Được tuyển chọn qua một kỳ thi cạnh tranh, trải qua ba năm đào tạo với cường độ cao, phần lớn thời gian gắn với bệnh viện và người bệnh, bác sĩ nội trú được đào tạo để trở thành nguồn nhân lực có chuyên môn và kỹ năng thực hành vững vàng. Nhưng phía sau hành trình ấy vẫn là những trăn trở về học phí, chi phí sinh hoạt và cơ chế hỗ trợ, đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách đãi ngộ để thu hút, giữ chân và phát huy nguồn nhân lực y tế chất lượng cao.
Nguồn nhân lực được đào tạo trong thực tiễn
Điểm khác biệt căn bản của đào tạo bác sĩ nội trú so với nhiều chương trình sau đại học là thời lượng và môi trường thực hành. Sau sáu năm học y khoa, người học tiếp tục ba năm đào tạo chuyên sâu, vừa học lý thuyết, vừa thực hành tại các bệnh viện (BV), trực tiếp tiếp xúc với người bệnh và các mặt bệnh đa dạng.
PGS, TS Nguyễn Mạnh Hà, Trưởng phòng Quản lý Đào tạo sau đại học, Trường đại học Y Hà Nội cho rằng, chính quá trình đào tạo gắn chặt với thực hành tạo nên giá trị đặc thù của bác sĩ nội trú. “Hệ đào tạo bác sĩ nội trú có điểm đặc biệt trong ngành y và có sự khác biệt so hệ đào tạo thạc sĩ, chuyên khoa I ở chỗ, bác sĩ nội trú được thực hành rất nhiều. Họ phải thường trú ở các bệnh viện, thậm chí cả ngày lẫn đêm; phụ mổ, phụ thủ thuật rồi làm việc cùng các thầy cô hướng dẫn”, ông Hà chia sẻ.
Việc bám sát thực tế lâm sàng, liên tục tiếp xúc với mặt bệnh đa dạng giúp người học hình thành kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp vững vàng. Bác sĩ nội trú cũng được tuyển chọn ngay sau sáu năm đào tạo y khoa, khi nền tảng kiến thức còn được duy trì và người học có động lực tiếp tục chuyên sâu.
“Chương trình đào tạo bác sĩ nội trú cũng đang được đổi mới theo hướng sát với yêu cầu thực tế hơn và chuyển từ cách tiếp cận dựa vào niên chế, tín chỉ sang đào tạo, đánh giá dựa trên năng lực hành nghề”, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hà nói. Theo đó, nhà trường khảo sát các mặt bệnh phổ biến, xu hướng bệnh tật và những kỹ thuật người bác sĩ cần thực hiện trong thực tế để xác định yêu cầu thực hành. Với từng kỹ thuật, người học phải đạt được số lần thực hành cần thiết và năng lực tương ứng. Cách tiếp cận này hướng tới mục tiêu khi hoàn thành đào tạo, bác sĩ không chỉ có văn bằng mà còn có năng lực nghề nghiệp thực chất, có thể đáp ứng yêu cầu chuyên môn.
Như vậy, với sự kết hợp giữa tuyển chọn đầu vào, đào tạo chuyên sâu, đánh giá theo năng lực và thực hành liên tục đã tạo nên một nguồn nhân lực có giá trị đặc biệt đối với ngành y tế.
Tại BV Hữu nghị Việt Đức, nơi có thế mạnh về ngoại khoa và đào tạo thực hành, mỗi ngày tiếp nhận hơn 1.000 lượt khám, chữa bệnh và thực hiện hơn 70.000 ca phẫu thuật mỗi năm, bác sĩ nội trú là một bộ phận quan trọng của môi trường lâm sàng. Hiện, đang đi trực tại BV có 42 bác sĩ nội trú.
