Sau ba năm đào tạo trong môi trường thực hành cường độ cao, bác sĩ nội trú trở thành nguồn nhân lực được nhiều bệnh viện tuyến cuối, bệnh viện chuyên sâu và địa phương tìm kiếm. Khi mạng lưới y tế mở rộng, nhiều bệnh viện tuyến Trung ương xây dựng cơ sở mới, phát triển kỹ thuật chuyên sâu, bài toán đào tạo và sử dụng đội ngũ này càng trở nên cấp thiết.
Nhu cầu lớn, nguồn cung còn hạn chế
Nhu cầu nhân lực y tế đang gia tăng cùng với sự mở rộng quy mô khám, chữa bệnh và yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ. Theo Bộ Y tế, đến hết năm 2025, cả nước đạt khoảng 15 bác sĩ/10.000 dân. Các dự báo về nhân lực y tế cho thấy giai đoạn 2021-2030, Việt Nam cần bổ sung khoảng 72.000 bác sĩ và 304.000 điều dưỡng.
Đáng chú ý, nhu cầu không chỉ nằm ở số lượng mà ngày càng tập trung vào nhân lực có chuyên môn sâu. Chiến lược phát triển nguồn nhân lực y tế xác định phải bảo đảm số lượng, cơ cấu và chất lượng nhân lực phù hợp từng vùng, từng cấp độ chăm sóc và từng chuyên khoa, trong đó có những chuyên khoa khó tuyển như hồi sức cấp cứu, tâm thần, truyền nhiễm, giải phẫu bệnh, pháp y.
Trong khi đó, quy hoạch mạng lưới y tế đang mở ra không gian sử dụng nhân lực chuyên sâu ngày càng rộng. Ngành y tế định hướng phát triển hệ thống bệnh viện (BV) theo các cấp vùng, liên vùng; đầu tư BV có trang thiết bị hiện đại, kỹ thuật cao; hình thành các khu phức hợp y tế chuyên sâu và nâng cấp một số BV tuyến cuối lên tầm khu vực, quốc tế.
“Điều này đặt ra một yêu cầu khác với bài toán nhân lực trước đây. Một BV được đầu tư máy móc hiện đại, phòng mổ, trung tâm ung bướu, tim mạch, đột quỵ, ghép tạng hay các kỹ thuật can thiệp chuyên sâu không thể vận hành chỉ bằng việc bổ sung thêm số lượng bác sĩ. Đằng sau mỗi kỹ thuật là một đội ngũ được đào tạo bài bản, có khả năng thực hành độc lập và làm việc trong hệ thống chuyên môn nhiều tầng”, TS Nguyễn Văn Quân, Phó Cục trưởng Khoa học, Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế) nhận định.
Đây chính là khoảng trống mà bác sĩ nội trú có thể đáp ứng. Tại tọa đàm về đào tạo bác sĩ nội trú do Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp Trường đại học Y Dược Cần Thơ tổ chức tháng 4/2026, thông tin từ Bộ Y tế cho biết, đào tạo bác sĩ nội trú ở Việt Nam đã có lịch sử 52 năm. Đến hết năm 2025, cả nước đã đào tạo được 8.441 bác sĩ nội trú; dự kiến năm 2026 có thêm 1.276 bác sĩ tốt nghiệp. Đây được xác định là nguồn nhân lực chất lượng cao, giữ vai trò nòng cốt tại các BV tuyến Trung ương, tuyến tỉnh trong khám, chữa bệnh, cấp cứu, hồi sức, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, số lượng này vẫn nhỏ so với nhu cầu. Một khảo sát của Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) tại hơn 30 BV tuyến Trung ương và địa phương cho thấy nhu cầu tuyển bác sĩ nội trú trong hai năm 2026-2027 khoảng 7.500 người. Trong đó, nhu cầu của các BV tuyến Trung ương khoảng 3.697 người; tuyến tỉnh, thành phố khoảng 3.843 người; có BV có nhu cầu tới 400 bác sĩ nội trú.
