Chiều 30/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình phát triển kinh tế-xã hội, ngân sách nhà nước và đầu tư công năm 2026, kế hoạch năm 2027; quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 và việc tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 về dự án đường Hồ Chí Minh.
Phân cấp, phân quyền phải gắn với năng lực thực thi
Thảo luận về tình hình kinh tế-xã hội và việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đà Nẵng) đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ trong tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, ban hành các chính sách thiết thực, góp phần giúp chính quyền cấp xã vận hành ngày càng hiệu quả.
Theo đại biểu, việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho cấp xã là yêu cầu cần thiết nhằm tăng tính chủ động, giảm khâu trung gian, đưa chính quyền đến gần nhân dân hơn. Tuy nhiên, phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi cấp được giao nhiệm vụ có đủ nguồn lực và điều kiện thực hiện.
Nếu chỉ giao thẩm quyền mà không tính đến khả năng thực thi sẽ dễ dẫn đến quá tải, lúng túng, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết công việc.
Từ thực tiễn hoạt động của chính quyền cơ sở, đại biểu đề nghị thực hiện phân cấp theo lộ trình phù hợp năng lực từng địa phương, đồng thời hoàn thiện cơ chế ủy quyền có điều kiện.
Đại biểu phân tích, năng lực thực thi nhiệm vụ giữa các xã không đồng đều, có sự khác biệt giữa đồng bằng và miền núi, nông thôn và đô thị. Nếu áp dụng phân quyền đồng loạt, sẽ có địa phương thực hiện tốt nhưng cũng có nơi gặp khó khăn, nhất là các xã miền núi, biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Vì vậy, cần tiếp tục rà soát, phân định rõ nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã; chỉ phân cấp khi cấp xã có đủ năng lực thực hiện, đặc biệt đối với những công việc đòi hỏi chuyên môn, kỹ thuật cao hoặc tiềm ẩn rủi ro lớn. Cùng với đó, hoàn thiện cơ chế để cấp tỉnh có thể ủy quyền có điều kiện cho cấp xã, tạo sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.
Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nguồn lực, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm cho rằng, nếu giao nhiệm vụ mà không bố trí kinh phí, nhân lực và các điều kiện tương xứng thì cấp xã khó hoàn thành, thậm chí phát sinh ách tắc, sai sót, làm chậm tiến độ giải quyết công việc.
Đại biểu kiến nghị rà soát từng nhiệm vụ được phân cấp, xác định rõ yêu cầu về kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình phối hợp; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các cơ quan chuyển giao nhiệm vụ trong hướng dẫn, hỗ trợ và kiểm tra thực hiện, không để cấp xã phải tự xoay xở với những công việc vượt quá khả năng và nguồn lực được giao.
Liên quan đến tổ chức bộ máy, đại biểu đồng tình với chủ trương tinh gọn nhưng lưu ý phải gắn với hiệu lực, hiệu quả hoạt động và khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đại biểu đề nghị rà soát chức năng, nhiệm vụ của các phòng chuyên môn cấp xã, phân định rõ trách nhiệm, bố trí biên chế phù hợp khối lượng công việc, mức độ phân cấp và đặc thù từng địa bàn, nhất là các xã miền núi, biên giới, hải đảo.
Một vấn đề khác được đại biểu nhấn mạnh là bảo đảm điều kiện chuyển đổi số thực chất ở cấp cơ sở. Tại nhiều địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, hạ tầng viễn thông chưa đồng bộ, vẫn còn vùng lõm sóng; nguồn điện, trang thiết bị và kỹ năng số còn hạn chế.
Đại biểu đề nghị ưu tiên khắc phục vùng lõm sóng, nâng cao chất lượng đường truyền, bảo đảm nguồn điện ổn định, trang bị thiết bị cần thiết, đồng thời tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ cơ sở và hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số.
Theo đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm, phân cấp, phân quyền phải có lộ trình phù hợp, gắn với phân bổ nguồn lực và xác định rõ trách nhiệm. Đây là điều kiện quan trọng để chính quyền địa phương 2 cấp vận hành thông suốt, hiệu lực, hiệu quả.