Từ năm 2012, BV được Bộ Y tế giao thí điểm đào tạo bác sĩ nội trú ở các chuyên ngành Ngoại khoa, Gây mê hồi sức và Chẩn đoán hình ảnh. Năm 2017, BV trao bằng tốt nghiệp cho khóa bác sĩ nội trú đầu tiên gồm chín học viên. Đến năm 2026, riêng chuyên ngành Ngoại khoa, BV đã tuyển đủ chỉ tiêu 15 bác sĩ nội trú khóa 51, tiếp tục đào tạo gắn chặt với thực hành lâm sàng.
PGS, TS Dương Đức Hùng, Giám đốc BV Việt Đức quan niệm, bác sĩ nội trú phải được đào tạo ngay trong môi trường lâm sàng thực tế. Ông mô tả BV là “một ngôi trường”, trong đó phòng bệnh, phòng khám chính là “giảng đường”. Học viên được luân khoa toàn diện tại Việt Đức; với những lĩnh vực đặc thù như Ngoại nhi, BV dự kiến đưa học viên tới các cơ sở chuyên khoa tương ứng để bảo đảm chương trình đào tạo không bị thiếu hụt.
Tương tự, tại BV Bạch Mai, nguồn nhân lực này hiện diện với quy mô lớn ở nhiều chuyên môn. Mỗi ngày, BV Bạch Mai tiếp nhận khoảng 6.000-9.000 lượt khám ngoại trú và gần 4.000 người bệnh điều trị nội trú. Cùng lúc, khoảng 400-500 bác sĩ nội trú đang học tập, làm việc tại bệnh viện, trở thành một bộ phận quan trọng trong nguồn nhân lực chuyên môn của BV. Riêng năm 2026, Bạch Mai đã tuyển dụng hơn 100 bác sĩ nội trú.
Không chỉ hiện diện đông đảo trong hoạt động chuyên môn, nhiều bác sĩ từng được đào tạo nội trú đã tiếp tục phát triển nghề nghiệp và đảm nhiệm những vị trí chuyên môn, quản lý tại các BV.
Khoản đầu tư chưa nhẹ với người học
Sau sáu năm học y khoa, thay vì bước ngay vào thị trường lao động, các bác sĩ nội trú tiếp tục dành ba năm cho đào tạo chuyên sâu. Trong khoảng thời gian đó, chưa có một cơ chế thống nhất về quan hệ việc làm và chi trả cho phần công việc chuyên môn mà họ tham gia.
Tại Trường đại học Y Hà Nội, mức học phí bác sĩ nội trú hiện ở mức hơn 6 triệu đồng/tháng. Với ba năm đào tạo, tổng học phí khoảng 180 triệu đồng, chưa kể chi phí sinh hoạt, tài liệu học tập và những khoản phát sinh. Khi được hỏi về tiến độ nộp học phí, các thầy cô tại Phòng Quản lý Đào tạo sau ĐH (Trường ĐH Y Hà Nội) vẫn cười: “Trong các hệ đào tạo, các em bác sĩ nội trú bao giờ cũng nộp học phí muộn nhất bởi vì họ vẫn còn… ăn bám, thời gian học lại kéo dài!”.
Em Lê Thị Thu Loan, đang theo học hệ đào tạo bác sĩ nội trú năm thứ ba, chuyên ngành Gây mê hồi sức tại Trường ĐH Y Hà Nội kể: “Trong khóa bác sĩ nội trú, có nhiều bạn vất vả, gia đình khó khăn. Ngay cô bạn thân của em, quê Thái Bình, nhà làm nông, bố lại mất sớm, bạn vừa phải đi học, vừa cố gắng tranh thủ làm thêm. Làm bác sĩ nội trú thời gian rất ít những vẫn cố đi làm thêm để trang trải sinh hoạt. Còn tiền đóng học phí phải vay ngân hàng”.
Học phí một năm đối với sinh viên hệ đào tạo bác sĩ nội trú là gánh nặng tương đối lớn với nhiều gia đình khi phải “kẽo kẹt” nuôi con ăn học 7 năm. “Với các bạn sinh viên trường khác, tầm này đã đi làm được 3-4 năm, còn bọn em vẫn phụ thuộc gia đình. Mỗi mùa vụ, bố mẹ em đều ưu tiên tích cóp khoản học phí đầu tiên để em nộp đúng kỳ”, Loan cho biết.
