Bảo tồn động vật nhờ tạo ra tế bào gốc đông lạnh

Một “vườn thú từ tế bào gốc đông lạnh” đang được các nhà khoa học hình dung như một cách mới, giúp bảo vệ những loài động vật đứng trước nguy cơ biến mất. Hai đối tượng thử nghiệm đầu tiên là khỉ đầu chó và tê giác trắng miền bắc, đều thuộc nhóm động vật có nguy cơ tuyệt chủng cực kỳ cao. Ý tưởng này không nhằm thay thế công tác bảo tồn ngoài tự nhiên, mà bổ sung một kho dự trữ di truyền cho tương lai của các loài quý hiếm. Để tạo tế bào gốc, nhóm nghiên cứu đưa những gene tương tự gene từng được dùng trong quá trình tạo tế bào gốc người vào các tế bào da động vật. Ban đầu, họ cố gắng sử dụng gene lấy từ chính loài vật đang nghiên cứu hoặc từ những loài họ hàng gần gũi, nhưng hơn một năm nỗ lực chỉ đem lại rất ít thành công. Kỹ thuật mới chưa đạt hiệu quả cao, vì mỗi lần chỉ chuyển đổi được vài tế bào thành tế bào gốc, nhưng số lượng nhỏ ấy vẫn được xem là đủ cho các bước tiếp theo. Tế bào gốc đặc biệt có giá trị vì chúng có khả năng phát triển thành gần như bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể của động vật. Trong điều kiện phù hợp, chúng thậm chí có thể được biến đổi thành tinh trùng hoặc trứng, mở ra hướng hỗ trợ sinh sản cho những quần thể đang suy giảm nghiêm trọng. Nếu công nghệ tiếp tục tiến bộ, mẫu tế bào da được lưu trữ từ hôm nay có thể trở thành nguồn vật liệu sinh học quan trọng trong những chương trình bảo tồn tương lai. Khỉ đầu chó được chọn một phần vì chúng thường mắc bệnh tiểu đường khi sống trong môi trường nuôi nhốt tại các vườn thú. Những nghiên cứu về tế bào gốc nhằm điều trị bệnh tiểu đường ở người có thể cung cấp nền tảng để phát triển phương pháp tương tự cho các loài linh trưởng. Bên cạnh lợi ích y học, tế bào gốc còn có thể hỗ trợ sinh sản, qua đó giúp duy trì quần thể khỉ đầu chó vốn đang đối mặt nguy cơ tuyệt chủng cao. Tê giác trắng miền bắc được xem là một trong những loài có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên hành tinh hiện nay. Toàn thế giới chỉ còn bảy cá thể được nuôi nhốt, trong đó hai cá thể đang sống tại vườn thú Safari Park ở San Diego. Những cá thể này đã không sinh sản trong nhiều năm, khiến số lượng vốn nhỏ bé tiếp tục chịu thêm sức ép. Quần thể quá ít không chỉ làm giảm cơ hội sinh sản, mà còn khiến sự đa dạng di truyền của tê giác trắng miền bắc bị suy yếu nghiêm trọng. Một quần thể nghèo nàn về gene dễ gặp khó khăn hơn trước bệnh tật, thay đổi môi trường hoặc các vấn đề liên quan đến sinh sản. Vì vậy, mỗi mẫu tế bào được lưu giữ từ một cá thể, kể cả cá thể đã chết, đều có thể mang thông tin di truyền quý giá. Các nhà nghiên cứu hy vọng lấy tế bào da của những động vật đã chết, được bảo quản trong kho đông lạnh tại các sở thú, rồi chuyển chúng thành tế bào gốc có khả năng tạo tinh trùng và trứng. Những tế bào sinh sản này có thể giúp kết hợp vật liệu di truyền từ các cá thể khác nhau, mở rộng nguồn gene và hỗ trợ gia tăng số lượng tê giác trắng miền bắc. Cách tiếp cận ấy đặc biệt đáng chú ý vì nó cho phép giới khoa học khai thác nguồn di truyền của những cá thể không còn sống. Dù mới chỉ chuyển đổi được một vài tế bào trong mỗi lần thử nghiệm, kết quả vẫn tạo nền móng cho một hướng bảo tồn đầy triển vọng. “Vườn thú từ tế bào gốc đông lạnh” chưa phải giải pháp hoàn chỉnh, nhưng có thể trở thành ngân hàng di truyền sống, hỗ trợ y học, sinh sản và phục hồi đa dạng sinh học. Với khỉ đầu chó cùng tê giác trắng miền bắc, từng tế bào nhỏ bé hôm nay có thể góp phần giữ lại cơ hội tồn tại cho cả một loài trong tương lai.