Theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP và các quy định hiện hành về hóa đơn điện tử, doanh nghiệp có hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ trực tiếp đến người tiêu dùng thuộc các nhóm ngành, lĩnh vực được quy định phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu với cơ quan thuế.
Đối với hộ, cá nhân kinh doanh, ngưỡng doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm là một trong những căn cứ để xác định đối tượng phải áp dụng hóa đơn điện tử theo quy định.
Đối với các giao dịch thuộc diện phải lập hóa đơn, việc khách hàng không có nhu cầu nhận hóa đơn không làm mất nghĩa vụ lập hóa đơn của người bán. Hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền được thiết kế theo hướng đơn giản hóa giao dịch bán lẻ; trong nhiều trường hợp, người bán không phải yêu cầu khách hàng cung cấp đầy đủ thông tin cá nhân nếu khách không có nhu cầu hoặc pháp luật không yêu cầu.
Vì vậy, khó khăn thực tế đối với các cửa hàng bán lẻ, ăn uống và dịch vụ là phải tổ chức hệ thống bán hàng để lập hóa đơn cho từng giao dịch, kể cả những giao dịch giá trị nhỏ, trong khi phần lớn khách mua lẻ không có nhu cầu nhận hoặc cung cấp thông tin để xuất hóa đơn. Tuy nhiên, “khách không lấy hóa đơn” không đồng nghĩa với việc người bán được bỏ qua việc lập hóa đơn nếu thuộc đối tượng bắt buộc.
Bán hàng nhỏ lẻ, hộ kinh doanh lo hóa đơn làm tăng chi phí
Anh Lộc, chủ một cửa hàng kinh doanh đồ điện tại Bắc Ninh, cho biết phần lớn hàng hóa của cửa hàng được bán trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng, chỉ một số đầu mối anh giao buôn với số lượng lớn. Các giao dịch vài nghìn đến vài chục nghìn đồng diễn ra liên tục, nhưng khách thường chỉ trả tiền, nhận hàng rồi rời đi.
Theo anh, với những đơn hàng giá trị rất nhỏ, việc phải lập hóa đơn cho từng giao dịch khiến các hộ kinh doanh gặp thêm áp lực trong quá trình bán hàng, trong khi người mua lại gần như không sử dụng những hóa đơn này.
Chị Hoa, chủ một cửa hàng tạp hóa tại Hà Nội, cho biết gia đình chị đã bán hàng nhiều năm nhưng quy mô chỉ hơn 100 triệu đồng doanh thu mỗi tháng. Trước đây, việc kinh doanh khá đơn giản, khách đến mua hàng, thanh toán rồi đi, nhiều đơn hàng vài chục nghìn đồng.
Theo chị, điều khiến chị e ngại nhất khi đăng ký hộ kinh doanh là những thủ tục và chi phí phát sinh trong quá trình quản lý, đặc biệt là yêu cầu xuất hóa đơn cho từng giao dịch.
“Cửa hàng bán chủ yếu cho khách lẻ, có người mua gói mì, chai nước, hộp sữa vài chục nghìn đồng. Khách không lấy hóa đơn thì mình vẫn phải xuất, mà nếu phải làm cho từng đơn như vậy thì rất mất thời gian”, chị nói.
Chị cho rằng nếu việc đăng ký hộ kinh doanh kéo theo nhiều yêu cầu về sổ sách, hóa đơn, máy móc và chi phí vận hành, những người buôn bán nhỏ sẽ phải cân nhắc kỹ trước khi chính thức bước vào khu vực kinh doanh có đăng ký. “Lãi từ một món hàng đôi khi chỉ vài trăm đồng. Nếu phải đầu tư thêm thiết bị, giấy tờ rồi mất thời gian xử lý hóa đơn cho những đơn hàng rất nhỏ thì chúng tôi cũng lo không còn bao nhiêu lợi nhuận”, chị chia sẻ.
Khách mua hàng tại cửa hàng tạp hóa (Ảnh: Trường Thịnh).
Ở phía người tiêu dùng, anh Hưng (Hà Nội) cho biết bản thân gần như không bao giờ lấy hóa đơn khi mua những món hàng giá trị nhỏ. “Bình thường tôi mua chai nước, ít bánh kẹo hay vài món đồ gia dụng, tổng cộng chỉ vài chục nghìn đồng. Tôi thanh toán xong là đi, không có nhu cầu lấy hóa đơn”, anh nói. Theo anh, với những giao dịch tiêu dùng cá nhân nhỏ lẻ, hóa đơn không mang lại nhiều giá trị sử dụng cho người mua.