Theo GS, TS Nguyễn Hữu Tú, Hiệu trưởng Trường đại học Y Hà Nội, nhu cầu của hệ thống y tế đối với nguồn nhân lực chuyên môn chất lượng cao ngày càng lớn, ở nhiều chuyên ngành. Vì vậy, mở rộng đào tạo bác sĩ nội trú không chỉ là tăng số lượng người học, mà phải đi cùng yêu cầu bảo đảm chất lượng đào tạo, cơ sở thực hành và năng lực hướng dẫn chuyên môn.
Quy hoạch mạng lưới, đặt lại bài toán nhân lực
Thực tế tại các BV tuyến cuối cho thấy rõ hơn nhu cầu này. Ngày 19/12/2025, cơ sở 2 của BV Bạch Mai và BV Hữu nghị Việt Đức được khánh thành tại Ninh Bình, mỗi cơ sở được thiết kế với quy mô 1.000 giường bệnh, định hướng trở thành trung tâm y khoa chuyên sâu, kỹ thuật cao.
Với Bạch Mai, khi cơ sở Ninh Bình chính thức đón người bệnh từ ngày 26/6/2026, BV bố trí gần 1.300 cán bộ, viên chức, người lao động; cơ sở có quy mô hơn 1.000 giường, triển khai nhiều chuyên khoa thế mạnh và hơn 11.000 dịch vụ kỹ thuật. Trước đó, tháng 2/2026, BV đã tuyển dụng hợp đồng hơn 100 bác sĩ nội trú, xác định đây là lực lượng quan trọng trong giai đoạn phát triển mới.
Ở BV Hữu nghị Việt Đức, với cơ sở 2 thiết kế 1.000 giường, nếu vận hành đầy đủ, BV cần khoảng 2.000 lao động y tế. Giai đoạn đầu, cơ sở chỉ khai thác khoảng 30% công suất, tương đương 300 giường, sau đó vừa vận hành vừa tuyển dụng, đào tạo bổ sung nhân lực.
Đến tháng 2/2026, phương án nhân lực cho giai đoạn 2026-2027 với 300 giường xác định cần 483 người; BV đã tuyển được 215 người và dự kiến luân chuyển, điều chuyển 401 người từ cơ sở 1 sang cơ sở 2. Trong quá trình chuẩn bị, BV tiếp tục đào tạo và tuyển dụng; gần đây có thêm ba bác sĩ nội trú vừa tốt nghiệp đăng ký về cơ sở 2.
Cách làm này cho thấy một đặc thù của nhân lực y tế: Không thể tuyển đủ số người trên giấy rồi lập tức vận hành một BV chuyên sâu. Bác sĩ phải được đào tạo, thực hành, tích lũy kỹ năng và làm quen với quy trình chuyên môn trước khi đảm nhận vị trí đòi hỏi kỹ thuật cao.
Tại BV Phụ sản Trung ương, cơ sở 2 được khánh thành ngày 19/8/2025, quy mô 300 giường nội trú, có khả năng tiếp nhận khoảng 1.000 lượt khám mỗi ngày với định hướng phát triển y học bào thai, sàng lọc trước sinh, công nghệ gen và mở rộng triển khai kỹ thuật chuyên sâu.
Theo GS, TS Nguyễn Duy Ánh, Giám đốc BV Phụ sản Trung ương, cùng với tuyển dụng và thu hút chuyên gia để chuẩn bị cho cơ sở mới, BV hằng năm tiếp nhận các bác sĩ nội trú sau khi tốt nghiệp. Đây là lực lượng bác sĩ trẻ được đào tạo bài bản, có chất lượng chuyên môn tốt và nhiều người mong muốn tiếp tục làm việc tại BV.
Từ Bạch Mai, Việt Đức đến Phụ sản Trung ương, có thể thấy các BV không chỉ cần bác sĩ có bằng tốt nghiệp, mà cần những bác sĩ đã được đào tạo chuyên sâu và có khả năng bước vào môi trường lâm sàng với mức độ sẵn sàng cao.
