP 2027 từ 10% trở lên, gắn với giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát.

Một số nền kinh tế châu Á từng có giai đoạn bứt tốc, như Singapore trung bình tăng 11,3% giai đoạn 1967-1973, Hàn Quốc (10,8% vào 1986-1988)... Với Việt Nam, tăng trưởng hai chữ số là điều kiện để đạt ngưỡng thu nhập cao vào năm 2045 và tránh bẫy "chưa giàu đã già".

Tại các phiên thảo luận ở Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) tuần trước, chuyên gia trong và ngoài nước chỉ ra ba vấn đề lớn ảnh hưởng tính khả thi của mục tiêu này, gồm khả năng huy động, hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng năng suất.

TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, nêu "mẫu số chung" để Singapore, Hàn Quốc hay Trung Quốc đạt tăng trưởng hai chữ số là tỷ trọng vốn đầu tư trên GDP ở mức 35-40%.

Dựa trên bài học này, ông cho rằng Việt Nam cần duy trì quy mô vốn đầu tư toàn xã hội mức 40% GDP và đóng góp 40-42% vào tăng trưởng. "Với mục tiêu tăng trưởng và tỷ trọng vốn này, chúng tôi lượng hóa mỗi năm Việt Nam cần huy động 280-300 tỷ USD, và hàng năm tăng khoảng 14%", ông nói.

Bài toán huy động bình quân 300 tỷ USD mỗi năm

Theo TS Lực, vốn nhà nước hiện chiếm 20-22% tổng đầu tư toàn xã hội và tối đa đáp ứng đến 30%. Do đó, khoảng 70% nguồn lực còn lại đến từ khu vực ngoài nhà nước, gồm tư nhân (chiếm 55%) và vốn ngoại.

Tuy nhiên, nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng khi kênh này cung ứng tới 51% tổng vốn và còn xu hướng tăng. Trong khi đó, huy động vốn qua thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm 13-14%.

"Quy mô này còn quá nhỏ, cấp thiết phải phát triển thị trường vốn", ông nói.

Bà Wanming Du, Giám đốc Chính sách chỉ số khu vực châu Á - Thái Bình Dương của FTSE Russell, cũng nhìn nhận Việt Nam cần nguồn vốn trung và dài hạn rất lớn cho hạ tầng, công nghệ cao và chuyển dịch năng lượng.

Bà dự báo ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng nhưng khi quy mô nền kinh tế lớn lên, nhu cầu tài chính cũng trở nên đa dạng và phức tạp hơn. "Đó là lý do vì sao một thị trường vốn sâu rộng và vận hành hiệu quả lại đóng vai trò sống còn. Nó đồng thời giúp củng cố tính đa dạng và khả năng chống chịu của cả hệ thống tài chính", bà lưu ý.

Ngoài cơ hội từ FTSE Russell nâng hạng chứng khoán và vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế, TS Cấn Văn Lực khuyến nghị khai thác thêm nguồn lực từ các nguồn tài chính xanh, thị trường carbon, quản lý tài sản số và kiều hối.

Nhưng bơm nhiều vốn hơn vào nền kinh tế là chưa đủ. "Đầu tư tốt quan trọng không kém vốn rót vào nhiều hơn", bà Mariam J. Sherman, Giám đốc cụm quốc gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào bình luận.

Thời các "con rồng châu Á" bứt tốc, hệ số hiệu quả sử dụng vốn (ICOR) ở mức 3-4 lần. Còn 5 năm qua, ICOR Việt Nam luôn trên 6. Chỉ số ICOR càng thấp khi hiệu quả sử dụng vốn càng cao, tức là cần ít vốn hơn để tạo ra một đơn vị tăng trưởng.

Theo ông Lực, giai đoạn tới Việt Nam cần đưa chỉ số này về 4,5 lần. Để làm được điều này, cơ cấu đầu tư công cần điều chỉnh từ mức dành 80% vốn cho hạ tầng hiện tại sang phân bổ hợp lý hơn cho khoa học công nghệ, giáo dục và y tế.

"Việt Nam cần bảo đảm khuôn khổ quản lý đầu tư công vững chắc để các dự án có chất lượng mang lại kết quả tương xứng", ông Fazurin Jamaludin, Trưởng đại diện thường trú tại Việt Nam và Lào, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) nói.

Cải thiện năng suất lao động - chìa khóa cho tăng trưởng

Ông Denis Depoux, Giám đốc điều hành toàn cầu công ty tư vấn chiến lược Roland Berger (Đức) chỉ ra công nghiệp và chế tạo chiếm 36% GDP Việt Nam. Cộng thêm các ngành dịch vụ liên quan sản xuất, tỷ trọng này gần 80%.

"Nền kinh tế không chỉ cần vốn. Bởi chỉ riêng nâng vốn đầu tư sẽ không đủ để đạt mục tiêu tăng trưởng 10%", ông nhận định.

Việt Nam cần cải thiện năng suất, hiệu quả và hiệu suất hoạt động mọi cấp độ, từ khu vực công, doanh nghiệp nhà nước đến tư nhân và FDI. Trong kinh tế học, đây là yếu tố năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP).

"Việc nâng cao năng suất là cần thiết để bù đắp tình trạng hiệu quả sinh lợi của vốn có xu hướng giảm dần, đồng thời bù đắp chi phí phát sinh khi một số doanh nghiệp phải đầu tư xây dựng năng lực sản xuất trùng lặp", chuyên gia nói.

Nhìn nhận mô hình cũ không thể giúp Việt Nam 'giàu', bà Mariam J. Sherman tại World Bank, dẫn chứng tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) gần như bằng không kể từ năm 1990. "Tăng trưởng thời gian qua đến từ tích lũy chứ không phải nhờ hiệu quả", bà cho biết.

Theo bà, một lao động sản xuất của Việt Nam hiện tạo ra khoảng 6,7 USD giá trị gia tăng mỗi giờ, thấp hơn một nửa mức của Trung Quốc. Và khoảng 85% việc làm trong khu vực xuất khẩu vẫn là các hoạt động sản xuất như lắp ráp.

Giải bài toán TFP liên quan đến đổi mới sáng tạo và hiện đại hóa chuỗi công nghiệp, theo ông Denis Depoux. Còn bà Sherman nhận xét Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo "đã đặt ra đúng định hướng".

Xuyên suốt AEF 2026, các chuyên gia đồng thuận Việt Nam không thiếu cơ hội, tầm nhìn và chính sách để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai chữ số. Vấn đề tiếp theo là thực thi hiệu quả, không đánh đổi thành tích với ổn định vĩ mô.

Tại phiên đối thoại 60 phút với Giám đốc điều hành Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) Stephan Mergenthaler hôm 28/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam kiên định mục tiêu ổn định chính trị - xã hội và củng cố vững chắc nền tảng kinh tế vĩ mô là điều kiện tiên quyết. Định hướng này giúp nền kinh tế chống chịu tốt hơn trước các cú sốc, chuyển hóa thách thức thành cơ hội để phát triển nhanh, bền vững và bao trùm.

Bà Mariam J. Sherman lạc quan rằng "Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của cuộc chuyển đổi mới".

"Cuộc chuyển đổi cần đưa các doanh nghiệp tiến lên trong chuỗi giá trị, người lao động đến những việc làm tốt hơn, và Nhà nước từ chỗ điều hành chuyển sang kiến tạo nền kinh tế", bà nói.

Viễn Thông