“Tôi hiểu đây là quy định, nhưng nếu mua 20.000-30.000 đồng mà cũng phải chờ xuất hóa đơn thì đôi khi thấy bất tiện”, anh nêu.
Chuyên gia: Cần đưa chi phí phát hành hóa đơn về gần bằng 0
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, nhận định việc lập hóa đơn cho từng giao dịch, kể cả giao dịch giá trị nhỏ, hướng tới minh bạch doanh thu, chuẩn hóa dữ liệu và tạo môi trường kinh doanh ngày càng bình đẳng.
“Trong thực tế, việc người tiêu dùng không có nhu cầu nhận hóa đơn đối với một cốc nước, suất ăn hay giao dịch vài nghìn đồng là điều dễ hiểu. Vì vậy, đây không nhất thiết là bất cập của chính sách, mà là một vấn đề thực tiễn cần được xử lý bằng công nghệ và phương thức tổ chức phù hợp hơn với thói quen tiêu dùng”, ông phân tích.
Tiểu thương tại chợ Bình Tây, TPHCM (Ảnh: Nguyễn Vy).
Ông Huy cho rằng cần phân biệt rõ: khách hàng không nhận hóa đơn không đồng nghĩa người bán không phải lập hóa đơn. Thách thức chủ yếu xuất hiện ở những doanh nghiệp, hộ kinh doanh có số lượng giao dịch nhỏ nhưng tần suất rất lớn. Nếu bán hàng, thanh toán, hóa đơn và kế toán còn vận hành tương đối tách biệt, việc xử lý số lượng lớn hóa đơn có thể làm tăng thao tác, chi phí và nguy cơ sai sót.
Tuy nhiên, vị này cũng cho rằng đây cũng là động lực để doanh nghiệp và hộ kinh doanh từng bước làm quen, chủ động thích ứng và nâng cao năng lực chuyển đổi số. Khi máy tính tiền, POS, thanh toán điện tử, hóa đơn và kế toán được kết nối, nhiều thao tác trước đây thực hiện thủ công có thể được tự động hóa. Chi phí tuân thủ vì thế có thể giảm đáng kể, đồng thời chính người kinh doanh cũng được hưởng lợi từ quản trị doanh thu, dòng tiền, hàng tồn kho và hiệu quả kinh doanh chính xác hơn.
“Với giao dịch vài nghìn hoặc vài chục nghìn đồng, nếu nhìn riêng từng hóa đơn, chi phí thực hiện có thể tạo cảm giác chưa tương xứng với giá trị giao dịch. Nhưng ở góc độ toàn nền kinh tế, giá trị lớn hơn nằm ở việc hình thành dòng dữ liệu doanh thu đầy đủ, liên tục và có khả năng kiểm chứng”, ông nói và nhận định đây là nền tảng để quản lý thuế ngày càng dựa trên dữ liệu và rủi ro, qua đó vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa tạo sự công bằng giữa các chủ thể kinh doanh.
Ông nhấn mạnh bài toán phù hợp không nên chỉ là “giao dịch nhỏ có cần hóa đơn hay không”, mà quan trọng hơn là “làm thế nào để chi phí phát hành thêm một hóa đơn tiến gần về không”.
Giao dịch dưới 50.000 đồng, luật sư đề xuất được gộp hóa đơn theo ngày
Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, cho rằng cân nhắc quy định nếu khách hàng không yêu cầu lấy hóa đơn, cơ sở kinh doanh được lập bảng tổng hợp theo ngày đối với các giao dịch bán hàng có giá trị từ 50.000 đồng trở xuống để giảm gánh nặng tuân thủ, giảm áp lực, tiết kiệm chi phí cho cả doanh nghiệp và xã hội.
Ông Được đưa ra gợi ý, mức 50.000 đồng - ngưỡng thuế TNCN phải nộp thêm sau quyết toán được miễn theo quy định - có thể được tham khảo làm mốc để quy định việc lập hóa đơn trong hoạt động bán hàng.