Chính sách đãi ngộ phải gắn với hiệu quả phục vụ người dân
Cùng quan tâm đến chất lượng hoạt động của chính quyền cơ sở, đại biểu Trần Thị Thu Phước (Đoàn Quảng Ngãi) cho rằng, bên cạnh việc bố trí nguồn lực, cần chú trọng hơn đến hiệu quả thực hiện chính sách và khả năng duy trì kết quả lâu dài.
Đề cập chính sách tăng phụ cấp cho cán bộ, công chức cấp xã từ 25-55%, đại biểu nhận định đây là chủ trương cần thiết trong bối cảnh địa bàn quản lý rộng hơn, khối lượng công việc và trách nhiệm của chính quyền cơ sở ngày càng lớn.
Tuy nhiên, tăng thu nhập mới chỉ giải quyết một phần vấn đề. Điều người dân quan tâm là sau khi chính sách được thực hiện, thủ tục hành chính có được giải quyết nhanh hơn, công việc có được xử lý dứt điểm và thái độ phục vụ có được cải thiện hay không.
Theo đại biểu, nếu chế độ đãi ngộ tăng nhưng cơ chế đánh giá cán bộ vẫn mang tính bình quân, cào bằng thì khó tạo động lực cho người làm tốt, đồng thời chưa thúc đẩy những người chưa hoàn thành tốt nhiệm vụ thay đổi.
Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu gắn một phần thu nhập tăng thêm với kết quả thực hiện nhiệm vụ, thông qua các tiêu chí như tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân và số vụ việc được xử lý dứt điểm tại cấp xã.
Các tiêu chí đánh giá cần rõ ràng, phù hợp đặc thù từng địa bàn, tránh chạy theo thành tích hoặc phát sinh thêm thủ tục hình thức.
Cùng với đó, cần tạo cơ hội đào tạo, quy hoạch, bổ nhiệm cho cán bộ có năng lực, có kết quả công tác thực chất; thực hiện luân chuyển hai chiều giữa cấp tỉnh và cấp xã để nâng cao chất lượng đội ngũ và giữ chân người có chuyên môn.
Nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu, đại biểu cho rằng điều quan trọng không phải là lãnh đạo xuống cơ sở bao nhiêu lần mà là sau mỗi lần làm việc, những vướng mắc nào đã được giải quyết và kết quả đến đâu.
Thảo luận tại hội trường về chính sách đối với đội ngũ trực tiếp cung ứng dịch vụ công, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Bến Tre) đề nghị Chính phủ quan tâm xây dựng chế độ đãi ngộ phù hợp cho viên chức làm việc tại cấp xã.
Theo đại biểu, sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính mà còn trực tiếp tổ chức các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an sinh xã hội và cung ứng dịch vụ công.
Trong đó, viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập đảm nhiệm nhiều lĩnh vực thiết yếu như văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông, nông nghiệp, môi trường, quản lý, duy tu công trình và các dịch vụ công cộng.
Đây là lực lượng trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Tuy nhiên, nhiều viên chức đang phải đảm nhận khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi điều kiện làm việc còn khó khăn.
Đại biểu chỉ ra rằng, chế độ phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã đã được điều chỉnh tăng từ 25% lên 55%, nhưng viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã chưa thuộc đối tượng áp dụng. Trong khi đó, nhiều vị trí viên chức có yêu cầu về chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp và khối lượng công việc không kém cán bộ, công chức.
Đáng chú ý, các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã hầu như chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị, không có nguồn thu để cải thiện thu nhập cho viên chức.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, sự khác biệt về vị trí pháp lý và chế độ quản lý không có nghĩa là có thể bỏ qua yêu cầu công bằng, hợp lý trong chính sách đãi ngộ. Nếu chưa quan tâm tương xứng đến đội ngũ viên chức sẽ dễ phát sinh tâm tư, ảnh hưởng đến động lực làm việc và khả năng giữ chân người có chuyên môn.
Từ đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế phụ cấp đặc thù hoặc khoản hỗ trợ phù hợp đối với viên chức cấp xã, nhất là những vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao và trực tiếp phục vụ người dân.
Đồng thời, trong quá trình cải cách chính sách tiền lương, cần đánh giá đồng thời chế độ đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã; đối chiếu vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ để bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý.
Chính sách đãi ngộ cũng cần gắn với hoàn thiện vị trí việc làm, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ, đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp; có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với những địa bàn khó khăn, dân số đông hoặc nhu cầu dịch vụ công lớn.
THIÊN LAM