Nhưng nhu cầu đối với bác sĩ nội trú không chỉ nằm ở các BV Trung ương. Khi hệ thống y tế được tổ chức theo hướng vừa phát triển các trung tâm chuyên sâu, vừa củng cố năng lực điều trị tại địa phương, các BV tuyến tỉnh cũng cần nguồn nhân lực được đào tạo bài bản để phát triển chuyên khoa, làm chủ kỹ thuật và giảm chuyển tuyến.
Yên Bái là một thí dụ. Sở Y tế tỉnh từng ký hợp đồng với Trường đại học Y Hà Nội đào tạo 25 bác sĩ nội trú giai đoạn 2023-2028 ở các chuyên ngành như ung thư, hồi sức cấp cứu, ngoại khoa, nội khoa, tim mạch, sản phụ khoa, nhi khoa..., gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng lâu dài tại địa phương.
Tại Lào Cai, quá trình hợp tác với BV Bạch Mai cũng cho thấy yêu cầu phát triển nhân lực chuyên sâu gắn với nâng cao năng lực bệnh viện tuyến tỉnh. Hai bên triển khai hợp tác hỗ trợ y tế toàn diện, trong đó có đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, luân phiên cán bộ và hỗ trợ phát triển chuyên khoa.
Riêng năm 2024, BV Đa khoa tỉnh Lào Cai có 76 lượt đào tạo với các chuyên ngành như tim mạch, hồi sức cấp cứu, nội khoa, chẩn đoán hình ảnh; đồng thời phối hợp với BV Bạch Mai 114 buổi hội chẩn, hỗ trợ chuyên môn và báo cáo 20 ca bệnh khó. Địa phương tiếp tục đề nghị được đào tạo sâu ở các lĩnh vực như can thiệp tim mạch, chẩn đoán hình ảnh, ung bướu, xét nghiệm, hô hấp, hồi sức cấp cứu, đột quỵ và nhi khoa.
Từ Yên Bái đến Lào Cai, có thể thấy một xu hướng: Khi BV tuyến tỉnh được đầu tư cơ sở vật chất, tiếp nhận kỹ thuật mới và nâng cao vai trò trong mạng lưới, nhu cầu nhân lực cũng thay đổi theo. Bác sĩ không chỉ cần đủ về số lượng mà phải được đào tạo phù hợp những chuyên ngành địa phương cần.
Định hướng này càng có ý nghĩa khi quy hoạch mạng lưới y tế đặt vấn đề nâng cấp một số BV đa khoa tuyến tỉnh thành BV cấp vùng, đảm nhận vai trò chuyên môn cho các tỉnh trong vùng, chỉ đạo tuyến, hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo thực hành.
Trong khi đó, Nghị quyết 72-NQ/TW đặt ra yêu cầu đồng thời củng cố y tế cơ sở, bảo đảm đủ bác sĩ cho trạm y tế cấp xã; trong giai đoạn 2025-2030, mỗi năm luân phiên, luân chuyển, điều động ít nhất 1.000 bác sĩ về làm việc có thời hạn tại trạm y tế cấp xã. Trung tâm y tế khu vực cũng được định hướng cung cấp dịch vụ phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh ở cấp cơ bản và tăng cường kết nối với các cấp chuyên môn kỹ thuật.
Như vậy, bài toán nhân lực y tế trong giai đoạn mới không thể chỉ là “tuyến Trung ương cần bao nhiêu bác sĩ nội trú”. Thực tế đặt ra cần một chiến lược đào tạo theo nhu cầu của từng tầng hệ thống y tế: Tuyến cuối cần nhân lực chuyên sâu; tuyến tỉnh, tuyến vùng cần đội ngũ đủ năng lực phát triển các chuyên khoa mũi nhọn; còn tuyến cơ sở cần bác sĩ phù hợp với chăm sóc sức khỏe ban đầu, y học gia đình, quản lý bệnh mạn tính và cấp cứu ban đầu.
(Còn nữa)
Bài toán nguồn nhân lực y tế chất lượng cao (kỳ 2)
Bài toán nguồn nhân lực y tế chất lượng cao (kỳ 1)
MINH TÂM