Luật sư Nguyễn Văn Được khẳng định, theo quy định pháp luật, khi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ thì người bán phải lập hóa đơn cho người mua. Tuy nhiên, với trường hợp bán hàng online qua sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán, sàn đã tạm khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay, dòng tiền cũng được kiểm soát, doanh thu khó có thể che giấu.
Do đó, ông Được kiến nghị cho phép người bán được xuất hóa đơn theo kỳ, tốt nhất là theo tháng, trừ trường hợp người mua có yêu cầu xuất hóa đơn riêng. Theo đó, hộ kinh doanh có thể lập một hóa đơn vào cuối tháng, sau khi có biên bản đối soát với sàn. “Giả sử một tháng bán 3.000-5.000 đơn hoặc hơn, chỉ cần xuất hóa đơn gộp một lần”, ông Được đề xuất.
Theo luật sư Được, phương án này không làm ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách, đồng thời bảo đảm tính công bằng, bình đẳng và minh bạch khi doanh thu, nghĩa vụ thuế đã được kiểm soát qua sàn thương mại điện tử. Việc này cũng giúp giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí xã hội, tạo thuận lợi cho sàn và hộ kinh doanh, đồng thời vẫn bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng.
Hộ kinh doanh buôn bán tại chợ truyền thống (Ảnh: Hữu Nghị).
Theo quy định tại Nghị định 70, đối với một số trường hợp bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ số lượng lớn, phát sinh thường xuyên và cần thời gian đối soát, doanh nghiệp được lập hóa đơn sau khi hoàn thành đối soát dữ liệu (áp dụng cho một số nhóm ngành cụ thể), nhưng chậm nhất không quá 7 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ quy ước; kỳ quy ước được xác định theo thỏa thuận giữa bên bán và bên mua.
Ông Nguyễn Quang Huy cho rằng với cơ chế đối soát, cần hiểu đây là giải pháp phù hợp với những lĩnh vực mà bản chất hoạt động thực sự cần thời gian đối chiếu, xác định dữ liệu, chứ không phải cơ chế chung để tùy ý gom nhiều giao dịch thành một hóa đơn. Ranh giới quan trọng nhất là bản chất kinh tế của giao dịch và thời điểm có thể xác định đầy đủ doanh thu, nghĩa vụ thanh toán.
"Nếu sản lượng, giá trị thanh toán thực sự cần đối soát, thuộc trường hợp pháp luật cho phép và kỳ đối soát được xác lập rõ ràng, việc lập hóa đơn sau đối soát là phù hợp. Ngược lại, khi giao dịch đã hoàn thành, doanh thu đã xác định đầy đủ thì doanh nghiệp nên tuân thủ đúng thời điểm lập hóa đơn, tránh cách hiểu quá rộng về cơ chế đối soát dẫn tới những rủi ro không cần thiết", ông đưa ra ý kiến.
Đặc biệt, với việc lập hóa đơn trên các sàn thương mại điện tử, một số hộ kinh doanh cũng bày tỏ băn khoăn về việc phải lập hóa đơn cho hàng nghìn giao dịch trong khi đã được sàn thương mại điện tử khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay.
Bà Trịnh Thị Ánh Hồng, chuyên viên Chi cục Thuế Thương mại điện tử (Cục Thuế), tại livestream “đồng hành cùng doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh năm 2026” do Cục Thuế tổ chức, cho biết việc lập hóa đơn không phát sinh cùng lần nộp thuế cho một giao dịch.
“Việc lập hoá đơn là ghi nhận giao dịch bán hàng hóa và cung cấp dịch vụ còn việc khai thay nộp thay của nền tảng thì đó là việc nền tảng thực hiện trách nhiệm của mình theo quy định luật quản lý thuế. Khi người bán lập hoá đơn thì chỉ lập hoá đơn chứ không phải nộp số thuế nền tảng đã nộp thay”, bà nói.
Với trường hợp người bán nhiều tuổi, không muốn lập hóa đơn, bà Hồng cho biết có thể uỷ nhiệm cho bên thứ 3 là các tổ chức kinh tế đủ điều kiện sử dụng hóa đơn điện tử để lập hóa đơn hàng hóa và cung cấp dịch vụ của mình. “Việc ủy nhiệm không tự nhiên phát sinh mà người bán và bên ủy nhiệm phải có văn bản thỏa thuận về việc uỷ nhiệm và thông báo với cơ quan thuế - đảm bảo điều kiện theo quy định”, bà Hồng thông tin.