PGS, TS Lê Tuấn Linh, Phó Chủ nhiệm Bộ môn Chẩn đoán hình ảnh, Trường đại học Y Hà Nội, Phó Giám đốc BV Đại học Y Hà Nội cho rằng, đây là vấn đề khiến nhà trường, các bộ môn và chính những bác sĩ nội trú trăn trở. “Trước đây, thời chúng tôi học bác sĩ nội trú được miễn học phí vì nhà nước tài trợ chương trình đào tạo này. Ngoài ra còn được nhận một mức lương tối thiểu từ nhà trường. Khi thực hành, các BV cũng cố gắng có một nguồn chi phí nhất định cho bác sĩ nội trú”, ông Linh cho biết.
Theo ông, hiện nay người học phải đóng học phí trong khi ngành y tế chưa có cơ chế trả lương cho bác sĩ nội trú. Tại các BV thực hành, việc chi trả cũng gặp vướng mắc do người học đang trong chương trình đào tạo và chưa có cơ chế hợp đồng như một bác sĩ chính thức. “Thực tế, các bác sĩ nội trú vừa học, vừa tham gia hỗ trợ, vừa thực hành. Do đó, tôi rất mong muốn có thể gây dựng một cơ chế cho bác sĩ nội trú theo hướng các bạn vừa học vừa làm và được chi trả một khoản nhất định”, PGS, TS Lê Tuấn Linh đề xuất.
Theo ông, một hướng có thể nghiên cứu là xã hội hóa đầu tư đào tạo. Các đơn vị có nhu cầu sử dụng nhân lực, sở y tế, BV hoặc địa phương có thể đặt hàng đào tạo, hỗ trợ một phần chi phí trong thời gian học và tiếp nhận bác sĩ sau khi tốt nghiệp.
Đầu tư cho bác sĩ nội trú vì thế không chỉ là câu chuyện của riêng cơ sở đào tạo. Trong năm 2026, từ các BV tuyến Trung ương đến địa phương, chính sách dành cho lực lượng bác sĩ trẻ này đang được quan tâm nhiều hơn. PGS, TS Dương Đức Hùng, Giám đốc BV Hữu nghị Việt Đức chia sẻ, BV chủ động bố trí nguồn lực hỗ trợ người học như đầu tư hơn 20 tỷ đồng xây dựng khu nội trú, tổ chức ăn ở tại BV và chi trả lương cho bác sĩ nội trú.
Một tín hiệu đáng chú ý khác đến từ BV Bạch Mai. “BV đã trích quỹ để bồi dưỡng bác sĩ nội trú đang học tập và làm việc tại đây, với mức tương đương nửa tháng lương cơ bản mỗi tháng”, PGS, TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc BV cho biết.
Tại TP Hồ Chí Minh, cách tiếp cận cũng rõ nét hơn khi thành phố đã thông qua chính sách hỗ trợ 100% học phí cho bác sĩ nội trú (tối đa 100 triệu đồng/người/năm). Với các chuyên ngành ưu tiên, khó thu hút nhân lực, người học còn được hỗ trợ chi phí sinh hoạt khoảng 10,62 triệu đồng/tháng. Đổi lại, bác sĩ phải cam kết làm việc tại các cơ sở khám, chữa bệnh công lập trực thuộc Sở Y tế thành phố ít nhất sáu năm sau khi hoàn thành chương trình đào tạo.
Những cách làm trên cho thấy bài toán hỗ trợ bác sĩ nội trú đang được nhìn nhận từ thực tế. Tuy nhiên, đầu tư cho bác sĩ nội trú, không chỉ là giải quyết khó khăn trước mắt của người học, mà là đầu tư cho nguồn nhân lực y tế chất lượng cao trong tương lai.
(Còn nữa)
Bài toán nguồn nhân lực y tế chất lượng cao (kỳ 1)
Minh Tâm